III SA/Wa 3115/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad 132 zł w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący T. L. zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi ponad 132 zł, wskazując, iż nie prowadzi aktualnie żadnej działalności gospodarczej, nigdzie nie pracuje, utrzymuje się z pomocy swojej rodziny, nie posiada żadnego majątku. Wskazał, iż mieszka z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową oraz dwójką dzieci. Powołał się na fakt zajęcia jego kont bankowych i wszelkich wierzytelności. Skarżący przedstawił zeznanie podatkowe oraz umowę o wyłączenie wspólności ustawowej. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący poinformował o istniejącej między małżonkami rozdzielności majątkowej i zwrócił uwagę na skutki jakie ona wywołuje. Jednocześnie wyjaśnił, iż od czasu zniesienia wspólności majątkowej jest w złych stosunkach osobistych z żoną, wskutek czego odmawia ona partycypowania w wydatkach i kosztach Skarżącego. Skarżący wskazał, iż żona posiada 50% udziałów w spółce jawnej, której wspólnikiem do 2 listopada 2016 r. był również Skarżący. Uzyskuje również przychód najmu. Skarżący przedstawił dane dotyczące wielkości tych dochodów osiągniętych w 2016 r. Zaznaczył, że nie jest możliwe udokumentowanie pomocy udzielanej mu przez rodzinę, gdyż takich dokumentów nikt nie sporządzał. Dodał, iż w przypadku małżonków obowiązek wzajemnej pomocy wynika z przepisów. Skarżący ujawnił składniki majątku żony, zaliczając do nich działkę zabudowaną domem jednorodzinnym, 50% udziałów w spółce jawnej. Sporządził także zestawienie wydatków, wśród których wymienił energię elektryczną (150 zł), zakup opału (62,50 zł), wodę i kanalizację (80 zł), zakup żywności (1.600 zł), ratę kredytu (1.500 zł). Podkreślił, że rodzice żony oraz rodzina Skarżącego udzielają im pomocy finansowej w spłacie kredytu, dokonują zakupu żywności oraz ubrań dla dzieci. Wskazał, iż pełnomocnik otrzyma wynagrodzenie z kwot zasądzonych przez Sąd od organu podatkowego. Skarżący przesłał wyciągi bankowe, zeznania podatkowe, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 maja 2015 r. (II FZ 428/15) wprowadzono ją do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do Sądu tym osobom, które, ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed Sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od wpisu od skargi ponad 132 zł, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Pełna kwota tego wpisu wynosi natomiast 1.132 zł. Oceniając jego wniosek z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Przedstawione dokumenty wykluczają bowiem Skarżącego z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Wynika z nich mianowicie, że jeszcze w 2016 r., tj. w okresie kiedy prowadził działalność gospodarczą zarówno indywidualną, jak i w formie spółki jawnej osiągnął z tego tytułu przychód w wysokości ponad 744.472 zł. Co prawda zastrzegł, iż ze źródeł tych nie uzyskał dochodu, a jedynie stratę, niemniej nie może to mieć decydującego znaczenia przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że to właśnie kategoria przychodu, a nie dochodu (rozumianego jako nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania), jest miarodajna dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak aby w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą chociażby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, czy amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z: 26 lutego 2016 r., I FZ 443/15; 25 lutego 2010 r., I FZ 10/10). Z tego względu nie może mieć przesądzającego znaczenia argumentacja Skarżącego zasadzająca się na takich okolicznościach jak nieosiąganie dochodów, utrzymywanie się dzięki pomocy rodziny, brak majątku czy prowadzenie wobec niego postępowania egzekucyjnego. Nie można bowiem zapominać, iż działalność w formie spółki jawnej kontynuuje aktualnie żona Skarżącego, na rzecz której zbył on swoje udziały w listopadzie 2016 r. Jak natomiast wynika z przedłożonego zeznania podatkowego za niespełna dwa miesiące 2016 r. uzyskała ona z tego tytułu przychód w wysokości ponad 216.590 zł. Bieżący poziom sprzedaży obrazują z kolei wyciągi z należącego do żony konta bankowego. Jak bowiem wyjaśnił sam Skarżący na rachunek ten wpłacane są za pośrednictwem wpłatomatu utargi ze spółki jawnej. Kwoty te są następnie przelewane na rachunek tej spółki. Tymczasem w okresie od lipca do października 2017 r. obroty na rachunku bankowym żony przekraczały 100.000 zł. Z powyższych danych nie wynika zatem jakoby Skarżącego – obiektywnie rzecz biorąc – można było zaliczyć do osób, do których przede wszystkim instytucja prawa pomocy jest kierowana, tj. bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (zob. postanowienia NSA z: 14 lutego 2014 r., II FZ 1609/13; 5 sierpnia 2013 r., II FZ 616/13; 23 stycznia 2013 r., I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r., II FZ 1005/12). Oceny tej nie zmienia istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że wysokość dochodów żony wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącego. Skoro twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od części wpisu od skargi), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić tego kosztu bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Trafnie bowiem Skarżący podnosi, iż w przypadku małżonków obowiązek wzajemnego dostarczania środków utrzymania wynika z obowiązku pomocy. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie. Wskazuje się w nim mianowicie, że obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód i sądowego orzeczenia separacji. Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Jednocześnie nie przekonuje referendarza sądowego tłumaczenie Skarżącego, iż od dnia zniesienia wspólności majątkowej jest w złych stosunkach osobistych z żoną i z tego powodu odmawia ona partycypowania w wydatkach i kosztach Skarżącego. Do wyłączenia wspólności ustawowej doszło bowiem już w 2003 r. Nadto referendarz sądowy ma zastrzeżenia co do zupełności przesłanych wyciągów bankowych. Nie sposób bowiem nie zauważyć, iż na rachunek bankowy żony przelewane są środki pieniężne z innego należącego do niej konta, którego historii jednak nie przedstawiono (581020XXXXXXXXXXXXXXXX2313). Tym samym referendarz sądowy nie widzi powodu, aby koszty prowadzonego przez Skarżącego postępowania przerzucać na podatników. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.