III SA/Wa 2521/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – P. sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że ich zapłata grozi utratą płynności finansowej. Oświadczyła, że odnotowuje ciągły spadek przychodów ze sprzedaży. Sytuacja finansowa Skarżącej pogarsza się, występują problemy z egzekwowaniem należności od odbiorców hurtowych i pojawiają się zatory płatnicze. Skarżąca nie posiada łatwo zbywalnych aktywów, a wszelkie bieżące środki finansowe przeznacza na regulowanie bieżących i zaległych zobowiązań. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że w 2012 r. Skarżąca poniosła stratę w wysokości 461.507,83 zł. Wartość środków trwałych określiła na kwotę [...] zł, a wysokość kapitału zakładowego na kwotę [...] zł. Wskazała, że na rachunkach bankowych posiada odpowiednio: 9,07 zł, 77,05 USD, 0,00 zł, 0,00 zł, 287,29 zł oraz 0,05 zł. Na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła deklaracje VAT-7, rachunek zysków i strat oraz bilans za 2012 r., zeznanie podatkowe za 2012 r. oraz wyciągi bankowe. Wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, ani nieruchomości. Skarżąca dodała, iż problemy płatnicze zmuszają ją do systematycznego spłacania zobowiązań względem dostawców, by zapewnić stałe dostawy towarów handlowych. W tej sytuacji każde uszczuplenie bieżących środków finansowych, niezwiązane z bieżącą działalnością, powoduje braki w zaopatrzeniu, co z kolei skutkuje obniżeniem przychodów, a w dalszej kolejności brakiem środków na regulowanie zobowiązań. Ponadto Skarżąca przedłożyła rachunek zysków i strat sporządzony na 31 października 2013 r., zestawienie aktualnych należności i zobowiązań oraz ich strukturę wiekową na dzień 30 listopada 2013 r. Postanowieniem z 8 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Od postanowienia tego Skarżąca wniosła sprzeciw, wskazując, że dane na których się w nim oparto są danymi historycznymi i nie świadczą one o posiadaniu przez Skarżącą środków pieniężnych. Skarżąca podniosła także, że posiada rachunek bieżący i pięć rachunków pomocniczych do niego. Przedstawiła - wbrew temu co twierdzi referendarz sądowy – wyciągi ze wszystkich tych rachunków. Skarżąca podkreśliła, że aktualnie praktycznie utraciła płynność finansową. W styczniu br. otrzymała postanowienie Sądu o zabezpieczeniu jej majątku, w związku z wnioskiem dłużnika o ogłoszenie jej upadłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "P.p.s.a.", zasady, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony przez Skarb Państwa, jest więc zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 12 lutego 2014 r. (II FZ 16/14) stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu Skarżącej do tej kategorii nie można zaliczyć. Z nadesłanych materiałów wynika bowiem, że prowadzi ona działalność gospodarczą generującą relatywnie wysoki obrót. I tak w 2013 r. przychody wyniosły 1.090.283,02 zł (w 2012 r. 1.698.708,64 zł), zaś koszty ich uzyskania 1.093.244,43 zł (w 2012 r. 2.170.005,69 zł). Skalę tej działalności obrazują także deklaracje VAT. Wynika z nich, że w okresie styczeń-październik 2013 r. sprzedaż kształtowała się na poziomie 76.191 zł - 163.546 zł miesięcznie. W tej sytuacji w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia fakt wystąpienia w latach 2012-2013 straty na poziomie odpowiednio 461.507,83 zł i 2.961,41 zł (dane na podstawie rachunku zysków i strat). Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 stycznia 2014 r. (II FZ 1610/13) strata ta jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, wyliczonym na potrzeby obliczenia podatku. Tym samym nie można na tej podstawie przyjąć, że działalność gospodarcza wyłącznie uszczupla stan majątkowy przedsiębiorcy. Na koszty tej działalności składają się bowiem takie pozycje, jak dokonane odpisy amortyzacyjne, które nie stanowią realnych wydatków, czy koszty zakupu towarów i usług, powiększających zasoby majątkowe nabywcy. W świetle przychodów, jakie uzyskuje Skarżąca, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Także wartość jej majątku trwałego nie daje wystarczających podstaw do uznania, że przesłanki te zostały spełnione. Z bilansu za 2012 r. wynika bowiem, że aktywa trwałe Skarżącej wyniosły na koniec tego roku 628.280,76 zł i składały się na nie m. in. środki transportu, budynki i lokale. Tymczasem w orzecznictwie podkreśla się, że posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (postanowienia NSA z: 5 lutego 2014 r. II FZ 1608/13; 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13). W orzecznictwie tym wskazuje się również, że osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. (postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., II FZ 1167/13). Powyższe okoliczności nie przemawiają, zdaniem Sądu, za uprzywilejowaniem Skarżącej przez zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprowadzają się do należnego wpisu od skargi w kwocie 876 zł. Oceny tej nie zmienia akcentowana przez Skarżącą konieczność systematycznego spłacania zobowiązań względem dostawców w celu zapewnienia stałych dostaw towarów. Zdaniem Sądu wydatki te są normalnymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej (obok takich wydatków jak zobowiązania wobec pracowników czy Skarbu Państwa). Kosztów tych nie można uznawać za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., II FZ 118/14). W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe okoliczności nie pozwalają zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie wpisu od skargi w kwocie 876 zł. Dokonanej oceny nie zmienia również okoliczność złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Skarżącej. Podkreślić bowiem należy, że sam fakt złożenia takiego wniosku nie przesądza jeszcze o tym, iż nie ma ona majątku na pokrycie kosztów postępowania, tym bardziej, że wniosek ten nie został jeszcze rozpoznany (zob. postanowienie NSA z 28 października 2013 r., I FZ 408/13). Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.