III SA/Wa 3036/15

22/9/2017 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 22/9/2017 r. po rozpoznaniu wniosku A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/8/2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od listopada 2011 r. do maja 2012 r. p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca A. Sp. z o.o. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczeniu wpisu od skargi kasacyjnej, zwróciła się, na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj od wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 50 tys zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, m.in., że: - nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego z uwagi na trwałą niemożność uzyskania środków finansowych; - jej stan majątkowy i kondycja finansowa były i są takie same, zarówno w momencie składania wniosku jak i od chwili gdy Skarżąca musiała się już liczyć z możliwością powstania obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 50.000 zł. - efektywne aktywa Spółki nie wystarczają na pokrycie kosztów sądowych. - wierzytelności z rachunków bankowych są zajęte przez ZUS, urząd skarbowy oraz komorników, co praktycznie uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. -wobec Skarżącej są prowadzone postępowania egzekucyjne i zabezpieczające. Skarżąca wskazała, że jej kondycję finansową obrazuje sprawozdanie finansowe za 2016 r., zeznanie CIT-8 za 2016 r. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Skarżąca posiada kapitał zakładowy w wysokości 17.375.171,68 zł, środki trwałe o wartości 475 zł, oraz że poniosła stratę w wysokości 12067419 zł Wskazała, że organy egzekucyjne zwróciły się o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Nadto organy podatkowe orzekły o solidarnej odpowiedzialności zarządu za zaległości podatkowe spółki. Zadeklarowała załączenie ewidencji środków trwałych, wypowiedzenie rachunku bankowego, likwidację rachunku bankowego. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2017 r., poz. 1469 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Spór sądowy w sprawie jest następstwem zakwestionowania przez organy podatkowe rzetelności faktur VAT, którymi Strona posługiwała się. Urzędnik sądowy, czego wymagają przysługujące Stronie wymogi realizacji prawa do Sądu nie podziela, na potrzeby prawa pomocy, poglądu organów podatkowych o fikcyjności dokonywanego obrotu. Stąd, m.in., pogląd o rzeczywistym charakterze uzyskiwanego przez Stronę przychodu. Wymagalne koszty sadowe w sprawie, tj wpis od skargi kasacyjnej, wynoszą 50 tys zł. Postępowanie podatkowe toczyło się od 2012 r, zatem od tego co najmniej momentu, jak wynika z orzecznictwa, Strona powinna liczyć się z obowiązkiem zabezpieczenia środków postępowania sadowego: zwłaszcza, że dysponowała w tym okresie znacznymi przychodami i brała udział w obrocie gospodarczym w znacznym rozmiarze, co wynika choćby z treści zaskarżonej decyzji (sam podatek VAT wynosił ponad 1,7 mln zł). O powinności tej Skarżąca została prawomocnie pouczona w postanowieniu z 2/6/2016 r., w którym rozpoznawano, czy Skarżąca spełnia cechy kwalifikujące ją do przyznania prawa pomocy. Powinność ta wynika również z orzecznictwa, zgodnie z którym ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy ma ona środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania tych środków niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1/1/2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4/4/ 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika nadto obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W tych okolicznościach nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, CBOSA). Wydaje się, ze specyfika działalności prowadzonej przez stronę, która w kalkulacji tej działalności uwzględniała w większym zakresie spodziewane wpływy ze zwrotu VAT wymagała od strony szczególnej zapobiegliwości w uwzględnianiu kosztów ewentualnych sporów sądowych. Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/2010 r nr 1783/04, Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce). Przyjmuje się, że jeżeli spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca to ma ona obowiązek podejmować niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów- zatem także środków na funkcjonowanie i na koszty sądowe (postanowienie z 14 października 2014 r I FZ 377/14, CBOSA). Także zdaniem Ministra Sprawiedliwości – jakże aktualnym w badanym stanie faktycznym - dochodzenie należności jest jednym ze zwykłych aspektów prowadzenia przedsiębiorstwa, a przedsiębiorca - w ramach finansowej kalkulacji kosztów prowadzenia działalności - powinien przewidywać również środki na ewentualne dochodzenie należności i spory sądowe (odpowiedź podsekretarza stanu w ministerstwie sprawiedliwości - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 4754 w sprawie zwolnień od kosztów postępowania sądowego). O wszystkich tych regułach Spółka został poinformowana w zakończonym względem niej postępowaniu o prawo pomocy w zbliżonym stanie faktycznym i zbliżonych deklaracjach Strony, gdzie podzieliła p[oglądy orzecznika i przekazała środki na poczet wpisu. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Dane zawarte w przedłożonym przez spółkę druku PPPr, które są, w przeważającej mierze, powieleniem informacji ocenionych już prawomocnie przez Sąd, nie pozwalają urzędnikowi sądowemu na przyznanie – w realiach sprawy – prawa pomocy Skarżącej, tak, by nie narazić się na zarzut marnotrawienia środków publicznych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.