III SA/Wa 3056/15

30 /12/2015 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 30/12/2015 r. po rozpoznaniu wniosku R. sp z o.o. w W. o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. sp z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /8/2015 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towaru i usług – nadwyżka do zwrotu na rachunek bankowy za poszczególne miesiące 2010 r i 2011 r p o s t a n a w i a 1. Zwolnić spółkę od wpisu od skargi powyżej 20000,- zł (dwadzieścia tysięcy złotych) 2. Odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie R. sp z o.o. w W. , wnioskiem z 1/12/2015 r, także na formularzu PPPr, a następnie – w wykonaniu wezwania referendarza sądowego – w piśmie z 17/12/2015 r, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie (częściowego) zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu poinformowała o tym, że: - nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego; - ma zajęte w drodze postępowania egzekucyjnego, rachunki bankowe; - wartość zobowiązań wynikających z decyzji adm. przekracza wartość majątku spółki; - za 2014 r spółka osiągnęła zysk w wysokości ok 160 tys. zł, natomiast za 2015 r (01-10) uzyskała stratę w wysokości ok 1 mln 400 tys. zł; - posiada aktywa o wartości [...] zł, natomiast wysokość zobowiązania podatkowego to ok 10 mln zł; - na rachunkach bankowych posiada niespełna 1000 zł i niespełna 100 eur; - nie ma środków w kasie. Do wniosku spółka załączyła bilans za 2015 r, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego; tytuły wykonawcze (plik). Spółka, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego (m.in. o zestawienie faktur VAT za sześć miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gosp, zestawienie należności i zobowiązań, wysokości dopłat poczynionych przez wspólników, wskazanie wysokości i źródeł finansowania działalności spółki – korespondencji, obsługi prawnej, księgowej, wysokości kosztów sądowych, w których strona może partycypować etc), przekazała – jak zadeklarowała – zestawienie faktur sprzedaży za poszczególne miesiące 2014 r i 2015 r, wyciągi z rachunków bankowych za miesiące wrzesień-listopad 2015 r; objaśnienia do przekazanego bilansu spółki; zestawienie należności i zobowiązań spółki, deklarację o braku dokonywania dopłat przez wspólników, zestawienie kosztów działalności spółki, zestawienie środków na wynagrodzenia pracowników i członków zarządu spółki. Wskazała też, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy poprzedzających wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy nie dokonywała żadnej sprzedaży, wynagrodzenie pełnomocnika – oprócz tego, że jego wysokość została uzależniona od wyniku sprawy – zostało uiszczone przed wydaniem kwestionowanych decyzji. Zakres wniosku o prawo pomocy wynika z oświadczenia zawartego w skardze (zwolnienie od kosztów sądowych). Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (w niniejszej sprawie – w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznanie skargi spółki przez Sąd zależy od uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 64542 zł. Spółka złożyła dokumenty świadczące o jej fragmencie sytuacji finansowej, lecz nie są to materiały, z których możnaby wnosić, co do jej sytuacji w ogóle (generalnie, co do całości). Postępowania egzekucyjne, spory, strata i in są nieodłącznym elementem niemal każdej działalności gospodarczej, na co wskazuje nieodmiennie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stąd podnoszone przez stronę argumenty w tym zakresie nie mogą skutkować przyznaniem jej prawa pomocy. Chociaż informacje niezbędne do obiektywnej oceny wniosku nie pozostały dla urzędnika oceniającego wniosek "magnum ignotum" (wielką niewiadomą), to brak jest zarazem okoliczności, które mogłyby powodować jednoznacznie korzystne dla strony rozstrzygnięcie jej wniosku. Marginalnie tylko referendarz sądowy wskazuje, że rozmiar (znaczny) prowadzonej działalności, jeszcze w 2014 r (którego "pokłosiem" są spory podatkowe na kwotę ponad 10 mln zł), wynikający choćby z akt podatkowych, nakłada na podmiot prowadzący działalność gospodarczą obowiązek zabezpieczenia środków na poczet sporów sądowych w proporcji właściwej do wysokości obrotów (por postanowienie z 18 stycznia 2008 r. I OZ 809/07, CBOSA). Pogląd o zbliżonej treści wyraża – obok Naczelnego Sądu Administracyjnego - także Minister Sprawiedliwości: Twierdzi on wprost, że w ramach finansowej kalkulacji kosztów prowadzenia działalności przedsiębiorca powinien przewidywać również środki na ewentualne dochodzenie należności i spory sądowe (odpowiedź podsekretarza stanu w ministerstwie sprawiedliwości - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 4754 w sprawie zwolnień od kosztów postępowania sądowego). Fakt, na który powołuje się spółka, że ze względu na wysokość orzeczonych zobowiązań podatkowych, tj. ponad 10 mln zł – czyli w wysokości przekraczającej wartość posiadanych obecnie aktywów - spółka nie była w stanie zabezpieczyć środków w wysokości na uiszczenie wpisu w kwocie niespełna 65 tys. zł nie uzasadnia przyznanie spółce prawa pomocy choćby dlatego, że nie wykazała ona, by uiściła zaległość podatkową, na którą powołuje się wskazując jako przyczynę niemożności uiszczenia kosztów sądowych. Dlatego też – niezależnie - referendarz sądowy nie rozważa na tym etapie (zachowania) kolejności zaspokajania należności publicznoprawnych i skutków (prawnych) wyboru spółki w tym zakresie. W orzecznictwie przyjmuje się obecnie, że nawet (!) ogłoszenie upadłości nie przesądza o konieczności zwolnienia skarżącej od opłat sądowych, ponieważ upadłość jest jednym z etapów działalności gospodarczej, na którym dany podmiot reguluje swoje zobowiązania (postanowienie z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, z 28 stycznia 2015 r II FZ 1935/14, sp z o.o., z 21 stycznia 2015 r II FZ 1937/14, z 22 stycznia 2015 r I FZ 485/14, z 11 czerwca 2008 r I FZ 204/08, z 11 czerwca .2008 r I FZ 205/08, postanowienie z 17 czerwca 2013 r I GZ 176/13, CBOSA i in). Podkreśla się też, ze koszt postepowania przed sadem to jeden z kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Chociaż spółka – uzasadniając wniosek o prawo pomocy - wskazała, że "w okresie ostatnich sześciu miesięcy poprzedzających wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy nie dokonywała żadnej sprzedaży", to jednak, dysponując profesjonalną pomocą prawną i – co za tym idzie – wiedzą, dokonała jednak, jak sama wskazała, ustalenia "kwoty wstępnej wynagrodzenia pełnomocnika" w okresie kiedy dysponowała bieżącym wpływem środków pieniężnych i, co najistotniejsze, uiściła to wynagrodzenie (pismo z 17/12 br, pkt 5 i 6 s 122 akt sądowych) Przewidziała, jak wynika ze złożonych przez stronę deklaracji, prowadzenie sporów przed sądem administracyjnym. Referendarz sądowy nie znajduje samodzielnie odpowiedzi na pytanie – a spółka, pomimo wezwania – takiego wyjaśnienia mu nie udzieliła, skąd (takie) korzystniejsze traktowanie niektórych zobowiązań skarżącej przejawiające się z jednej strony w przewidywaniu wystąpienia kosztów sporu prawnego przed sądem w postaci kosztu działania pełnomocnika, a z drugiej strony – w uiszczaniu tych kosztów. Zarazem referendarz sądowy nie jest uprawniony do odmiennej kwalifikacji w jednym postępowaniu tych samych rodzajowo działań spółki: z jednej strony przewidywania sporu sądowego i uiszczania z posiadanych wtedy środków (jak wynika z dokumentów finansowych) należności pełnomocnika; z drugiej strony – niezabezpieczenie kosztów postepowania sądowego, w związku z którym została uiszczona należność pełnomocnikowi Z tych powodów, szacunek dla dorobku nakazuje referendarzowi sądowemu uznanie, że spółka nie wykazała zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w całym wnioskowanym zakresie. Decydując o zakresie przyznanego prawa pomocy referendarz sądowy ma na uwadze datę, w której spółka spodziewała się powadzenia sporu podatkowego oraz wysokość wydatków, wykazanych w załączniku nr 5, którymi spółka zadeklarowała, że dysponowała w tym okresie, jak też ponoszone przez cały czas inne wydatki spółki, np. na wynagrodzenia. Określając zakres zwolnienia referendarz sądowy uwzględnia także fakt (zadeklarowany) uiszczenia pełnomocnikowi tylko części wynagrodzenia. Referendarz sądowy jest przy tym zobowiązany do uwzględniania wskazań z orzecznictwa sadowoadministracyjnego, zgodnie z którym zobowiązania cywilnoprawne spółki nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu kosztów postępowania (np. postanowienie z 14 września 2009 r I FZ 301/09, CBOSA). Stosując łagodniejszą ocenę, niż wynikałaby ona bezpośrednio z treści materiałów źródłowych referendarz sądowy wyjaśnia ją tym, że, spółka będzie zobowiązana do zgromadzenia środków i uiszczenia należności w krótkim (sumując terminy uprawomocnienia oraz okres obiegu przesyłek pocztowych), niespełna miesięcznym terminie od momentu wydania tego postanowienia. Skorzystanie z mechanizmu gromadzenia środków (przykładowo tylko można przywołać niewykorzystane jeszcze przez spółkę - dopłaty), mogłoby bowiem wymagać zwiększonej sprawności działań organów zarządzających i zwiększonej sprawności profesjonalnej pomocy prawnej. Tylko zatem realizacja postulatu szybkości postępowania, elementu składowego prawa do Sądu, uprawnia do podjęcia decyzji wyrażonej w sentencji. Dlatego należało, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) oraz art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, jak też - art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., orzec, jak w sentencji.