III SA/Wa 2742/13

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności płatnika postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący A. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż w grudniu 2012 r. został zawieszony – decyzją sądu dyscyplinarnego - w prawie wykonywania [...]. Od tego czasu nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący jest z żoną w separacji i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Pozostaje na utrzymaniu rodziców. Otrzymuje od nich środki pieniężne w kwocie ok. 1.500 zł na pokrycie kosztów utrzymania. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Przedstawił zeznanie podatkowe za 2012 r., zaznaczając przy tym, iż żona odmówiła udostępnienia swojego zeznania. Przedłożył również deklaracje VAT, zestawienie przychodów i wydatków, wyciągi bankowe. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "P.p.s.a.", zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w literaturze oraz w orzecznictwie prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak-Molczyk, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628; postanowienie NSA z 29 stycznia 2014 r., II FZ 1379/13). Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (zob. art. 255 P.p.s.a.). Jak to już wskazano przedstawione przez stronę informacje powinny być - jak o tym stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a. - dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony. W niniejszej sprawie brak jest takiego właśnie kompletnego obrazu sytuacji majątkowej Skarżącego. Przede wszystkim niewyjaśniony został stan majątkowy jego małżonki. Skarżący oświadczył jedynie, że pozostaje z nią w separacji i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Usprawiedliwił również niemożność pozyskania zeznania podatkowego małżonki, wskazując, iż odmówiła ona jego wydania. Tymczasem w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. W świetle tego przepisu małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA z: 22 stycznia 2013 r., II FZ 5/13; 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; 28 stycznia 2014 r., I FZ 11/14). Z powyższego wynika zatem, że bez poznania dochodów i wydatków obojga małżonków nie jest możliwa miarodajna ocena spełnienia przez Skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Bez tych danych nie można bowiem zweryfikować jego rzeczywistych możliwości finansowych. Jako niedostatecznie wyjaśniona jawi się także sytuacja majątkowa rodziców Skarżącego. Skarżący oświadczył mianowicie, iż to od nich właśnie czerpie środki pieniężne na pokrycie - szacowanych na ok. 1.500 zł – kosztów utrzymania. Poza jego oświadczeniem nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. W szczególności Skarżący nie podał żadnych bliższych danych na temat dochodów rodziców. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 3 kwietnia 2009 r. (I FZ 49/09) to w interesie wnioskującego jest wykazanie, że sytuacja majątkowa, w której on pozostaje wraz z rodziną uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. W przeciwnym razie należałoby zaaprobować stanowisko, zgodnie z którym wnioskujący powołując się na fakt pozostawania na utrzymaniu rodziny - bez względu na jej sytuację majątkową (a zatem nawet bardzo dobrą) - zasługuje w każdym przypadku na odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. Niewyjaśniona pozostała także kwestia – zobrazowanych wyciągami bankowymi - obciążeń kredytowych i ich spłaty. Wobec powyższych niejasności referendarz sądowy uznał, iż Skarżący nie wykazał, że jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia procesowego w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może bowiem zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.