III SA/Wa 2335/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca – M.D. – wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. W skardze Skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że dysponuje skromnym dochodem w wysokości 1.450 zł netto. Matka Skarżącej osiąga dochód w kwocie 600 zł. Matka Skarżącej, choruje na chorobę [...] co wymaga opieki i zakupu leków. Działalność Skarżącej polega na sprzątaniu obiektów, a w 2016 r. nie przynosi dochodów. Od ponad dwóch lat trwa w przedsiębiorstwie kontrola skarbowa, przez co Skarżąca nie może skupić się na prowadzeniu działalności gospodarczej. Skarżąca oświadczyła, że jej sytuacja jest bardzo trudna. Prowadzona działalność gospodarcza spowodowała znaczne straty finansowe. Wskazała, że nie posiada żadnych oszczędności i nie była w stanie przygotować się na opłatę skargi do Sądu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką. Skarżąca posiada dom o powierzchni 96 m² (o wartości 300.000 zł), mieszkanie o powierzchni 84 m² (o wartości 400.000 zł.), nieruchomość rolną o powierzchni 2.88 hektara o (wartości 60.000 zł) oraz samochód marki [...] rok produkcji 2013 (o wartości 50.000 zł). Skarżąca wskazała, że miesięczne koszty utrzymania matki to: leki – 350 zł, rehabilitacja – 150 zł oraz spłata kredytów. Skarżąca oświadczyła, że prowadzoną działalność gospodarczą, ze względu na straty zamierza zlikwidować. Oświadczyła, że z tytułu zatrudnienia uzyskuje 1.450 zł miesięcznie, matka z tytułu renty otrzymuje 600 zł miesięcznie, a działalność gospodarcza przynosi stratę 2.000 zł miesięcznie. Do wydatków Skarżąca zaliczyła raty kredytów 2.600 zł miesięcznie, raty leasingowe 4.800 zł miesięcznie, czynsze około 1.200 zł miesięcznie oraz media około 900 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca nadesłała zeznania podatkowe (PIT-36L), z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychód w 2014 r. w kwocie 555.093,18 zł, a w 2015 r. w kwocie 479.793,85 zł. Z nadesłanego formularz obliczeniowego zaliczki na podatek dochodowy według stawki 19 % wynika, że od stycznia do marca 2016 r przychód wyniósł 21.491,67 zł, a od kwietnia do czerwca 2016 r. przychód wyniósł 65.721,88 zł. Skarżąca nadesłała również księgę przychodów i rozchodów za 2016 r. oraz deklaracje VAT-7K za I i II kwartał 2016 r. Ponadto wyjaśniła, że od czterech miesięcy jej rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika. Natomiast matka nie posiada rachunków bankowych. Wyjaśniła, że posiadane nieruchomości nie przynoszą dochodów i zostały wystawione na sprzedaż w celu spłaty kredytów. Ponadto Skarżąca w piśmie przewodnim wskazała, że dołącza tytuł wykonawczy z zajęciem wierzytelności na kwotę 350.000 zł, jednakże dokument ten nie został nadesłany do Sądu. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 listopada 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdzając, że przedstawione przez Skarżącą informacje na temat jej sytuacji majątkowej wykluczają ją z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Skarżąca pismem z dnia 30 listopada 2016 r. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wnosząc o rozpatrzenie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd oraz przyznanie pomocy (zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika) zgodnie ze złożonym wnioskiem. Skarżąca dodała, że podtrzymuje uzasadnienie zawarte w dotychczas złożonych pismach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na podstawie art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a., stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) obejmującym zwolnienie od opłat sądowych oraz ustanowieniu adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku strony składanym na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, albo budzi wątpliwości, strona obowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże istnienie przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić lub poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu przedstawione przez Skarżącą informacje wykluczają ją z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Wynika z nich bowiem, że Skarżąca uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy w kwocie 1.430,44 zł oraz prowadzi działalność gospodarczą. Z działalności tej osiągnęła w 2015 r. przychód w wysokości 479.793,85 zł (dochód 23.299,09 zł), a za okres od stycznia do czerwca 2016 r. przychód ten wyniósł 65.721,88 zł. Jak słusznie podkreślił referendarz sądowy to właśnie kategoria przychodu, a nie dochodu, jest miarodajna dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej – tak jak Skarżąca - działalność gospodarczą. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak aby w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą chociażby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, czy amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z 25 lutego 2010 r., I FZ 10/10). W przypadku Skarżącej koszty te stanowią m.in. raty leasingowe za samochody oraz sprzęt geodezyjny (łączna miesięczna kwota tych rat to ponad 20.000 zł). Podkreślenia wymaga również to, że Skarżąca spłaca zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie 2 600 zł, natomiast raty leasingowe w wysokości 4800 zł co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi. W orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania tego postępowania na Skarb Państwa, a w rezultacie na innych współobywateli (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Z tego też względu skonstatować należy, iż Skarżącej prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.