III SA/Wa 2069/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W skardze na powołaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. skarżąca - M.D. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1.563 zł, skarżąca wpis ten uiściła. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego wezwano skarżącą do wskazania, czy w związku z uiszczeniem wpisu sądowego oraz faktem, że aktualnie na skarżącej nie ciąży obowiązek uiszczenia żadnych opłat sądowych, podtrzymuje ona wniosek o zwolnienie od koszów sądowych. Przy pozytywnej odpowiedzi skarżąca została obowiązana do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżąca złożyła wniosek na formularzu wskazując, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Skarżąca uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości 1.450 zł a jej matka w wysokości 600 zł. Matka skarżącej jest osobą schorowaną, wymagająca opieki. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (sprzątanie pomieszczeń) ale działalność ta w bieżącym roku nie przynosi dochodów. Skarżąca wskazała, że jej sytuacja jest trudna, z uwagi na upadłość jej dłużników, co z kolei nie zwolniło jej ze spłaty zobowiązań. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności. Skarżąca oświadczyła, że posiada dom o pow. 96 m² o wartości 300.000 zł, mieszkanie o pow. 84 m² o wartości ok. 400.000 zł, oraz 2,88 ha nieruchomości rolnej o wartości ok. 60.000 zł a także samochód [...] z 2013 r. o wartości 50.000 zł. Skarżąca wskazała, że spłaca raty kredytów, miesięcznie w wysokości ok. 2.600 zł oraz raty leasingowe ok. 4.800 zł. Czynsze wynoszą 1.200 zł a opłaty za media 900 zł. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że od 4 miesięcy jej rachunek bankowy jest zajęty, a jej matka nie posiada rachunku. Nieruchomości skarżącej są obciążone kredytami hipotetycznymi. Nie przynoszą żadnych dochodów. Zostały wystawione do sprzedaży w celu spłaty kredytów. Do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie o dochodach, wydruk z księgi przychodów i rozchodów, zeznania podatkowe, deklaracje VAT-7K, formularz obliczeniowy zaliczki na podatek. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak już wyżej wskazano, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W ocenie referendarza sądowego, skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii osób. Referendarz sądowy nie kwestionuje jednocześnie, że być może sytuacja skarżącej jest skomplikowana, z uwagi na – podnoszone przez skarżącą – zajęcie wierzytelności na kwotę ok. 300.000 zł (przy czym okoliczności tej skarżąca nie udokumentowała) oraz stan zdrowia matki. Nie zmienia to jednak faktu, że skarżąca uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy oraz prowadzi działalność gospodarczą. Za 2015 r. uzyskała z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychód w wysokości 479.793, 85 zł (dochód 23.299,09 zł), a za okres od stycznia do czerwca 2016 r. przychód ten wyniósł 65.721,88 zł. W tym miejscu należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). W przypadku skarżącej, jak wynika to z kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, koszty te stanowi m.in. spłata rat leasingowych za samochody mitsubishi, skoda oraz sprzęt geodezyjny (łączna miesięczna kwota rat leasingowych to ponad 20.000 zł). Zauważyć również należy, że już po wniesieniu skargi, w dniu 30 czerwca 2016r., skarżąca uzyskała przychód ze sprzedaży w wysokości 44.230,21 zł. Co równie istotne skarżąca uiściła należny w sprawie wpis sądowy w wysokości 1.563 zł. Tym samym aktualnie nie ciążą na niej inne koszty sądowe. Ponadto, referendarz sądowy nie widzi powodów, dla których przychody uzyskiwane przez skarżącą z działalności gospodarczej nie mogą być w części przeznaczone na pokrycie innych kosztów postępowania np. wynagrodzenia pełnomocnika. Przy czym zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.