III SA/Wa 2251/18

27/11/2018 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 27/11/2018 r. po rozpoznaniu wniosku A. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (od opłat sądowych w całości) w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]/07/2018 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (za sierpień 2014 r.) p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie Skarżąca A. Sp. z o.o., dalej również jako "Strona", na formularzu PPPr, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w zakresie opłat sądowych w całości, w tym także od wpisu od skargi w całości. W uzasadnieniu przedstawiła historię prowadzenia działalności gospodarczej i sporów oraz powołała się – m.in. - na to, że: - nie ma środków na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 23934,- zł; - nie posiada rzeczowych środków trwałych, ani inwestycji długoterminowych; - w 2014 r. odnotowała stratę w wysokości 209324 zł; - stan zobowiązań to 12733816,15 zł na dzień 31/12/2017 r.; - ponosi koszty najmu wirtualnego biura (odpowiednio- 60,27 zł); - nie ma środków na rachunkach bankowych, rachunki bankowe są nieaktywne; - nie posiada zdolności kredytowej; - nie prowadzi działalności gospodarczej - nie zatrudnia pracowników; - powołała się na prawo do Sadu i art. 45 ust. 1 , art. 78 zd 1 Konstytucji RP oraz na art. 6 EKPCz. - w 2015 r. osiągnęła przychody w wysokości 3917343,38 zł, lecz – pomimo tego – poniosła stratę w wysokości 209 tys zł, co uzasadnia pogląd, że nie mogła wygospodarować środków na poczet kosztów postępowania Skarżąca zadeklarowała przekazanie bilansu i rachunków zysków i strat za poszczególne lata; - postanowienia o odrzuceniu wniosku o wstrzymanie nakazu zapłaty; - kopii tytułu wykonawczego; - raportów kasowych, - pism z banków; – deklaracji wekslowych; - niektórych faktur i i in.. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 29/10/2018 r. przekazała dodatkowe dokumenty (w tym dotyczące postępowania egzekucyjnego, wyciągi z rachunków bankowych, rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy), a nadto Skarżąca ponowiła uprzednio składane deklaracje. Spółka poinformowała też o wszczęciu postępowań egzekucyjnych, wydaniu względem niej decyzji w przedmiocie podatku VAT, regulowaniu niektórych kosztów działalności przez członków zarządu. Spółka przyznała, ze gdyby rozpoczynając działalność zakładała, ze będzie ją prowadzić niezgodnie z prawem, "to by zapewne zabezpieczyła się na zaplanowane i pewne wynikłe z nielegalną działalnością spory i koszty sądowe, bo łatwo by jej było oszacować na jakie wydatki będzie narażona". Nie mogła tego zrobić, bo działała zgodnie z prawem. ( s 2 i 3 pisma z 21/11/2018 r.). Zaakcentowała, że pozostałe jej skargi zostały odrzucone z uwagi na to, że nie mogła uiścić wpisów, zaś jedyna, w której zgromadziła środki w drodze instrumentów dłużnych, została uwzględniona. Uznano, co następuje: Wpis w sprawie, jedyny wymagalny koszt sądowy wynosi ok. 23934,- zł, zatem do tej wartości referendarz sądowy odnosi wniosek Skarżącej i dokonuje oceny jej zdolności do ponoszenia ciężarów w sytuacji finansowej, w której Skarżąca znajduje się. Zarazem przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", o których sposobie stosowania Skarżąca została pouczona w innych postępowaniach, zatem referendarz sadowy odstępuje od powtórnego przytaczania przepisów prawa i dorobku prawnego. Przy czym wybór taktyki procesowej i sposobu prowadzenia działalności gospodarczej przez Stronę, tj. opłacanie wpisów od skarg (lub nie), korzystanie z instrumentów dłużnych (lub nie), zabezpieczanie środków na zobowiązania (lub nie) należą do sfery znajdującej się poza możliwością ingerencji urzędnika sądowego. Przy czym fakt działania Strony zgodnie z prawem (zakładany przez urzędnika sądowego) nie tylko nie wyklucza możliwości poczynienia przez Stronę rezerw, ale wręcz budzi w tym względzie uzasadnione oczekiwanie. Należy zauważyć, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory przyznawania prawa pomocy, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (por. postanowienie NSA z dnia 22.7.2014 r., I FZ 226/14, publ. LEX nr 1492476). Niekwestionowane w dorobku prawnym jest również to, że Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku: nie wykazała, by jej zaniechanie w tym względzie mogło być usprawiedliwione. Spór przed Sądem dotyczy domniemanego uczestnictwa Spółki w procederze mającym na celu wyłudzenie podatku VAT. Spór dotyczy tego, czy transakcje deklarowane przez Skarżącą miały miejsce i czy obrót odbywał się wyłącznie "na papierze", tj. dokumenty księgowe nie potwierdzały rzeczywistych transakcji. Oznacza to, że na potrzeby postępowania o prawo pomocy urzędnik sądowy uznaje za rzeczywisty (istniejący) deklarowany przez Skarżącą obrót w 2014 r., którego dotyczy zaskarżona decyzja. Jak wynika z akt sprawy natomiast wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi niewiele ponad 2393332,- zł (odpowiedź na skargę, k 86 akt sądowych). Referendarz sądowy zaznacza, że tylko w 2014 r. przychód Skarżącej wyniósł 54399488,99 zł, natomiast w 2016 r. przychód wyniósł 3917343,38 zł, w 2015 r. 54399488,99 zł. Tylko z tych danych wynika, że Strona zobowiązana była zabezpieczyć środki na poczet sporów sądowych lub wykazać okoliczności, dla których było to niemożliwe. Podnoszony przez Stronę zarzut, ze nie miała obowiązku przewidywać możliwości sporów sądowych jest bezzasadny: do zakresu należytej staranności każdego przedsiębiorcy (nie tylko prowadzącego uczciwą działalność gospodarcza) należy przewidywanie ryzyka sporów. Oczywistym jest również, ze nawet prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co precyzyjnie wyjaśniły Sądy Administracyjne w wielu orzeczeniach (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 7.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 5.03.2014r., sygn. II FZ 260/14, CBOSA). Przeszkodą tą nie jest również zabezpieczenie należności, skoro Strona dysponuje możliwością zwrócenia się o zwolnienie spod zabezpieczenia, zaś ubiegając się o prawo pomocy powinna skorzystać z tej możliwości. Nie może zostać uwzględniony w niniejszym postępowaniu argument, zgodnie z którym zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej uniemożliwia Stronie poniesienie kosztów postępowania. W szczególności, nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca: inny stan nie wynika z odpisu KRS złożonego do akt. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17/12/2014 r. I FZ 459/14 w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi (zob. też postanowienie NSA z 14/10/2015 r., II GZ 559/15). Jeszcze dobitniej zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24/3/2015 r. II FZ 36/15 wskazując, iż przedsiębiorstwo, które nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie zaprzestało prowadzenia działalności, nie wszczęło postępowania upadłościowego czy naprawczego powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. W podobnym duchu wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 4/9/ 2014 r. (V SAB/Wa 5/14, CBOSA). Zauważył mianowicie, że celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł skutecznie o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, z uwagi na istniejący dorobek prawny jest zobowiązany na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., odmówić przyznania Stronie prawa pomocy.