III SA/Wa 3071/15

1/09/2017 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 1/09/2017 r. po rozpoznaniu wniosku C. sp z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. sp z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/8/2015 r nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 r p o s t a n a w i a Odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – C. sp z o.o. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej kwoty 5000,- zł (formularz PPPr z 19/7/2017 r). Kwotę 5 tys. zadeklarowała, że uzyska od wspólnika. Powołała się na ocenę zawartą w wydanym uprzednio wobec niej postanowieniu o prawie pomocy. Nadto Spółka odniosła się do wysokości przychodu uzyskanego w 2017 r. (307,50 zl) oraz należności krótkoterminowych od innych podmiotów (w wysokości niespełna 25 tys. zł). Wskazała, że obciążają ją zobowiązania, w tym wobec Państwa, na kwotę 1685158,63 zł. Powołała się także na zobowiązania długoterminowe z tytułu niespłaconych kredytów i pożyczek, zobowiązania krótkoterminowe z tytułu dostaw oraz z tytułu podatków. Zdaniem Skarżącej, jej sytuacja od czasu zwolnienia jej od kosztów wpisu powyżej 30.000,- uległa pogorszeniu, ponieważ zostały zablokowane jej rachunki bankowe i uległa wstrzymaniu jakakolwiek działalność gospodarcza. Brak jest przychodów spółki, również wspólnicy nie posiadają środków na pomoc. Zadeklarowała przekazanie zestawienia obrotów i sald, rachunek zysków i strat, bilans i in. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 16/8/2017 r (o przedłożenie faktur VAT, wyciągów z rachunków bankowych za okres prowadzenia działalności gospodarczej, wskazanie źródeł finansowania bieżącej działalności, wysokości dopłat, wskazania czynności podjętych w celu zwolnienia zablokowanych środków na rachunkach bankowych w celu przeznaczenia ich na potrzeby postepowania i in) spółka poinformowała o tym, że: - wszystkie jej rachunki bankowe zostały zablokowane; - przedłożyła zeznania CIT, raport kasowy, sprawozdanie finansowe, rachunek zysków i strat; - ponosi koszty księgowości, lecz nie ponosi kosztów obsługi prawnej; - w 2017 r. nie uzyskała żadnego przychodu; - wszelka działalność handlowa została wstrzymana, lecz spółka obsługuje swoich klientów, uwzględnia reklamacje, ponosi koszty księgowe; - środki na ponoszone koszty pochodzą z zobowiązań kontrahentów; - środki zajęte przez organy podatkowe nie pokrywają w całości zobowiązań spółki wobec organów podatkowych; - spółka nie posiada nawet środków na windykację należności; - blokada rachunków bankowych uniemożliwia spółce prowadzenie działalności gospodarczej. Poinformowała, że przekazuje część dokumentów finansowych została przekazana 21/12/2015 r. w postępowaniu o prawo pomocy, w którym zwolniono Spółkę od kosztów wpisu od skargi powyżej 30000,- zł. Od tego momentu sytuacja Spółki pogarsza się, ponieważ utraciła możliwość zarobkowania. Zarazem wskazała, że spółka obsługuje swoich klientów, uwzględnia reklamacje, ponosi koszty księgowe. Referendarz sądowy podziela pogląd Skarżącej o trafności wydanego względem niej postanowienia z 30/12/2015 r. III SA/WA 3071/15: i to nie tylko sentencji, lecz również uzasadnienia, w którym zostały zawarte wskazania niezbędne dla oceny niniejszego wniosku. Dlatego zwraca uwagę Stronie, że głównym (jedynym) powodem przyznania jej prawa pomocy w uprzednio prowadzonym postępowaniu był krótki okres czasu na zebranie środków na poczet wpisu od skargi wobec "nieoczekiwaności" sporu sądowego. Zarazem referendarz sądowy podziela poglądy wyrażone w przywołanym postanowieniu o obowiązku zabezpieczania przez stronę środków na poczet sporów sądowych, jednakowym traktowaniu kosztów działalności gospodarczej (do których zaliczają się koszty postępowania), obowiązku strony wyczerpania wszelkich możliwości zgromadzenia środków na poczet postępowania (w tym w drodze pertraktacji z organami egzekucyjnymi i podatkowymi), obowiązku współdziałania wspólników (udziałowców) w celu zgromadzenia niezbędnych środków i in., szeroko wyjaśnione w uzasadnieniu. Niezależnie natomiast od trafności argumentacji referendarza sądowego w przywołanym postanowieniu, urzędnik sądowy w niniejszym postępowaniu, świadom ryzyka tych działań, przyjmuje za swoje poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, na które powołał się referendarz sądowy (veritas odium parit, obsequium amicos). Nieprawdziwe są twierdzenia Spółki z uzupełnienia do pkt 5 formularza PPF z 19/7/2017 r., że "jej sytuacja od czasu zwolnienia jej od kosztów wpisu powyżej 30.000,- uległa pogorszeniu, ponieważ zostały zablokowane jej rachunki bankowe i uległa wstrzymaniu jakakolwiek działalność gospodarcza", ponieważ na te same okoliczności powoływała się w ocenionym już piśmie z 21/12/2015 r. (pkt 7) (i zostały one ocenione). Stąd zagadnienia wstrzymania (wstrzymywania?) działalności gospodarczej, jak też blokady rachunków bankowych nie są – wobec sprecyzowanych w wezwaniu oczekiwanych działań od Skarżącej (o czym niżej) – przesłankami przyznania prawa pomocy w tej sprawie. Zgodnie z tym, o czym referendarz sądowy pouczył już spółkę w wydanym względem niej, prawomocnym postanowieniu z 30/12/2015 r., w którym zabezpieczył jej dostęp do Sądu i zwolnił ją od kosztów wpisu powyżej 30000,- zł, przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jedynym wymagalnym kosztem sądowym w sprawie jest kwota wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 48088,- zł. Do możliwości uiszczenia tej kwoty należy – przede wszystkim – odnieść argumentację z wniosku strony (w tym ocenę jej sposobu postępowania, ponieważ, co do przyszłości, sytuacja finansowa spółki może zmieniać się jeszcze (w zależności od postępowania organów podatkowych czy sposobu postępowania wierzycieli i zobowiązanych) – co Skarżąca sama zauważa w pkt 4 pisma z 25/8/2017 r. Również na etapie postępowania ze skargi kasacyjnej, jak uprzednio na etapie postępowania ze skargi, referendarz sądowy ma świadomość subiektywnego poczucia ciężkiej sytuacji strony i "wygaszania" jej działalności gospodarczej oraz prowadzenia sporu z organami administracji. Niezakwestionowane przez Stronę pozostały wskazania referendarza sądowego w przywołanym już postanowieniu, co do (oczekiwanej) możliwości zgromadzenia środków finansowych przez Spółkę. Zarazem kondycja Spółki, w stosunku do momentu, kiedy badano jej zdolność finansową, nie uległa zmianie uzasadniającej zmianę podjętej wobec niej oceny – na korzystniejszą. Tym bardziej zatem referendarz sądowy jako dysponent środków publicznych jest skrępowany ciasnym gorsetem dyscypliny finansów tudzież wskazaniami z postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołanych już w postępowaniu. Niezmienne pozostało, że w orzecznictwie sądowym utrwalone jest, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również inne środki finansowe ulokowane w majątku (np. ruchomym i nieruchomym, por - Postanowienie z 22 stycznia 2015 r I FZ 485/14, SA, CBOSA). Spółka sama zresztą zadeklarowała posiadanie – oprócz środków uzyskanych w wyniku pożyczki – także przysługujące jej należności. Nie jest zatem tak, że spółka pozbawiona została jakichkolwiek możliwości zgromadzenia środków finansowych na poczet jej działalności, do czego wlicza się obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Sama zresztą powołała się na to, że "spółka obsługuje swoich klientów, uwzględnia reklamacje, ponosi koszty księgowe". Nadto, w orzecznictwie utrzymuje się też nieodmiennie, że obowiązek zapłaty wpisu sądowego – nawet (!) ze środków wchodzących w skład (ewentualnej) masy upadłości - nie narusza praw wierzycieli i jest pożądanym postepowaniem w obrocie gospodarczym (Postanowienie z 11 czerwca 2008 r I FZ 204/08, CBOSA). Przede wszystkim dlatego, że koszty sądowe są jednym z kosztów (skutków) działalności gospodarczej i niedopuszczalne jest uprzywilejowane traktowanie innych zobowiązań skarżącej. Skoro strona ponosi inne koszty działalności gospodarczej, powinna – w jakimś zakresie – ponosić koszty sądowe. Zakres przyznanego Stronie zwolnienia został już bowiem sprecyzowany uprzednio, zaś Strona nie wykazała nowych okoliczności mogących – w rezultacie – moderować podjętą ocenę. Referendarz sądowy ma świadomość, że spółka – jak wykazała w dokumentacji przekazanej w 2015 r., na którą powołuje się również obecnie - posiadała na rachunkach bankowych środki przekraczające wymagane koszty sądowe (por wyciągi z rachunków bankowych): podobnie jak ma świadomość tego, że rachunki bankowe zostały zabezpieczone w drodze postępowania egzekucyjnego. Zarazem, pomimo wezwania referendarza sądowego z 16/8/2017 r. (pkt 6) i świadomości powinności podmiotu gospodarczego dysponującego profesjonalną pomocą prawną, w tym zakresie – Skarżąca nie wykazała działań, które podjęła w celu zwolnienia środków z zablokowanych rachunków bankowych i przeznaczenia ich na potrzeby postępowania sądowego. Dlatego referendarz sadowy jest zobowiązany powołać się, z całą mocą, na orzecznictwo NSA, który przyjmuje, że spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (Postanowienie z 23 marca 2015 r II GZ 101/15, z 17 kwietnia 2014 r I OZ 304/14 postanowienie z 10 marca 2015 r, II FZ 84/15 CBOSA). Przyjmuje się, że jeżeli spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca to ma ona obowiązek podejmować niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów- zatem także środków na funkcjonowanie i na koszty sądowe (Postanowienie z 14 października 2014 r I FZ 377/14, CBOSA). Także zdaniem Ministra Sprawiedliwości, dochodzenie należności jest jednym ze zwykłych aspektów prowadzenia przedsiębiorstwa, a przedsiębiorca - w ramach finansowej kalkulacji kosztów prowadzenia działalności - powinien przewidywać również środki na ewentualne dochodzenie należności i spory sądowe (odpowiedź podsekretarza stanu w ministerstwie sprawiedliwości - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 4754 w sprawie zwolnień od kosztów postępowania sądowego). Podobny pogląd wyraża Trybunał Praw Człowieka, który uważa, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą (w konkretnym rozpatrywanym wypadku – polegającą na obrocie wierzytelnościami i ich dochodzeniu) ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej; Jeżeli spółka generowała przychody i miała miesięczny obrót, zatem mogła dowolnie dysponować swymi przychodami i, mimo że deklarowała straty przekraczające jej przychody, to koszty sądowe winny były zostać uznane za część kosztów działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą spółkę. Opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy (np. wyrok z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Z tych powodów niezrozumiała jest bierność strony, która dysponuje przecież profesjonalną pomocą prawną, w działaniach na rzecz zabezpieczania środków na poczet postępowania sądowego – choćby w drodze wystąpienia do organów egzekucyjnych zajmujących rachunek bankowy o zwolnienie części kwot niezbędnych do prowadzenia sporu sądowego. Fakt takiego wystąpienia pozostał, pomimo wezwania, niewykazany. Referendarz sądowy zwraca uwagę na to, że spór przed organami podatkowymi, rozpoczęty w 2013 r., dotyczył tego, czy faktury VAT, wykorzystywane przez Stronę, dokumentują rzeczywisty obrót gospodarczy. W tym okresie, jak spółka sama wskazała (choćby pkt 7 pisma z 25/8/2017 r.), dysponowała ona środkami w ramach działalności gospodarczej. Rodzaj sporu, fakt dysponowania przychodami przez Spółkę nakładał na nią obowiązek uwzględniania możliwości ponoszenia kosztów związanych z tym sporem. Wskazał na to również Referendarz sądowy w postanowieniu, na które Strona powołuje się: "(...) spółka powinna ponosić konsekwencje prowadzenia gospodarki finansowej(...)". W niniejszym postępowaniu urzędnik sądowy nie doszukał się również uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy w krótkim okresie czasu, który spółka miała na zgromadzenie środków na rzecz wpisu od skargi kasacyjnej, ponieważ świadomość ponoszenia "potencjalnych" kosztów sądowych musiała już istnieć, przy założeniu nawet stanu skrajnej niedbałości, od daty doręczenia uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z 2015 r. Niezrozumiałe i nielogiczne – wobec powyższego - są dla urzędnika sądowego oczekiwania Skarżącej, deklarującej posiadanie wierzytelności, z których ponosi koszty księgowości, uwzględnia reklamacje, obsługuje swoich klientów (por. pkt 4 pisma z 25/8/2017 r.), będącej zobowiązanej do zabezpieczenia środków na poczet kosztów przyszłego postepowania kasacyjnego, uporczywie nie podejmującej do tego działań w celu zwolnienia "zabezpieczonych" środków – zwłaszcza, ze ułatwiono już jej dostęp do Sądu i zwolniono w części od kosztów postępowania – by Sąd ponowił (lub orzekł korzystniej) - pomimo tylu zaniechań z jej strony - rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania jej zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.