III SA/Wa 3136/15

III SA/Wa 3136/15 POSTANOWIENIE Dnia 7 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka – Karasińska po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. Sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z 16 lutego 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2012 r. postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - IIISA/WA 3136/15 UZASADNIENIE E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej – "skarżąca" lub "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie dysponuje żadnym majątkiem ani środkami finansowymi. Z powodu długotrwałego postępowania dotyczącego badania zasadności zwrotu nadwyżki podatku naliczonego za czerwiec 2013 r., spółka zmuszona była do wstrzymania działalności. Skarżąca wskazała, że negatywne rozpoznanie wniosku, a w konsekwencji odrzucenie skargi spowoduje zakończenie egzystencji spółki. Ponadto, skarżąca wskazała, że z uwagi na brak środków na regulowanie zobowiązań banki wypowiedziały jej umowy. Z oświadczeń skarżącej wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Spółka nie posiada środków trwałych ani środków na rachunkach bankowych. Ostatni rok obrotowy według bilansu spółka zamknęła stratą w wysokości – 125.856,73 zł. Pismem z 30 grudnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał spółkę do nadesłanie szeregu dokumentów i oświadczeń dotyczących jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżąca nadesłała: zestawienie faktur za ostatnie 12 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, wyciągi bankowe za ostatnie 4 miesiące prowadzenia działalności, sprawozdanie finansowe i informacje dodatkową za 2014r., bilans, rachunek zysków i strat oraz informacje dodatkową za 2015 r., listy zobowiązań i należności na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz pełny odpis z KRS. Postanowieniem z 16 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe. Ponadto, zdaniem referendarza sądowego, spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. W jego ocenie, brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego, wbrew poglądom spółki, okoliczność nieprowadzenia obecnie działalności i wykazywanie straty nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 10 marca 2016 r. stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, skarżąca uznała, iż odmowa uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych jest niezasadne i uniemożliwia obronę jej praw przed sądem. Skarżąca zarzuciła, iż referendarz sądowy odmawiając jej przyznania pomocy, posłużył się argumentacją sprzeczną z obowiązującym prawem, bowiem stosując się do jego zaleceń musiałaby naruszyć prawo karne, gdyż nie może dysponować swobodnie swoim majątkiem. Wskazała, iż ewentualne otrzymanie odpowiednich środków przez od wspólnika (np. dopłaty) musiałoby wiązać się z nabyciem ich własności. Zadysponowanie przez spółkę takim "nowym majątkiem" w sposób sprzeczny z pouczeniem zawartym w decyzji podatkowej, skutkowałoby popełnieniem czynu zabronionego prawem karnym. Natomiast uiszczenie odpowiednich kwot przez wspólnika bezpośrednio na rachunek sądu, skutkowałoby powstaniem po stronie spółki przychodu podlegającego opodatkowaniu. Spółka z braku środków nie byłaby w stanie uiścić z tego tytułu odpowiedniej daniny, czym również spowodowałaby naruszenie prawa (tj. nieuiszczenie podatku dochodowego). Zanegowała twierdzenia referendarza sądowego, iż zrezygnowała z bycia czynnym przedsiębiorcą. Stwierdziła, że w stosunku do niej prowadzone było najpierw postępowanie zabezpieczające, a następnie egzekucyjne przez co nie było możliwe prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż organy podatkowe i egzekucyjne sparaliżowały jej działalność. Podkreśliła, że organy podatkowe paraliżują jej działalność, zajmując majątek, blokując rachunki bankowe itp., przez co nie może ona bronić się przed sądem, nie dysponuje bowiem odpowiednimi w tym zakresie środkami finansowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 P.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 3.061 zł. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy, spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie SN z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14). Potwierdzić też należy słuszność twierdzeń, zgodnie z którymi brak jest priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych i dlatego nawet wszczęcie postępowania likwidacyjnego nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy (postanowienie z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14). Co więcej, słuszne wydają się tezy, że deklarowany przez stronę fakt sparaliżowania działalności spółki przez zablokowanie zwrotu podatku VAT, nie stanowi okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Tym samym okoliczność, nieprowadzenia obecnie działalności i wykazywanie straty nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Regulowanie należności wobec kontrahentów oraz organów podatkowych jest bowiem normalnym przejawem rzetelnego prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był przy tym jej końcowy wynik finansowy za 2014 i 2015 r., tj. odpowiednio straty na poziomie 128.912,15 i 10.409.947,81 zł. Jak bowiem wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd w pełni aprobuje powyższe poglądy i stwierdza, że oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy skarżącej, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca posiada również wysoki kapitał zakładowy (1.000.000 zł). Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że za 2014 r. przychody wyniosły 701.402, 29 zł. Odnosząc się do nadesłanych wyrywkowych wyciągów z rachunków bankowych za okres od stycznia do kwietnia 2015 r., zauważyć należy, że wynika z nich, że skarżąca regulowała zobowiązania, a także odnotowywała wpływy (przykładowo na kwoty 23.427,56 zł i 45.000 zł). Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z akt sprawy, nie wynika, aby spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe. Co więcej brak jest też danych, aby była podjęta uchwała o dopłatach wspólników na udziały. Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza sądowego, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2016 r., co orzekł jak w sentencji.