III SA/Wa 2745/16

7/11/2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 7/11/2016 r. po rozpoznaniu wniosku A. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/06/2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie Po wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie niespełna 8,2 tys A. Sp. z o.o., dalej jako "Skarżąca", na formularzu PPPr z 11/10/2016 r, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołała się na to, że: - jej sytuacja od lat pogarsza się, wobec czego nie dysponuje środkami na poczet kosztów postępowania; - na koniec 2015 r. zanotowała stratę w wysokości 209324,09 zł; - na 31/12/2015 r. nie posiada rzeczowych aktywów trwałych, należności, ani inwestycji długoterminowych; - na 31/8/2016 r. Skarżąca odnotowała stratę w wysokości 42410, 07 zł; - wobec Skarżącej toczy się postepowanie egzekucyjne z tytułu zaległości w VAT; - nie posiada środków na rachunkach bankowych, z których mogłaby pokryć koszty sadowe; - ma zobowiązania względem [...] na kwotę 991713,52 zł; - zarząd Skarżącej podjął działania w celu zmniejszenia zadłużenia (uchylenie honorarium prokurenta, wypowiedzenie umowy najmu, restrukturyzacja umów o prowadzenie księgowości, rozwiązanie umów o pracę); - nie posiada zdolności kredytowej; - Prezes Zarządu Skarżącej udzielił spółce pożyczek na kwotę ok 41740 zł; - powołała się na prawo do Sadu i art. 45 ust. 1 , art. 78 zd 1 Konstytucji RP oraz na art. 6 EKPCz. Skarżąca zadeklarowała przekazanie protokół zwyczajnego zgromadzenia wspólników, bilans i rachunek zysków i strat za 2015 r. i do 31/8/2016 r., kpię tytułu wykonawczego, wyciąg z rachunków bankowych [...] w PLN i EUR oraz [...] Banku, pismo [...] ws. przeniesienia zadłużenia do Centrum Restrukturyzacji Windykacji [...], kopię uchwały zarządu Wnioskodawcy w przedmiocie uchylenia wynagrodzenia prokurenta, kopię umowy najmu wraz z aneksem i porozumieniem o rozwiązaniu, kopię umowy o biuro wirtualne, kopie umowy o pracę i wypowiedzenie umowy o pracę, korespondencję email z [...] Bankiem, raport należności na rzecz kancelarii podatkowej. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 17/10/2016 r. Skarżąca wskazała, że obecnie ponosi wydatki z tytułu biura rachunkowego, biura wirtualnego, opłaty za domenę internetową i serwer poczty, koszty korespondencji (w sumie ok 350 zł/mc). Nie ponosi kosztów obsługi prawnej świadczonej pro publico bono. Wspólnik udzielił Skarżącej pożyczek (trzy – w maju 2016 r., jedna w lipcu 2016 r.) na kwotę ok 41 tys zł, z których pokryto wydatki na czynsz najmu biura wirtualnego, drobne zobowiązania i in. Spółka jest zobowiązana obecnie do spłaty wspólnika, który nie jest już w stanie pomagać spółce. Skarżąca nie zatrudnia pracowników obecnie. Skarżąca zadeklarowała przekazanie zestawienia faktur VAT, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie aktualnych należności i zobowiązań, potwierdzenie uiszczenia dodatkowej opłaty skarbowej. Stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jedynym kosztem sądowym wymaganym obecnie o spółki – jest wpis od skargi w kwocie niespełna 8200 zł (8140 zł). Sam spór dotyczy domniemanego uczestnictwa Spółki w procederze mającym na celu wyłudzenie podatku VAT. Według poglądów organów podatkowych, których urzędnik sądowy prowadząc postępowanie o prawo pomocy nie podziela, ponieważ przedmiotem jego pracy jest ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie – rozstrzyganie sporu podatkowego – transakcje deklarowane przez Skarżącą nie miały miejsca, ponieważ cały obrót odbywał się wyłącznie "na papierze", tj. dokumenty księgowe nie potwierdzały rzeczywistych transakcji. Oznacza to, że na potrzeby postepowania o prawo pomocy urzędnik sądowy uznaje za rzeczywisty (istniejący) deklarowany przez Skarżącą obrót w 2013 r., którego dotyczy zaskarżona decyzja. Jak wynika z akt sprawy sam podatek do zapłaty tylko za sporny miesiąc wynosi ponad 37 tys. zł, natomiast wartość przedmiotu zaskarżenia – ponad 813 tys zł. Referendarz sądowy zaznacza, że tylko w 2014 r. przychód Skarżącej wyniósł 54399488,99 zł. Referendarz sądowy uwzględnia nadto w podejmowanej przez niego ocenie sytuacji finansowej strony nie tylko treść przepisów prawa (w niniejszej sprawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ale także "dorobek prawny", tj., przede wszystkim, wskazówki interpretacyjne, których udzieliły organy najwyższych władz wymiaru sprawiedliwości (NSA, ETPCz). Dlatego referendarz przyjmuje w badanej sprawie nie tylko wskazania sumienia, ale też następujące kryteria oceny wniosku o prawo pomocy spółki, której przedmiotem działania jest działalność gospodarcza: - koszt sporu sądowego jest jednym z kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, także w procesie likwidacji; - strata nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy; - spółka prowadząca działalność gospodarczą powinna przewidywać możliwość wystąpienia sporów z prowadzoną działalnością; - strona, która wyzbywa się zdolności do uiszczenia kosztów sądowych w ten sposób, że preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, zasługuje na odmowę zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i nie może skutecznie podnosić zarzutu pozbawienia jej prawa do sądu; - jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę; - łatwość generowania kosztów według polskiego systemu podatkowego powoduje, że bilansowe straty z działalności nie dają właściwego obrazu sytuacji finansowej przedsiębiorstwa; - spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na fakt, że gdyby intencją ustawodawcy było wprowadzenie reguły zwolnienia podmiotu gospodarczego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to wprowadziłby wprost stosowną regulację prawną. Takiej regulacji nie ma. Istnieje natomiast ustalona w orzecznictwie reguła braku priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych i dlatego nawet wszczęcie postępowania likwidacyjnego nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy (postanowienie z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, CBOSA). W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie z 28 marca 2014 r I OZ 232/14, 17 grudnia 2014 I FZ 459/14, CBOSA). Poglądy przedstawione powyżej referendarz sądowy miarkuje sądową oceną kondycji spółki, podjętą już po zaprzestaniu (ograniczeniu) prowadzenia przez nią działalności gosp., sposobem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej oraz rodzajem sporu podatkowego, jak też kolejnością pokrywania wydatków związanych ze sporem podatkowym. Niemożności uiszczeniu wpisu od skargi w wskazanej wysokości spółka upatruje w braku płynności finansowej. Innym powodem uniemożliwiającym – według spółki – ponoszenie kosztów sądowych w pełnym wymiarze jest zadłużenie oraz występowanie straty w działalności gospodarczej. Nie bez znaczenia jest także prowadzenie wobec spółki postępowania egzekucyjnego i brak bieżących przychodów. Odnosząc się do kwestii możliwości prowadzenia przeciwko Spółce postępowania egzekucyjnego, należy zaznaczyć, że fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co precyzyjnie (acu rem tetigisti) wyjaśniły Sądy Administracyjne w wielu orzeczeniach (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 7.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 5.03.2014r., sygn. II FZ 260/14, CBOSA). W ocenie referendarza sądowego, ponoszenie kosztów działalności gospodarczej (do których zalicza się też koszty sądowe) i niekiedy straty jest normalnym przejawem prowadzenia tejże działalności. Referendarz sądowy zauważa, że z nadesłanych dokumentów finansowych wynika osiągniecie przez Skarżącą do 31/8/2016 r., straty w wysokości niespełna 43 tys zł. Skarżąca zarazem zadeklarowała uzyskiwanie dodatkowych dochodów z tytułu pożyczki u wspólnika, które przeznaczyła na dokonanie "opłat za drobne zobowiązania" (s. 3 ab initio pisma z 26/10/16, karta 160 akt sądowych). Należy zauważyć, że Skarżąca nie wykazała zarazem pierwszeństwa zaspokojenia wydatków, na które przeznaczyła środki z uzyskanej pożyczki od wspólnika przed należnościami z tytułu kosztów postępowania. Z pierwszeństwa tego nie korzystają ani opłaty za biuro wirtualne (60,27 zł miesięcznie), domenę internetową (490,77 zł rocznie), koszty korespondencji (50 zł/m-c), biuro rachunkowe (246 zł/m-c) – jak też nie wyczerpują kwoty udzielonej przez wspólnika pożyczki. Godne zaakcentowania jest to, że Skarżąca nie ponosi kosztów działania pełnomocnika, który jednak świadczy jej pomoc pro publico bono. Fakt dysponowania przez Skarżącą profesjonalną pomocą prawną ma wpływ na stopień świadomości sytuacji prawnej, w której znajduje się. Referendarz sądowy zauważa też, że sporne postępowanie podatkowe toczy się od marca 2015 r., tj. roku, w którym Skarżąca osiągnęła przychody w wysokości 3917343,38 zł (rachunek zysków i strat, k 63 akt sądowych). Nie można zatem uznać, ze nie dysponowała środkami, które mogłaby przeznaczyć na poczet obrony swoich praw. Spółka dysponowała też, jak wynika z akt sprawy, profesjonalną pomocą i poradą prawną, zatem dysponując przychodami we wskazanej wielkości powinna uwzględnić w planowaniu wydatków koszty dochodzenia praw. Takiego też poglądu jest nie tylko Naczelny Sąd Administracyjny, ale także Europejski Trybunał Praw Człowieka, który twierdzi, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/01/2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). W ocenie referendarza sądowego prawa strony podlegają ograniczeniom wynikającym z obowiązku uwzględniania przez nią zasad zapobiegliwości, staranności i reguł racjonalnego postępowania – zwłaszcza w sytuacji, kiedy dysponuje profesjonalną pomocą prawną przez cały okres trwania sporu. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, tak z uwagi na wysokość posiadanych środków, jak z uwagi na sposób wykazania sytuacji materialnej Skarżącej, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.