III SA/Wa 2910/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W, od postanowienia starszego referendarza sądowego z 12 kwietnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od października do grudnia 2013 r. oraz styczeń 2014 r. postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie – Skarżąca – P. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. - zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się m. in. na toczące się wobec niej postępowanie zabezpieczające. Podniosła, że zabezpieczenia dokonane na rachunkach bankowych zmusiły ją do faktycznego zaprzestania działalności gospodarczej. Wyjaśniła, że aktualnie funkcjonowanie Skarżącej sprowadza się jedynie do wykonywania obowiązków wynikających z K.s.h. i ustawy o rachunkowości. W efekcie została ona pozbawiona środków pieniężnych oraz możliwości ich pozyskania. Spółka utraciła także możliwość realizowania zobowiązań wobec kontrahentów i budżetu państwa. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, spółka nie posiada środków trwałych, a za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w kwocie [...] zł. Skarżąca przedstawiła rachunek zysków i strat, bilans. W wykonaniu zaś wezwania referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła m. in. zeznania podatkowe oraz deklaracje VAT. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2018 r. straszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia w stosownym czasie środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego. Referendarz sądowy powołując się na zgromadzone w sprawie, a także w sprawie o sygnaturze III SA/Wa 2701/17, dokumenty finansowe Spółki wskazał, że w latach 2014 – 2015 przychody Spółki wynosiły odpowiednio [...] zł i [...] zł, zaś koszty ich uzyskania [...] zł i [...] zł. W efekcie osiągnęła ona dochód w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że sytuacja w której się znajdowała we wcześniejszym okresie determinuje jej aktualne możliwości finansowe, a rozpoczęte w 2014 r. postępowanie kontrolne powinno doprowadzić do przeorganizowania działalności gospodarczej ukierunkowując ją na główny cel w postaci zabezpieczenia środków na koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Zawarte w sprzeciwie twierdzenia nie wnoszą nic nowego do sprawy. Skarżąca nie wyjaśniła wskazanych w zaskarżonym postanowieniu zastrzeżeń co do możności pokrycia przez Skarżącą kosztów sądowych. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Kosztem sądowym, do którego uiszczenia Skarżąca jest zobowiązana na obecnym etapie jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł, ustalonej od wartości przedmiotu sporu wynoszącego 16.534.742 zł. Jednocześnie sam ten spór dotyczy udziału Skarżącej w procederze "karuzeli podatkowej". Zgodzić należy się z referendarzem sądowym, że Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak toczące się postępowanie zabezpieczające, w tym zabezpieczenie rachunków bankowych, nieprowadzenie aktywnej działalności gospodarczej oraz wynikający z tego brak środków pieniężnych. Tymczasem, wbrew stanowisku Skarżącej, przy ocenie zaistnienia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy nie można tracić z pola widzenia sytuacji, w jakiej się ona znajdowała we wcześniejszym okresie. Jak wynika z dokumentów finansowych zgromadzonych w sprawie Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia w stosowym czasie środków finansowych na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych. Referendarz słusznie wskazał, iż w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W orzecznictwie tym akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie do wszczęcia postępowania kontrolnego doszło w 2014 r. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy, Skarżąca począwszy od daty wszczęcia postępowań podatkowych powinna liczyć się z kosztami "dochodzenia do prawdy" – tym bardziej z uwagi na fakt dysponowania przez nią profesjonalną pomocą prawną. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Uwaga ta ma wymiar "kwalifikowany", jeżeli spółka prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, a z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych. Jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę (postanowienie NSA z 18 stycznia 2008 r. I OZ 809/07, CBOSA). Jak słusznie wskazał referendarz sądowy z dokumentów finansowych (zgromadzonych w niniejszej sprawie oraz w sprawie o sygn. III SA/Wa 2701/17) wynika, że w latach 2014-2015 przychody Skarżącej wyniosły odpowiednio [...] zł i [...] zł, zaś koszty ich uzyskania [...] zł i [...] zł. W efekcie osiągnęła ona dochód w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł. Powyższe wyniki finansowe pozwalają na wniosek, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu. Do sytuacji Spółki należy odnieść również poglądy wyrażane niejednokrotnie w orzecznictwie, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, dost. CBOSA). Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza sądowego, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Ponadto słusznie referendarz sądowy zwrócił uwagę, że na koniec 2015 r. Skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi (w kasie i na rachunkach) w wysokości ponad [...] zł, co wynika z przedstawionego bilansu. Trudno ją zatem uznać za podmiot rzeczywiście potrzebujący prawa pomocy. Możliwość przyznania tego prawa dotyczy bowiem jedynie tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Tego zaś Skarżąca nie wykazała. Ponadto wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie był już przedmiotem rozpoznania. Skarżąca wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł). Natomiast w rezultacie po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy (odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych), Skarżąca wygospodarowała środki na uiszczenie wpis od skargi w wysokości 100.000 zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.