III SA/Wa 303/12

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 r na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi 2. omówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o który strona wnioskuje, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, jeśli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego. M.B.., w odpowiedzi na wezwanie z 2 lutego 2012 r. do uiszczenia wpisu, zwróciła się, na urzędowym formularzu PPF, o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku powołała się na: - niemożność uiszczenia podatku od spadku z uwagi na ubóstwo; - uzyskuje dochody z emerytury w wysokości 816 zł; - stałe wydatki w wysokości sumy 370 zł (co dwa miesiące), 213 zł (rata w banku), 30 zł (telefon), leki (100 zł). Skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, synową i wnuczką (ur. 1995 r.). Posiada dom o powierzchni 120 m.kw., mieszkanie o powierzchni 80 m.kw. Skarżąca poinformowała, że osiąga z tytułu emerytury 816 zł, jej syn z tytułu stosunku pracy – 2500 zł, jej synowa – 2 tys zł. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przekazania dodatkowych informacji o jej sytuacji majątkowej, skarżąca, pismem z 27 lutego 2012 r., podała, ze pomimo wspólnego zamieszkiwania prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, ponieważ "dzielą nas kondygnacje wyposażone w indywidualne WC, łazienki i kuchnie". Strona utrzymuje się z emerytury i nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej. Powołała się na ograniczona sprawność fizyczną, zwłaszcza "zimową pora" i określiła swoje samopoczucie oraz odbiór pracy urzędów. Wskazała na bezradność w załatwianiu spraw w urzędach. Referendarz sądowy zauważa, że w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek wynikających z przepisu, tj. art. 246 p.p.s.a. (np. w sprawie o sygn. akt postanowienie z 10 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 597/07, postanowieni z 16 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 515/07, postanowienie z 21 lutego 2008 r. sygn. I FZ 31/08, postanowienie z 9 kwietnia 2008 r. sygn. I FZ 131/08). Zarazem, na mocy art. 249 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeśli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Referendarz sądowy postanowił uwzględnić – nieliczne - dokumenty źródłowe złożone przez skarżącą oraz oświadczenia i informacje strony składane (pod rygorem odpowiedzialności karnej) w toczącym się postępowaniu o prawo pomocy w sprawie. Jedyny koszt sądowy wymagalny na obecnym etapie postępowania to wpis od skarg (obu) w wysokości ok. 270,- zł. Zdaniem referendarza sądowego, do tej kwoty należałoby odnieść zdolność płatniczą strony, a zwolnienie od kosztów potencjalnie wymagalnych należy rozpatrywać przy uwzględnieniu każdoczesnej sytuacji finansowej strony. Referendarz dał wiarę - w tym postępowaniu - stronie skarżącej, co do jej s u b i e k t y w n e g o odczucia o nienajlepszym stanie majątkowym spowodowanym strukturą dochodów skarżącej. Fakt posiadania samodzielnej nieruchomości nie jest okolicznością, wobec trudności płatniczych strony związanych z bieżącym utrzymaniem, uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. Podobnie taką okolicznością nie jest comiesięczne uzyskiwanie stałych dochodów, a to z uwagi na skromna wysokość dochodów i ciążące na stronie zobowiązania tak wobec banków, jak publicznoprawne, będące przedmiotem sporu. Referendarz sądowy uwzględnił przy tym wyjaśnienia skarżącej, co do odrębnego prowadzenia gospodarstwa domowego z synem i synową, na co wskazuje wyodrębnienie samodzielnych części mieszkalnych w budynku. Fakt ten jednakże nie zwalnia syna od pomocy członkom rodziny, zwłaszcza, że zamieszkuje w bezpośredniej bliskości i dysponuje, jak wskazała strona, stałymi dochodami. Mając jednak na uwadze fakt, że nawet zsumowany dochód dwóch odrębnych gospodarstw domowych, podzielony przez liczbę członków tych gospodarstw, daje wynik niewiele przekraczający minimum socjalne na jedną osobę, referendarz sądowy nie przydał tej okoliczności decydującego znaczenia w ocenie wniosku skarżącej. Stąd, dając pierwszeństwo realizacji prawa skarżącego do Sądu, o której mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, referendarz sądowy zadecydował nie wyciągać negatywnych konsekwencji z niepełnej realizacji wezwania z 20 lutego 2012 r. (brak symulacji kosztów utrzymania, precyzyjnego oznaczenia wszystkich wydatków, wyciągów z rachunków bankowych) i zwolnić skarżącą od wpisu od skargi. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. także w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu, nie zasługuje na uwzględnienie z tego względu, iż brak jest konieczności ustanawiania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżąca ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). Z tych powodów referendarz sądowy, uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.