III SA/Wa 3083/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska, , po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący – G. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. Do skargi załączył, na formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że Skarżący, pomimo wezwania, nie nadesłał dokumentów obrazujących jego sytuację finansową. Skarżący na urzędowym formularzu PPF z dnia 20 grudnia 2012 r., ponowie zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci (ur. w: 1988 r., 1993 r. i 2000 r.). Wyjaśnił, że ani on, ani jego rodzina nie posiada żadnego majątku podlegającego sprzedaży. Wszystko co posiadali i posiadają zostało zajęte w licznych postępowaniach egzekucyjnych. Wskazał również, że jego rodzina nie osiąga żadnych dochodów. Do wniosku załączył kopię zeznania podatkowego żony za 2011 r. i 2010 r. oraz kopie "odpowiednich stron" z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia Skarżący zakwestionował stanowisko o uzyskiwaniu przez jego żonę znacznych dochodów z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Zwrócił uwagę, że z kopii zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r. jasno wynika, że dochód jego żony z prowadzonej działalności gospodarczej kształtował się w tych latach odpowiednio: 107 054,50 zł i 26 541,69 zł. Zatem w 2011 r. miesięczny dochód żony Skarżącego wynosił ok. 2 211,80 zł. Podkreślił także, że w 2012 r. powyższa działalność żony przyniosła stratę (na potwierdzenie powyższego Skarżący zobowiązał się do, w terminie 14 dni, przedstawić PIT). Odnosząc się do kwestii wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę Skarżącego z tytułu najmu podał, że lokal wynajmowany jest komornikowi sądowemu a cały czynsz za najem zabezpieczony jest przez urząd skarbowy. Wskazał, że posiada jedną nieruchomość rolną, a jego żona kilka nieruchomości, jednakże poza ww. lokalem wynajmowanym komornikowi, żaden inny lokal nie jest wynajmowany, dlatego też z tego tytułu nie uzyskują żadnych dochodów. Podał, że na wszystkich nieruchomościach ustanowiono zabezpieczenia na rzecz urzędu skarbowego wielokrotnie przewyższające ich wartość, zatem w żaden sposób Skarżący jak i jego małżonka nie czerpią korzyści z tychże nieruchomości, a tym bardziej nie mogą ich spieniężyć, by zdobyć środki na uiszczenie kosztów sądowych. Skarżący zaznaczył także, iż złożył trzy skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Łączna suma opłat w sprawach wynosi 37 757,13 zł. Jest to kwota przekraczająca jego możliwości płatnicze. Odnosząc się do wspólnego gospodarstwa domowego i osób w nim pozostających podał, że wspólne gospodarstwo prowadzi z żoną i trójką dzieci. Bez znaczenia bowiem pozostaje fakt, że jego córka od poniedziałku do piątku nie mieszka z nim, bowiem żona Skarżącego ponosi koszty jej utrzymania i edukacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia i dokumentny przez Skarżącego nie dają dostatecznych podstaw do oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie, do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższą ocenę składa się z jednej strony - niepełne i zawierające sprzeczności przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej przez Skarżącego, z drugiej zaś strony - prowadzenie przez żonę Skarżącego działalności gospodarczej, z której uzyskuje ona znaczące dochody. Wskazać należy, że Skarżący w niniejszej sprawie oświadczył, że jego rodzina nie uzyskuje żadnych dochodów (formularz z dnia 2 października 2012 r. i 20 grudnia 2012 r.), z kolei w sprawie o sygn. III SA/Wa 3397/12 podał, że z tytułu prowadzonej działalności jego żona osiąga dochód w wysokości ok. 2.500 zł (pismo z dnia 9 stycznia 2013 r.). Z nadesłanych natomiast dokumentów tj. zeznania podatkowego i kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że żona Skarżącego osiąga dochody na wyższym poziomie niż wskazuje na to Skarżący. Zauważenia także wymaga, że Skarżący nie przedstawił rzetelnych informacji dotyczących majątku rodziny. W formularzu złożonym do sprawy III SO/Wa 2/13 (wpływ do Sądu w dniu 27 grudnia 2012 r.) małżonkowie T. oświadczyli, że żona Skarżącego posiada dom w G. (120 m²) udział 1/3 - zajęte przez komornika, 2 mieszkania po 70 m² w W., mieszkanie w G. – współwłasność, nieruchomość rolną w G. 1,6 ha. W rozpoznawanej sprawie natomiast Skarżący nie wykazał tych składników majątku, wskazując jedynie w sprzeciwie, że żona posiada kilka nieruchomości, z których nie uzyskuje żadnych dochodów. Jak wynika z zeznania żony Skarżącego (PIT-36 za 2010 r. - nadesłanym jedynie do sprawy III SO/Wa 2/13) uzyskała ona dochód tytułu najmu w wysokości ok. 25.000 zł. Odnosząc się do powyższej sytuacji Skarżący stwierdził, iż powyższe wynagrodzenie jest w całości zabezpieczone przez urząd skarbowy, jednakże nie przedstawił w tym zakresie żadnych dokumentów. Ponadto z akt sprawy III SO/Wa 2/13 wynika, że na mocy darowizny, dokonanej przez niego wraz z małżonką w 2010 r., ich córka stała się właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 0,67 ha położonego w P. (nr księgi wieczystej [...]). W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż darowanie posiadanego majątku dzieciom skutkujące wyzbyciem się zdolności do zapłaty kosztów sądowych uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt II FZ 1045/12; z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 1005/12 i przywołane tam orzecznictwo). Odnosząc się natomiast do udokumentowanej sytuacji finansowej rodziny Skarżącego, zauważyć należy, że żona Skarżącego prowadzi działalność gospodarczą. Z zeznania podatkowego PIT-36L wynika, że za 2011 r. uzyskała przychód w wysokości 1.369.173,14 zł, wprawdzie jednocześnie poniosła znaczne koszty prowadzonej działalności, co ostatecznie kształtowało roczny dochód na poziomie 26.541,69 zł, niemniej jednak należy pamiętać, że żona Skarżącego prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie. Istotniejsze jest zatem to, że żona Skarżącego uzyskuje przychody z działalności i kształtują się one na znacznym poziomie. Powyższe potwierdzają również kopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. I tak, w październiku 2012 r. uzyskała ona przychód w wysokości 114.000 zł, przy kosztach w wysokości 88.057,39 zł, dochód wyniósł więc ok. 26.000 zł; w listopadzie przychód wyniósł 224.500 zł, koszty 162.636,05 zł, dochód - ponad 60.000 zł. Narastająco, od początku roku do końca listopada przychód z tytułu prowadzonej działalności wyniósł 1.034.627 zł, koszty 255.170,74 zł, dochód 159.245,26 zł., co daje średni łączny dochód miesięczny na poziomie ok. 23.000 zł a nie 2.500 zł jak wskazywał Skarżący. Zwrócić należy uwagę, że Skarżący, pomimo zobowiązania się do tego w sprzeciwie, nie przesłał dokumentów obrazujących sytuację finansową w 2012 r. powadzonej przez jego żonę działalności gospodarczej. Biorąc jednakże pod uwagę dokumenty przedłożone przy piśmie z dnia 6 marca 2013 r. do sprawy III SO/Wa 2/13 zauważyć należy, że przychody z ww. działalności wyniosły 1.148.627 zł, zaś koszty ich uzyskania kształtowały się na poziomie 1.214.664,56 zł. Skalę tej działalności obrazują także deklaracje VAT. Wynika z nich, że w okresie ostatnich 6 miesięcy sprzedaż (z wyjątkiem września 2012 r. i stycznia 2013 r.) przekroczyła sumę 160.000 zł miesięcznie. W tym samym czasie wartość zakupów wyniosła odpowiednio 173.074 zł, 30.052 zł, 60.182 zł, 81.590 zł, 69.016 zł, 73.087 zł. W ocenie Sądu powyższe dane nie pozwalają zaliczyć Skarżącego do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Tymczasem do takiej właśnie kategorii skierowana jest instytucja prawa pomocy. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 1 lutego 2013 r. (sygn. akt II OZ 45/13) instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W niniejszej sprawie nie może mieć decydującego znaczenia fakt wystąpienia straty w 2012 r. w prowadzonej przez żonę Skarżącego działalności gospodarczej. Z orzecznictwa Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08 oraz z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10) wynika bowiem, że strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Także fakt zajęcia majątku w licznych postępowaniach egzekucyjnych nie jest wystarczający dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Znamienne jest również to, że majątek ten może generować dochód (np. w drodze najmu czy dzierżawy), z którego – z niewiadomych względów – Skarżący rezygnują. Mając powyższe na uwadze, wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, uznać należy, że Skarżący nie dowiódł, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.