III SA/Wa 3122/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 27.11.2014 r po rozpoznaniu wniosku Syndyka masy upadłości P. sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości P. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] .08.2014 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Syndyk masy upadłości P. sp. z o.o. wnioskiem na urzędowym formularzu PPPr z 10.11.2014 r zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu formularza wskazał, że spółka została na mocy postanowienia Sądu Rejonowego postawiona w stan upadłości i od tego czasu nie prowadzi żadnej działalności. Nie posiada majątku, oprócz środków pieniężnych na rachunkach (1918998,43 zł), które są przeznaczone na pokrycie zobowiązania podatkowego w kwocie 10231633 zł. Jedyne dochód spółki to odsetki od lokat terminowych. Jedynym wierzycielem spółki jest Skarb Państwa. Uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 tys. zł pomniejszy masę upadłości i odbędzie się z pokrzywdzeniem wierzyciela. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 13.11.2014 r syndyk poinformował, że koszty obsługi prawnej zostały przedpłacone w październiku 2013 r , kiedy to uiszczono kwotę 161600,25 zł. Miesięczne koszty wynoszą: wynajem biura (350 zł); obsługa administracyjna 1500 zł; obsługa księgowa 1500 zł. Koszty te są pokrywane z wpływów z likwidacji majątku spółki. Syndyk przekazał zarazem, m.in., zestawienie wydatków, wyciągi z rachunków bankowych, potwierdzenie warunków lokaty krótkoterminowej, skrócony bilans za 2013 r, rachunek zysków i strat za 2013 r, rejestry zakupów i sprzedaży za poszczególne miesiące 2014 r z buforem, wprowadzenie do sprawozdania finansowego na dzień 31.12.2013 r oraz na dzień 23.01.2014 r, CIT-8 za 2013 r, PIT-8/O za 2013 r, uzupełniająca lista wierzytelności likwidacyjnej. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, o który strona zwraca się jeżeli, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wymagalne w sprawach badanych przez referendarza sądowego koszty sądowe to kwota wpisu w wysokości około, jak wskazała spółka, 100 tys. zł Referendarz sądowy, jako urzędnik sądowy, jest zobowiązany do poszanowania dorobku prawnego sądownictwa administracyjnego. Z orzecznictwa sądowego wynika, że postawienie podmiotu w stan likwidacji nie oznacza automatycznie braku środków finansowych, choćby dlatego, że brak jest podstaw do uznania, że koszty postępowania likwidacyjnego mają charakter priorytetowy przed innymi kosztami postępowania (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 lutego 1997 r., sygn. I ACz 65/97, LEX 29692, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia16 grudnia 1993 r., sygn. I ACz 544/93, LEX 5622 – dotyczące strony, co do której ogłoszono upadłość, otwarto postępowanie układowe) - postanowienie z 1.12.2008 r, II OZ 1226/08. Dlatego referendarz sądowy nie może zaakceptować poglądu strony skarżącej, tak silnie akcentowanego w formularzu PPPr z 10.11.2014 r, na którym opiera się argumentacja wniosku o prawo pomocy, wskazującego na fakt upadłości i zgromadzenia środków pieniężnych w kwocie 1918998,43 gr z przeznaczeniem na pokrycie zobowiązań, jako okoliczności uzasadniającej zwolnienie od kosztów sądowych. Należy przy tym zasygnalizować, że zarówno zobowiązania strony, jak też zobowiązania z tytułu kosztów sądowych kwalifikowane są w orzecznictwie jako zobowiązania publicznoprawne, o równym prawie zaspokojenia. Referendarz sądowy zauważa, że sporne postępowanie podatkowe zostało wszczęte już w październiku 2012 r. Z okoliczności sprawy, w tym z oświadczeń strony dysponującej pomocą profesjonalnego pełnomocnika, wynika, że strona przewidywała sposób ukształtowania sporu i jego – możliwy – finał przed sądem administracyjnym. Świadczy o tym chociażby fakt uregulowania a priori należności związanych z kosztami obsługi prawnej, w tym związanych z postępowaniem przed sądem administracyjnym na kwotę 161600,25 zł (ad deliberandum - pismo z 24.11.2014 r s 61 akt sądowych). Niezrozumiałe dla referendarza sądowego pozostaje, zwłaszcza w kontekście regulacji z art. 133 i art. 134 u.p.p.s.a. (nałożenie na Sąd Administracyjny obowiązku kontroli całej sprawy, niezależnie od zarzutów skargi) czemu strona wybrała zaspokojenie ex ante kosztów działania pełnomocnika z pominięciem zasadniczej części kosztów postępowania (tj kosztów wpisu od skargi) i to w sytuacji, kiedy jedynym – potencjalnym a spodziewanym, jak wynika z akt sprawy - ograniczeniem dochodzenia praw strony przed sądem jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi? Zważywszy na koszty pełnomocnika (ponad 160 tys. zł) oraz wysokość wpisu (100 tys. zł) refleksja w tym przedmiocie byłaby pożądana, by móc wykluczyć działanie spółki w celu pominięcia zaspokojenia niektórych tylko kosztów. Z tego powodu referendarz sadowy uznał, że należy uwzględnić w sprawie zagadnienia związane z należytym planowaniem wydatków i przewidywaniem kosztów związanych z postępowaniem sądowym (podobnie postanowienie SA w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACZ 393/92 wokanda 1993/2/32cz postanowienie NSA z 25 maja 2006 r. II FZ 295/06, z 13 stycznia 2006 II Oz 1439/05 czy z 28 marca 2013 r II FZ 30/13), jak też fakt przestrzegania przez stronę (podmiot gospodarczy) reguł zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r.; GZ 71/04; ONSAiWSA 2005/1/8 czy postanowienie z 23 kwietnia .2013 r II FZ 227/13 CBOSA). Referendarz sadowy zauważa, że niezależnie od posiadanych zasobów, z historii rachunku bankowego (oraz z oświadczeń strony) wynika regulowanie zobowiązań: tak stałych miesięcznych na kwotę przekraczającą 3 tys. zł (por choćby oświadczenie z 24.11.2014 r), jak też sporadycznych wydatków. Ani te koszty, ani żadne inne, sygnalizowane przez stronę w formularzu PPPr czy składanych pismach, nie uniemożliwiają uwzględnienia kosztów sądowych w kosztach dochodzonych praw, co, z uwagi na zarysowane okoliczności sprawy, jest conditio sine qua non przyznania prawa pomocy. Podejmując rozstrzygnięcie wyrażone w sentencji, referendarz sądowy wykazuje szacunek dla poglądów NSA, z których wynika, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, to powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (post. NSA z dnia 6.10.2004 r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Okoliczność niemożliwości zgromadzenia środków finansowych w sprawie nie ma natomiast i – jak wskazuje zestawienie daty uregulowania należności z pełnomocnikiem i wielkość tej należności czy wysokość regulowanych obecnie zobowiązań albo wysokość środków na rachunku bankowym – nie miała, w ocenie referendarza sądowego, miejsca. Dlatego, nie mogąc pogodzić wskazówek płynących z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego prawa pomocy i skutków objętej przez stronę taktyki procesowej, tudzież sposobu prowadzenia przez stronę gospodarki finansowej wybiórczego zaspokajania roszczeń, także przed ogłoszeniem upadłości, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.