III SA/Wa 2664/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.Z. i S.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia płatności zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia skarżąca – R.Z., reprezentowana przez pełnomocnika A.Z. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty od zażalenia. Na podstawie zarządzenia z 22 września 2015 r. skarżąca został wezwana do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej oraz sytuacji finansowej osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W odpowiedzi, pełnomocnik skarżącej złożył wniosek na urzędowym formularzu. We wniosku tym pełnomocnik rozszerzył zakres pomocy, o którą wnioskuje na zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżąca posiada mieszkanie o pow. 50 m². Nie posiada innego majątku ani oszczędności. Utrzymuje się z emerytury w wysokości ok. 1.600 zł netto. Miesięczne wydatki, które ponosi to: opłaty za mieszkanie w wysokości 800 zł, media 200 zł, leki i rehabilitacja 300 zł, wyżywienie i bieżące utrzymanie 300 zł, ubezpieczenie 50 zł. Z uwagi na fakt, że wniosek nie zawierał oryginału podpisu skarżącej ani pełnomocnika (nadesłany formularz to kserokopia) wezwano skarżącą, reprezentowaną przez pełnomocnika, do uzupełnienia braków formalnych wniosku, poprzez jego osobiste podpisanie lub ponowne nadesłanie osobiście podpisanego formularza. Ponadto, ponownie wezwano skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni: zeznań podatkowych skarżącej oraz osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe za 2014 r., wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącej oraz osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe (wynagrodzenie za pracę, renta, zasiłki, inne świadczenia), nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącej oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącej oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazania i udokumentowania innych okoliczności, które uniemożliwiają skarżącej poniesienie kosztów sądowych. W odpowiedzi pełnomocnik nadesłał oryginał wniosku. Nie nadesłał natomiast żadnych dodatkowych dokumentów. Wskazał ponadto, że zeznania podatkowe skarżących jak również innych osób objęte są tajemnica skarbową, a wyciągi bankowe, tajemnica bankową i jako pełnomocnik nie może ich przedłożyć, poza tym ich nie posiada. Odnośnie źródeł utrzymania i wydatków wyjaśnił, że przedstawiane były w trakcie postępowania i są nadal aktualne. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2015 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 31 grudnia 2015 r., Skarżąca złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, iż treść uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego pozostaje w sprzeczności ze stanem faktycznym oraz złożonymi oświadczeniami zawartymi w pismach uzupełniających oraz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaskarżone postanowienie jest krzywdzące i nie uwzględnia rzeczywistej sytuacji materialnej a także możliwości realnego uzyskania dochodu na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca podniosła, iż formularz prawa pomocy został wypełniony we wszystkich rubrykach dotyczących wnioskodawczyni. Zatem trudno jest zarzucać brak przedstawienia wszystkich okoliczności mających znaczenie w sprawie skoro formularz dotyczy właśnie sytuacji życiowej i majątkowej. Ponadto Skarżąca wskazała, że wezwano ją do nadesłania szeregu dokumentów podczas. gdy zarówno w aktach sprawy, jak również w nadesłanych oświadczeniach znaleźć można podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Skarżącej na podstawie przedłożonych dokumentów można ustalić jej sytuację majątkową. Zarzuciła, iż Sąd nie powinien na zapas zobowiązywać jej do przedstawiania dalszych dokumentów kiedy nie ocenił jeszcze sytuacji materialnej. Tym bardziej dziwne jest uzasadnienie Sądu zobowiązującego do przedstawienia dokumentów chronionych tajemnicami ustawowymi, których w dodatku pełnomocnik nie posiada, w sytuacji kiedy można te dane uzyskać z innych, nie chronionych źródeł i zastąpić innymi dowodami, np. oświadczeniami. W ocenie Skarżącej tym bardziej zaskakujące jest żądanie od niej przedstawiania dokumentów osób innych niż Skarżąca (także chronionych tajemnicami ustawowymi) w sytuacji gdy skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadną inną osobą. Dodatkowo uzależnianie przyznania ustawowego przywileju od żądania dokumentów objętych tajemnicami skarbowymi i bankowymi , w sytuacji gdy strona na nie się nie powołała i wobec możliwości uzyskania tych samych informacji w sposób zgodny z przepisami prawa w inny sposób i w innej formie wydane postanowienie czyni wadliwym w sposób wystarczający do jego uchylenia i ponownego rozpoznania spraw, z uwzględnieniem wszystkich zasad postępowania i praw strony. Według Skarżącej wydane postanowienie zostało wydane przedwcześnie bez merytorycznego rozpoznania dokumentów a przedstawiana sytuacja dotyczy stanu jakiego oczekuje referendarz w zaistniałej sytuacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 7 grudnia 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo..., s. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje mając na uwadze okoliczności podane w oświadczeniu strony zawartym we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a. W razie zaś, gdy oświadczenie to jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, wnioskodawca jest zobowiązany złożyć na wezwanie Sądu w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Jednocześnie na podstawie art. 255 p.p.s.a. sąd jest uprawniony do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową wnoszącego o przyznanie prawa pomocy, jak i jego domowników. Ocena tych dokumentów jest konieczna dla zbadania możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżąca nie wywiązała się z obowiązku wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Należy wskazać, iż mimo dwukrotnego w tym zakresie wezwania, skarżąca nie nadesłała zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych ani nie udokumentowała wysokości uzyskiwanych dochodów. Sąd aprobuje stanowisko, iż okoliczność, że pełnomocnik nie dysponuje zeznaniami podatkowymi, czy też innymi dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej skarżącej, nie oznacza, że tych dokumentów nie posiada, czy też nie może o nie wystąpić sama wnioskodawczyni. Skarżąca ponadto nie wykazała dochodów osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a jak wynika z akt administracyjnych są nimi: mąż – S.Z. oraz syn – A.Z. Wyjaśnić również trzeba, że sytuacja finansowa wnioskodawcy o prawo pomocy jest istotnie uzależniona od sytuacji jego domowników, w tym małżonka oraz dzieci, zaś w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1738/14, CBOSA). Należy bowiem podkreślić, że rozpoznając wniosek w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy składa się sytuacja rodzinna, a także wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi. Ocena zdolności płatniczych strony postępowania należy do wyłącznej kompetencji Sądu. Tej kompetencji nie można wykluczyć (zastąpić) budzącymi wątpliwości oświadczeniami wnioskodawcy lub jego pełnomocnika. Odpowiadając na zarzuty zawarte w sprzeciwie, a odnoszące się do braku podstaw prawnych żądania uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazać należy, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi: jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Cytowany przepis określa pojęcie żądanych przez sąd informacji w sposób bardzo szeroki, mogą stanowić je wszelkie informacje potrzebne do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano ją do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez pełnomocnika skarżącej, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów postępowania, chociażby w części. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącej nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia twierdzenie, że nie stać ją na uiszczenie jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wobec powyższego opierając się na treści formularza przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Brak współpracy skarżącej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. II OZ 348/15; postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2014 r. sygn. II OZ 1262/14; postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. II OZ 321/14). W niniejszej sprawie skarżąca złożyła niekompletne oświadczenie na urzędowym formularzu, które nie pozwala ocenić czy spełnia ona kryteria uzyskania wsparcia w postaci prawa pomocy. Wzywana natomiast do złożenia dodatkowego oświadczenia i wskazanych dokumentów źródłowych, uchyliła się od przedstawienia kluczowych informacji i dokumentów. W efekcie czego uniemożliwiła więc stwierdzenie czy spełnia kryteria uzyskania wsparcia ze środków publicznych. Tak więc w tej sytuacji jej wniosek nie może zostać uwzględniony. W konsekwencji należy więc uznać, iż Skarżąca nie wykazała, że z uwagi na jej obecną sytuację wymaga wsparcia finansowego ze strony Skarbu Państwa w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie na mocy art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.