III SA/Wa 2504/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za styczeń 2010 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. (dalej zwana "Skarżącą") w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.567 zł, wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, iż zmiana przepisów doprowadziła ją do zapaści finansowej. Powołała się także na trudności w kontynuowaniu działalności z uwagi na "działania różnych organów państwa". Wskazała, że nabyte przez nią w znacznych ilościach automaty o niskich wygranych stały się rzeczami bez wartości. Aktualnie Skarżąca walczy o przetrwanie na rynku oraz o swoje prawa w postępowaniach sądowych. Podkreśliła, że jej przychody zmalały znacząco w stosunku do lat 2009-2010. Podwyżka podatku od gier spowodowała, że przychody te przeznaczone są na regulowanie danin publicznych. W efekcie brak jest środków na bieżącą działalność. Skarżąca podniosła, że wysokość wydatków przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych określiła na [...] zł, zaś stan rachunków bankowych na 0 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała sprawozdanie finansowe za 2012 r., dokumenty potwierdzające fakt zabezpieczenia jej rachunków bankowych, wydruki z rachunków bankowych za czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień 2014 r., kopie zeznań podatkowych CIT za 2012 r. i 2013 r., kopie deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące od marca do sierpnia 2014 r., oświadczenie o wysokości wynagrodzenia wypłacanego na rzecz pełnomocnika i źródła jego finansowania, a także informację o złożeniu wniosku o przekształcenie postępowania układowego w postępowanie likwidacyjne. Poinformowała ponadto, że sprawozdanie finansowe za 2013 r. jest w trakcie sporządzania "z uwagi na trwającą wycenę majątku firmy przez biegłych rzeczoznawców". Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 29 października 2014 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W piśmie z dnia 6 listopada 2014 r. stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") oraz art. 10 i 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze. Skarżąca jest w stanie upadłości i obiektywnie nie dysponuje kwotą pozwalającą na uiszczenie wpisów od skarg w wielu sprawach. Nie jest również w stanie ich zgromadzić. Zakwestionowała ustalenia dokonane przez referendarza sądowego odnośnie wielkości prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Skarżącej wartość księgowa nie odzwierciedla rzeczywistych jej wpływów. Wysokie obroty uznała za wynik polityki rachunkowości, nie odzwierciedlającej rzeczywistego rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto wartość wpływów nie została skorygowana o ryczałtowany podatek od gier od 300 urządzeń, na łączna kwotę 600.000 zł. Odwołując się do przesłanek ogłoszenia upadłości stwierdziła, iż nie utraciła całkowicie zdolności do prowadzenia jakiejkolwiek aktywności operacyjnej. Podkreśliła, iż podejmuje starania by uniknąć upadłości. Końcowo zaznaczyła, iż odmowa przyznania prawa pomocy nie powinna zamykać jej prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 P.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek Skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 P.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 1.567 zł. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, iż aby móc ocenić sytuację strony i na jej podstawie prawidłowo rozpoznać wniosek, sąd musi zapoznać się z dokumentami świadczącymi o jej sytuacji, nie można tego uczynić na podstawie domniemań. Przy czym w P.p.s.a. jednoznacznie wskazano, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Nie można przerzucić tego obowiązku na sąd, albowiem tylko strona skarżąca ma interes prawny, aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy. W niniejszej sprawie podjęto działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych Skarżącej, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje. Z obowiązku przesłania tych dokumentów Skarżąca nie wywiązała się w pełni. Również nie nadesłała ich łącznie ze złożonym sprzeciwem. Skarżąca nie przedstawiła sprawozdania finansowego za 2013 r. mimo, że w świetle przepisów ustawy o rachunkowości miała obowiązek sporządzenia tego sprawozdania do 30 czerwca 2014 r. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż nieprzedłożenie stosownej dokumentacji uniemożliwia weryfikację złożonych przez Skarżącą oświadczeń, co z kolei uznać należy za przeszkodę wykluczającą przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Spółka nie rozwiała bowiem wątpliwości co do jej aktualnej sytuacji finansowej. Wskazać ponadto należy, że z dokumentów finansowych za lata wcześniejsze (2012 r.) wynika, że przychody Skarżącej wyniosły 148.552.333,43 zł, zaś koszty ich uzyskania 149.633537,81 zł. Natomiast z zeznania CIT-8 wynika, że strata podatkowa na koniec 2013 r. wyniosła 112.487,38 zł. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wobec Skarżącej postanowieniu z 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1161/14, wskazana wielkość straty wskazuje na polepszanie się jej sytuacji w porównaniu z poprzednim rokiem, kiedy to strata wyniosła 888.485,30 zł. Ponadto w 2014 r. Skarżąca kontynuowała działalność gospodarczą, przedstawiając zeznania VAT-7 za okres od marca do sierpnia 2014 r. Wynika z nich, że we wskazanym okresie 2014 r. dokonała ona dostaw towarów o wartości odpowiednio 3.982.066 zł, 3.569.530 zł, 3.025.122 zł, 2.381.405 zł, 2.516.258 zł i 430.078 zł. Sąd podkreśla, że nie może mieć decydującego znaczenia fakt wystąpienia za poprzedni rok straty. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej postanowieniu, strata ta nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, gdyż biorąc pod uwagę skalę prowadzonej przez Skarżącą działalności kwota wpisów sądowych stanowi zaledwie ułamek procentowy jej przychodu. Zdaniem Sądu, podkreślić również należy, co potwierdza się także w orzecznictwie, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych - powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Istotne jest również to, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, iż aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Powinna ona wykazać, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć wymagane fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Możliwość pozyskania środków przez Spółkę wynika również z formy prawnej, w jakiej prowadzi ona działalność gospodarczą. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli. Spółka nie wystąpiła z żądaniem dopłat od wspólników, a nawet nie wskazała, dlaczego takie dopłaty nie byłyby możliwe do uzyskania (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). Odnosząc się zaś do zarzutu sprzeciwu, iż referendarz sądowy w żaden sposób nie odniósł się do sytuacji Skarżącej dotyczącej jej stanu majątkowego, wyjaśnić należy, że orzeczenie upadłości układowej nie stanowi o braku możliwości ponoszenia przez Skarżącą jakichkolwiek kosztów. Zaznaczenia bowiem wymaga, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu powoduje, że Spółka może dalej prowadzić działalność gospodarczą, gdyż nie zostaje ona pozbawiona możliwości zarządzania swoim majątkiem. Sąd podkreśla ponadto, że uiszczanie świadczeń publicznoprawnych, w tym podatków (nawet w większej od spodziewanej wysokości) oraz kosztów sądowych to jeden z wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, które – co do zasady - powinny być zaspokajane z uzyskiwanych przychodów (podobnie postanowienie z 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08, postanowienie z 2 lipca 2004 r., I SA/Gd 269/04, z 18 października 2013 r., sygn. akt II FZ 878/13, postanowienie z 27 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1353/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.