III SA/Wa 2103/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 28 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu N. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2103/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2013 r. postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. N. (dalej zwana "Spółką" lub "Skarżącą") wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] maja 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2013 r. W jej treści zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W załączonym formularzu PPPr wskazała, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż została ona zawieszona od 1 grudnia 2015 r. Aktualnie nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.407 zł. Z oświadczeń Skarżącej wynikało ponadto, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Z powodu zawieszenia działalności nie sporządziła sprawozdania finansowego za 2015 r. Wskazała, iż na jej rachunku bankowym dostępne są środki w wysokości 212,62 zł, a saldo wynosi – 108.124,34 zł. Do wniosku Skarżąca załączyła bilans oraz rachunek zysków i strat za 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej Spółki, pełnomocnik wyjaśnił, że straty z działalności ponoszone od 2014 r. oraz niezwracające się koszty jej prowadzenia skłoniły aktualny zarząd do zawieszenia działalności gospodarczej. W 2015 r. Skarżąca z tytułu działalności podstawowej poniosła stratę w wysokości 54.888,83 zł, którą pokryła ze sprzedaży majątku przedsiębiorstwa (pojazdu ciężarowego). Nadwyżka z tego tytułu, zgodnie z uchwalą wspólników, zostanie przeznaczona na pokrycie straty z poprzedniego roku obrotowego, której wysokość wyniosła 302.162,30 zł. Pełnomocnik ponadto wyjaśnił, że zysk z tego tytułu wystarczył na pokrycie straty za 2015 r. i jest dziesięciokrotnie mniejszy niż wysokość straty za poprzedni rok obrotowy. Odnośnie swojego wynagrodzenia, pełnomocnik wskazał, że rozlicza się w tym zakresie z prezesem zarządu spółki. Do pisma załączono: wydruk z KRS, bilans i rachunek zysków i strat za 2014 r., uchwałę wspólników z 10 lutego 2015 r. o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego i pokryciu straty z 2014 r. z przyszłych zysków spółki, zeznanie CIT-8 za 2015 r., rachunek zysków i strat za 2015 r., deklaracje VAT-7 za maj, październik i listopad 2015 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 25 sierpnia 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznał bowiem, że Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W jego ocenie pomimo tego, że Spółka w dniu 1 grudnia 2015 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą i aktualnie nie uzyskuje przychodów to nie implikuje konieczności udzielenia jej pomocy z budżetu państwa. Zdaniem referendarza sądowego okoliczność, że przychód Spółki za 2015 r. w wysokości 3.497.063,57 zł w znacznej części wynikał ze sprzedaży majątku przedsiębiorstwa nie zmienia faktu, że i tak wielokrotnie przewyższa należny w sprawie wpis sądowy. Referendarz sądowy stanął na stanowisku, że Skarżąca nie udowodniła, iż podjęła wszelkie niezbędne działania w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków poprzez zobowiązanie wspólników spółki do dopłat na jej rzecz na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto według referendarza sądowego udział w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, którego wynagrodzenie jest z pewnością wyższe od wysokości określonego w sprawie wpisu przesądza o możliwości partycypowania przez Spółkę w kosztach wszczętego postępowania. Skarżący w sprzeciwie z 2 września 2016 r. zarzucił obrazę przepisów materialnych tj. art. 246 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej "P.p.s.a.") poprzez błędną wykładnię przepisu, a tym samym błędne zdefiniowanie i pojmowanie pomocy prawnej i uznanie, że Strona domaga się bezpłatnego udziału w postępowaniu, przyjęcie nieuzasadnienie wysokich wymogów udzielenia pomocy prawnej, które są niemożliwe do spełnienia przez żadnego rzeczywiście działającego przedsiębiorcę borykającego się z niezawinionymi problemami finansowymi, brak zbadania innych istotnych przesłanek dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy prawnej takich jak charakter sprawy, wysokość kosztów sądowych w postępowaniu, potrzeby Strony podyktowane racjonalnym prowadzeniem swoich praw. Jednocześnie zarzucił obrazę przepisów formalnych poprzez bezczynność względem wniosku o przedłużenie terminu na złożenie dokumentacji, a poza tym błędy w ustaleniach faktycznych dotyczących sytuacji i możliwości finansowych w szczególności poprzez oparcie się w orzekaniu na przypuszczeniach niemających oparcia w złożonej dokumentacji. W związku z powyższym Spółka wniosła o zmianę postanowienia z 25 sierpnia 2016 r. i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu oraz ewentualnie częściowego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od skargi. Skarżąca nie zgodziła się z uproszczonym pojmowaniem instytucji prawa pomocy przedstawionym w zaskarżonym postanowieniu. W jej ocenie referendarz sądowy nie analizując kompleksowo okoliczności sprawy, jej charakteru i ogromnego znaczenia dla dalszego istnienia przedsiębiorstwa Spółki dokonał błędnych ustaleń faktycznych i na ich podstawie wyciągnął błędne wnioski odnośnie jej sytuacji majątkowej i finansowej. Według Skarżącej dołączone przez nią materiały w szczególności sprawozdania finansowe wykazują okoliczności, iż borykała się z problemami finansowymi, a powiększające się długi zmusiły ją do sprzedaży kluczowego elementu przedsiębiorstwa w postaci samochodu dostawczego. Za absurdalną uznała argumentację odmowy udzielenia pomocy prawnej wyłącznie na podstawie osiągniętego przychodu. W jej ocenie kwestia groźby niewypłacalności Spółki nie była przedmiotem rozważań referendarza. Świadczy o tym stan środków na rachunku bankowym Spółki. Zdaniem Skarżącej sprzedaż samochodu dostawczego nie miała na celu uzyskania przychodu lecz było działaniem zmierzającym do pokrycia dotychczasowych zobowiązań niezbędnych do dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Jednocześnie w jej ocenie straty zaliczone w kolejnych latach wykazane za pomocą załączonych sprawozdań finansowych, należy uznać za jedną z okoliczności uwiarygadniających jej sytuację finansową. W dalszej części uzasadnienia za niezrozumiałą uznała dokonaną przez referendarza sądowego interpretację okoliczności udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca zwróciła przy tym uwagę, że stopień skomplikowania sprawy jak też nieznajomość przepisów przez wietnamski zarząd uzasadniał udział profesjonalnego pełnomocnika. Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem, iż prezes zarządu w sytuacji opłacania wynagrodzenia pełnomocnika posiada środki na ponoszenie innych kosztów. Według Skarżącej nie miała możliwości skorzystania z możliwości dopłat od wspólników, gdyż umowa Spółki nie przewidywała takiej możliwości. Z jej treści ponadto wynikało, że niemożliwe jest żądanie od Prezesa Zarządu Spółki, który jest jedynym jej wspólnikiem uiszczania dopłat na rzecz Spółki jako wspólnika, ani też jako Prezesa Zarządu. W jej opinii nie dysponuje on środkami, które umożliwiłyby mu udzielenie pożyczki w celu regulacji ewentualnych kosztów sądowych. Spółka zwróciła uwagę, że w chwili obecnej nie ma środków na uzyskanie od osób trzecich ani w drodze kredytu, ani też pożyczki. Obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem nie generuje przychodu, z którego mogłaby pokryć te zobowiązania. Doprowadziło to ją do pozbycia się samochodu dostawczego czy też prawa do uzyskania znaków towarowych. W ocenie Spółki rozważanie przez referendarza sądowego wyłącznie kwestii czy jest w stanie uiścić opłatę sądową mija się z celem pomocy prawnej, gdyż opłata od skargi stanowi tylko małą część kosztów, które Skarżąca może ponieść w toku postępowania. Spółka za niezrozumiały uznała brak jakiegokolwiek ustosunkowania się do jej wniosku o przedłużenie terminu na złożenie stosownej dokumentacji w sytuacji, gdy działalność Skarżącej jest zawieszona od 8 miesięcy i nie posiada księgowej ani pracowników. Ponadto cała dokumentacja w trakcie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej nie znajdowała się w jednym miejscu. Końcowo Spółka stanęła na stanowisku, że przyjęcie niemożliwie do wypełnienia wysokich wymogów dotyczących przyznania pomocy prawnej sprawia, że nie może im sprostać przedsiębiorca, który walczy o uratowanie swojego przedsiębiorstwa, co przeczy istocie tej instytucji prawnej. Do sprzeciwu załączono umowę Spółki, umowę kredytu z 7 lipca 2014 r., umowę sprzedaży samochodu osobowego, umowę sprzedaży prawa do uzyskania znaków towarowych z 17 lutego 2015 r., paszport prezesa zarządu Spółki, postanowienie Dyrektora UKS w B. z [...] maja 2016 r., protokół przekazania składników majątkowych Spółki z 17 lutego 2015 r. Pomimo wskazania jako załącznik do sprzeciwu Skarżąca nie dołączyła wyciągu z rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8ww. ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżąca w realiach rozpoznawanej sprawy wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w kwocie 2.407 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym okoliczności, że Spółka z tytułu działalności podstawowej poniosła za 2015 r. stratę w wysokości 54.888,83 zł, natomiast za poprzedni rok obrotowy 302.162,30 zł. W celu pokrycia dotychczasowych zobowiązań Spółka zmuszona została do sprzedaży kluczowego elementu przedsiębiorstwa w postaci samochodu dostawczego niezbędnego do dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Uzyskane środki z tego tytułu wystarczyły jedynie na pokrycie straty za 2015 r. (deklaracja CIT-8 oraz rachunek zysku i strat). Ponadto istotny w sprawie jest fakt, iż Spółka obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, która została zawieszona od 1 grudnia 2015 r., jest obciążona kredytem obrotowym, którego saldo wynosi – 108.124,34 zł. Powyższe, w ocenie Sądu, nie oznacza jednak, że Skarżąca w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Sąd przyjął, że uiszczenie przez Spółkę wpisu na poziomie 1.000 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Skarżąca bowiem nie uprawdopodobniła, iż nie posiada środków na rachunkach bankowych, gdyż nie nadesłała stosownych wyciągów. Istotnym jest również, na co słusznie wskazywał referendarz sądowy, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat, chociażby w części, nie jest możliwe. Powyższego zapatrywania nie zmienia argumentacja pełnomocnika zawarta w sprzeciwie. W szczególności nie jest trafna zawarta tam argumentacja, że dopłata możliwa jest w sytuacji, gdy umowa spółki to przewiduje. Zauważyć bowiem należy, że umowa spółki zawsze może być zmieniona w tym zakresie. Skarżąca nie podjęła więc wszystkich możliwych działań celem chociażby częściowego pokrycia kosztów wszczętego przez nią postępowania sądowego. Ponadto nie wykazała, iż Prezes Zarządu Spółki, który jest jedynym jej wspólnikiem nie dysponuje środkami, które umożliwiłyby mu udzielenie pożyczki w celu regulacji ewentualnych kosztów sądowych. Niemniej jednak, co już było wskazane wyżej, z uwagi na aktualnie skomplikowaną sytuację majątkową i finansową Skarżącej, Sąd częściowo przychylił się do jej wniosku uznając, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł. Uiszczenie tej kwoty spowoduje, że zrealizowane zostanie, gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawo do Sądu. Sąd mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.