III SA/Wa 215/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca P. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od wpisu od skargi, wskazując, iż nie prowadzi od kilku lat działalności i nie osiąga przychodów. Podała, iż kapitał zakładowy wynosi [...] zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca poinformowała, że nie sporządziła zeznania podatkowego za 2015 r., ani deklaracji VAT, zaś w latach 2016-2017 nie osiągnęła żadnych przychodów, ani nie poniosła kosztów ich uzyskania. Wyjaśniła, że posiadany rachunek bankowy jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji kwoty 100.000 zł, ale wniosek ten nie został dotychczas rozpatrzony. Nie sporządziła także bilansu, ani rachunku zysków i strat. Oświadczyła, iż nie posiada udziałów w innych podmiotach. Dodała, że brak jest możliwości sfinansowania kosztów postępowania przez wspólnika. Zgromadzenie Wspólników postanowiło nie zobowiązywać wspólnika do dokonania dopłat. Skarżąca wyjaśniła, że postępowanie dotyczące jej rozwiązania wszczęto z urzędu. Według jej wiedzy nie wykonano innych – poza wpisem informacji do KRS – czynności w ramach tego postępowania. Pełnomocnik nie otrzymał od niej żadnego wynagrodzenia. Skarżąca przedstawiła wniosek o wydanie zaświadczenia, wyciągi bankowe, pismo w sprawie zwolnienia spod egzekucji, wydruk z KRS, zestawienie należności i zobowiązań, protokół Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników, zaświadczenie z [...] marca 2017 r., postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, postanowienie o odmowie zwolnienia spod egzekucji kwoty 100.000 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z niego uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Oznacza to, że to wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie jej oceny. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma Sąd. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2017 r., II FZ 918/16). W niniejszej sprawie argumentacja Skarżącej koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności gospodarczej, brak majątku i dochodów. Tymczasem nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi (zob. też postanowienie NSA z 14 października 2015 r., II GZ 559/15). Jeszcze dobitniej zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 marca 2015 r. (II FZ 36/15) wskazując, iż przedsiębiorstwo, które nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie zaprzestało prowadzenia działalności, nie wszczęło postępowania upadłościowego czy naprawczego powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. W podobnym duchu wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 4 września 2014 r. (V SAB/Wa 5/14). Zauważył mianowicie, że celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe poglądy referendarz sądowy w pełni podziela. W tej sytuacji kluczowym argumentem nie może być powołanie się przez Skarżącą na fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej. Jeśli bowiem podjęła ona decyzję o niepodejmowaniu starań ukierunkowanych na osiąganie przychodów, to nie może oczekiwać, że uzyska pomoc od Skarbu Państwa. Brak przychodów jest wynikiem jej decyzji i nie uzasadnia traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że spór w niniejszej sprawie dotyczy tego czy dotychczasowa aktywność Skarżącej sprowadzała się jedynie do sporządzania fikcyjnych faktur mających na celu firmowanie transakcji gospodarczych, które służyły do zmniejszenia obciążeń wobec Skarbu Państwa (jak dowodzą tego organy podatkowe) czy też zakwestionowane usługi Skarżąca jednak wykonała (jak wywodzi w skardze). Zastanawiające jest też to na jakiej podstawie Skarżąca opiera swoje twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej, skoro nie sporządza ona sprawozdań finansowych. Co ciekawe taki stan rzeczy utrzymuje się już od dłuższego czasu. Jak bowiem wynika z akt sprawy stosownej dokumentacji księgowej nie przedłożyła ona również w toku prowadzonego wobec niej postępowania podatkowego dotyczącego 2010 r. W szczególności Skarżąca nie przedstawiła bilansu oraz rachunku zysków i strat za lata 2015-2016. W zamian za to przesłała postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, mające - w jej ocenie - świadczyć o tym, iż nie dysponuje żadnym majątkiem ani dochodami. Istotnie z postanowienia tego wynika, że Skarżąca nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów, ani w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych. Wynika z niego również, że pod adresem znajdującym się w G. przy ul. [...] nie posiada ona żadnych składników majątkowych. Wbrew twierdzeniom Skarżącej postanowienie to nie przesądza jednak o tym, że nie dysponuje ona w ogóle majątkiem. Świadczy ono co najwyżej, że nie posiada nieruchomości, pojazdów oraz majątku w miejscu wcześniejszej siedziby. Nie można natomiast wykluczyć, że Skarżąca dysponuje innym jeszcze - niż wskazany wyżej - majątkiem, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie wpisu. Zwłaszcza, że w przywołanym postanowieniu znalazła się wzmianka, iż ani Skarżąca ani prezes jej zarządu nie odpowiedzieli na pisma wzywające ich do złożenia wykazu wszelkich składników majątkowych. W postanowieniu tym zastrzeżono również, że wszczęcie ponownej egzekucji nastąpi w przypadku ujawnienia majątku lub źródeł dochodu zobowiązanego. Na zasadność przyznania prawa pomocy nie może mieć także wpływu postanowienie o odmowie zwolnienia spod egzekucji kwoty 100.000 zł. Wyraźnie bowiem w nim wskazano, że z odpowiedzi przekazanych przez [...] S.A. nie wynika, jakoby na rachunkach bankowych Skarżącej znajdowała się kwota o zwolnienie jakiej wnosiła. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.