III SA/Wa 3042/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustawienia adwokata w sprawie ze skargi F. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]lipca 2017 r. nr: [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Fundacja K. (dalej – "Skarżąca", "Fundacja") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że obecnie Fundacja nie posiada środków pieniężnych ani majątku, z których mogłaby pokryć koszty sądowe. Urząd skarbowy podejmuje restrykcyjne działania mające na celu uniemożliwienie jakiejkolwiek działalności Fundacji. Zaznaczono, że Fundacja jest organizacją pozarządową, posiadającą status OPP. Wszystkie środki, które znajdują się w dyspozycji Fundacji są przeznaczane na cele statutowe. Z oświadczeń Fundacji wynika, że jej fundusz założycielski wynosi [...] zł, wartość środków trwałych ponad [...] tyś. zł, strata za ostatni rok wyniosła – [...] zł. Fundacja wskazała, że nie posiada środków na rachunkach bankowych, ani w kasie. W toku postępowania Fundacja nadesłała m.in.: wyciągi z rachunków bankowych, raport kasowy, bilans i rachunek zysków i strat za 2016 r., deklaracje VAT-7, statut Fundacji. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając wniosek Skarżącej z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważać należy, że wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca wskazuje, że jest Fundacją, organizacją pożytku publicznego, która środki wydatkuje na cele statutowe. Odnosząc się do powyższej argumentacji referendarz sądowy wskazuje, że w istocie fundacja powoływana jest do realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych i jej działalność koncentruje się na realizacji celów statutowych, do których została powołana. Nie zmienia to jednak, faktu, że w wielu przypadkach fundacje poza działalnością statutową prowadzą również działalność gospodarczą. Tak jest właśnie w niniejszej sprawie. Przewiduje to również statut Fundacji (§ 29a). Zauważyć należy, że środki na realizację swoich celów statutowych fundacja może czerpać, niezależnie od funduszu założycielskiego, ze spadków, zapisów, darowizn. Niezależnie od tego fundacja może zdobywać środki na realizację swoich celów statutowych poprzez prowadzenie działalności gospodarczej nastawionej na osiąganie określonego, większego bądź mniejszego dochodu. W tym miejscu wskazać należy, że przepis art. 239 § 2 P.p.s.a. przewiduje ustawowe zwolnienie z opłat sądowych dla organizacji pożytku publicznego, z zastrzeżeniem, że zwolnienie to nie dotyczy prowadzonej przez te organizacji działalności gospodarczej. Tym samym, skoro będąca przedmiotem rozpoznania sprawa dotyczy podatku dochodowego od osób prawnych, a więc niewątpliwie sprawy związanej z działalnością gospodarczą prowadzoną przez Fundację, zwolnienie Fundacji z kosztów sądowych, nie przysługuje z mocy ustawy, a wymaga zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. W konsekwencji, sam fakt, że dochód z działalności gospodarczej Fundacja przeznacza na realizację celów statutowych nie oznacza, że zasadne jest jej zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe należy w takiej sytuacji traktować jak każde inne koszty prowadzonej działalności gospodarczej, a możliwość ich poniesienia odnieść do sytuacji finansowej Skarżącej. Odnosząc się w związku z tym do sytuacji finansowej Fundacji zauważyć należy, że już samo porównanie przychodów z działalności gospodarczej, które uzyskuje Fundacja, z wysokością należnych w sprawie kosztów sądowych (wpis od skargi wynosi 1.685 zł), świadczy o niespełnieniu przesłanek do zwolnienia Skarżącej z tego kosztu. Jak wynika z nadesłanego rachunku zysków i strat w 2016 r. Fundacja uzyskała przychód w wysokości [...] zł (strata wyniosła [...] zł). Z kolei sam ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, nie jest wystarczający dla przyjęcia stanowiska, że wnioskodawca nie posiada możliwości przeznaczenia środków finansowych na uiszczenie kosztów postępowania. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 roku, sygn. akt II GZ 747/13). Ponadto, koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać – przede wszystkim – z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04). Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Tym samym porównując należne w sprawie koszty sądowe w wysokości 1.685 zł z wysokością przychodów Fundacji (za 2016 r. ponad [...] tyś. zł) należy przyjąć, że powyższa kwota nie przekracza możliwości finansowych Skarżącej. Co równie, istotne mimo trudności finansowych, na które powołuje się Fundacja, a związanych z prowadzonym w stosunku do niej postępowaniem egzekucyjnym, Skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Jak wynika z nadesłanych deklaracji VAT- 7 w lipcu 2017 r. dokonała ona sprzedaży opodatkowanej na kwotę netto 12.620 zł, a we wrześniu 2017 r. na kwotę 9.400 zł. Fundacja dokonuje również nabyć towarów i usług. Ponadto wartość środków trwałych Fundacji wynosi ponad [...] tyś. zł. Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., tj. Skarżąca nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym, wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia pełnomocnika nie zasługuje na uwzględnienie. Końcowo, odnoszą się do samego wniosku o ustanowenie profesjonalnego pełnomocnika warto dodatkowo zauważyć, że na obecnym etapie postępowania nie ma ustawowego wymogu reprezentowania Skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Zdaniem referendarza sądowego, ze skargi oraz z pism składanych w toku postępowania przez reprezentującego spółkę pełnomocnika (prokura samoistna) wynika, że jest w stanie samodzielnie dochodzić praw Fundacji przed sądem administracyjnym bez konieczności udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.