III SA/Wa 2988/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący J. O. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że w wyniku prowadzonego w 2009 r. postępowania kontrolnego zabezpieczono kwotę 800.000 zł, co uniemożliwiło prowadzenie bieżącej działalności gospodarczej, zapłatę zobowiązań za zakupione towary, zakup nowych towarów oraz spłatę zaciągniętych kredytów. Podniósł, że w stosunku do niego toczy się szereg spraw sądowych o zapłatę, co skutkuje zajęciem i licytacją całego majątku. Skarżący podkreślił, że aktualnie jedynym źródłem utrzymania jego i żony jest jej renta wynosząca 550 zł. Poza zajętą przez komornika zabudowaną nieruchomością Skarżący nie posiada żadnego majątku. Nie posiada też oszczędności, gdyż konta firmowe i osobiste zostały zajęte. Skarżący podał, że wysokość jego zobowiązań wynosi obecnie ok. 4 miliony złotych i przekracza wartość wspomnianej nieruchomości. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że nie złożył zeznania podatkowego za 2013 r. z uwagi na wypowiedzenie umowy dotyczącej usług księgowych przez firmę zajmującą się tym przez ostatnie 15 lat. Przedstawił zestawienie wydatków, wśród których wymienił czynsz za mieszkanie (ponad 669 zł), opłaty za gaz (20 zł) i energię elektryczną (150 zł), zakup artykułów spożywczych i przemysłowych (600 zł). Łącznie wydatki te wynoszą 1.500 zł. Skarżący zastrzegł, że w ich ponoszeniu pomaga córka. Wskazał, że orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący powtórzył, że jedynym jego majątkiem jest nieruchomość, do której skierowane są wszystkie postępowania egzekucyjne. Skarżący ujawnił widniejące na jego koncie złotówkowym i walutowym zadłużenie wynoszące odpowiednio 1.452.578,23 zł i 335.919,52 euro. Rachunki te zostały zablokowane. Skarżący wyjaśnił, że nieruchomość położona przy ul. [...] w W. była dzierżawiona do 2012 r. Umowę dzierżawy wypowiedziano z uwagi na zaległości w uiszczaniu czynszu dzierżawnego. Dodał, że umowę z pełnomocnikiem zawarto w 2009 r. i wówczas wypłacono mu wynagrodzenie za postępowanie sądowoadministracyjne w kwocie 3.500 zł. Aktualnie Skarżący nie posiada żadnych innych środków na finansowanie pełnomocnika. Między nim a żoną istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący przedstawił zeznania podatkowe, przekazy pocztowe, dokumenty potwierdzające bieżące koszty utrzymania, dokumenty potwierdzające fakt zajęcia i licytacji majątku, wyciągi bankowe, umowę dzierżawy, umowę majątkową małżeńską, wydruk z CEIDG. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Jedynymi kosztami sądowymi, do których uiszczenia jest on zobowiązany na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w kwocie 400 zł. Dodatkowo ciąży na nim obowiązek opłacenia skargi w innej – równolegle prowadzonej - sprawie III SA/Wa 2987/14 w kwocie 1.116 zł. Z prostego tylko porównania tych kwot z saldem należącego m. in. do żony Skarżącego rachunku bankowego (tj. ponad 4.123 zł na dzień 3 listopada 2014 r.) wynika, że wygospodarowanie kwoty 1.516 zł nie spowoduje uszczerbku w środkach zabezpieczających utrzymanie rodziny. Powyższe dane nie pozwalają zaliczyć Skarżącego do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Tymczasem do takiej właśnie kategorii skierowana jest instytucja prawa pomocy. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 lutego 2013 r. (II OZ 45/13) instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Nie ma przy tym znaczenia, że z będącą współposiadaczem tego rachunku żoną Skarżący pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA z: 22 stycznia 2013 r., II FZ 5/13; 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; 28 stycznia 2014 r., I FZ 11/14). Nie można też tracić z pola widzenia tego, iż Skarżący pełni funkcję prezesa zarządu spółki O. sp. z o.o. Jak należy przypuszczać otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie. Żona Skarżącego uzyskuje zaś - oprócz renty wynoszącej 569,80 zł - przychód z najmu. Z zeznań podatkowych wynika, że w latach 2012-2013 osiągnęła z tego źródła 23.400 zł. Środkami tymi Skarżący może swobodnie dysponować i przeznaczyć je na pokrycie kosztów sądowych. Z przedstawionego zestawienia wynika bowiem, że miesięczne wydatki wynoszą 1.500 zł, przy czym większą ich część ("opłaty za mieszkanie i wszystkie płatności z tego tytułu") pomaga spłacać córka. Z renty finansowany jest natomiast zakup artykułów spożywczych i przemysłowych. Innych wydatków Skarżący nie ujawnił. W tej sytuacji takie okoliczności jak: wszczęcie postępowań egzekucyjnych, fakt zajęcia rachunków bankowych i majątku nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych w kwocie 1.516 zł. Ubocznie jedynie referendarz sądowy zauważa, że wysoce nieprawdopodobnie brzmi oświadczenie Skarżącego, iż wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika za toczące się obecnie postępowanie sądowe opłacone zostało w 2009 r., kiedy jeszcze firma funkcjonowała. Okoliczności tej w żaden sposób nie uprawdopodobnił. Trudno zatem uwierzyć - uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (w tym stawki obowiązujące na rynku usług prawniczych), by za świadczoną przez 6 lat pomoc prawną pełnomocnik otrzymał jedynie 3.500 zł. Tym bardziej, że przychód z działalności gospodarczej osiągnięty w 2012 r. pozwalał Skarżącemu na – jak to określił - dokonywanie płatności za zobowiązania. Przychód za ten rok wyniósł bowiem 1.492.395,56 zł, a zatem kształtował się na ponad przeciętnym poziomie. Niewiele też wiadomo na temat ciążącego na Skarżącym zadłużenia kredytowego. Przede wszystkim nie wiadomo czy zadłużenie to spłaca, a jeśli tak, to jakie jest źródło tego finansowania. Z tych względów uznać należało, że Skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji, która determinowałaby konieczność udzielenia mu pomocy z budżetu państwa we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.