III SA/Wa 3137/15

Dnia 5 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3137/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] , [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2012 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Skarżąca - E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności, nie dysponuje żadnym majątkiem, ani środkami finansowymi; z powodu długotrwałości postępowania w celu badania zasadności zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług, spółka wstrzymała prowadzenie działalności. Poinformowała, że została zmuszona do "wstrzymania działalności", a odmowne rozpoznania wniosku o prawo pomocy spowoduje "zakończenie egzystencji spółki". Ze względu na brak środków na regulowanie zobowiązań, umowy z bankami zostały przez banki "wypowiedziane": z tego powodu brak jest możliwości dostępu do danych bankowych. Spółka za ostatni rok osiągnęła stratę w wysokości przekraczającej 100.000 zł. Spółka, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2015 r. poinformowała odnośnie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, że rachunki zostały "zablokowane" i utraciła do nich dostęp. Ponadto podniosła, że przepisy prawa nie przewidują obowiązku sporządzania sprawozdań finansowych przez spółki z o.o. na dzień otrzymania wezwania referendarza, jednak postara się takie dokumenty przedstawić jeżeli będzie w stanie je przygotować na obecnym etapie sprawy. Zadeklarowała przekazanie "informacji dodatkowej" w rozumieniu ustawy o rachunkowości. Za niezrozumiałe uznała żądanie nadesłania aktualnego zestawienia należności i zobowiązań oraz dokładnego wskazania dokonanych spłat należności i zobowiązań, ponieważ "aktualne" należności i zobowiązania to te, które nie zostały zapłacone. Skarżąca wyjaśniła, iż nie dokonywano dopłat z powodu braku środków. W ciągu ostatnich sześciu miesięcy spółka nie ponosiła wydatków związanych z finansowaniem prowadzonej korespondencji, kosztu lokalu, obsługi prawno-księgowej, korespondencji. Nie ponosiła również w ciągu ostatnich trzech miesięcy wydatków na poczet wynagrodzenia pracowników. Zaznaczyła, iż nie jest w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poczet postepowania sądowego. Spółka zadeklarowała przekazanie zestawienia faktur za ostatnie 12 miesięcy prowadzenia działalności rozumianej jako dokonywanie sprzedaży, wyciągi bankowe za ostatnie cztery miesiące prowadzenia działalności, sprawozdanie finansowe za 2014 r., bilans za 2015 r., informację dodatkową za 2014 r. i za 2015 r., listy należności/zobowiązań na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz odpis KRS. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 16 lutego 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, iż jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W piśmie z dnia 10 marca 2016 r. stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, Skarżąca uznała, iż odmowa uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych jest niezasadne i uniemożliwia obronę jej praw przed sądem. Skarżąca zarzuciła, iż referendarz odmawiając jej przyznania pomocy, posłużył się argumentacją sprzeczną z obowiązującym prawem, bowiem stosując się do jego zaleceń musiałaby naruszyć prawo karne gdyż nie może dysponować swobodnie swoim majątkiem. Wskazała, iż ewentualne otrzymanie odpowiednich środków przez od wspólnika (np. dopłaty) musiałoby wiązać się z nabyciem ich własności. Zadysponowanie przez Spółkę takim "nowym majątkiem" w sposób sprzeczny z pouczeniem zawartym w decyzji podatkowej, skutkowałoby popełnieniem czynu zabronionego prawem karnym. Natomiast uiszczenie odpowiednich kwot przez wspólnika bezpośrednio na rachunek sądu, skutkowałoby powstaniem po stronie Spółki przychodu podlegającego opodatkowaniu. Spółka z braku środków nie byłaby w stanie uiścić z tego tytułu odpowiedniej daniny, czym również spowodowałaby naruszenie prawa (tj. nieuiszczenie podatku dochodowego). Zanegowała twierdzenia referendarza, iż zrezygnowała z bycia czynnym przedsiębiorcą. Stwierdziła, że w stosunku do niej prowadzone było najpierw postępowanie zabezpieczające, a następnie egzekucyjne przez co nie było możliwe prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż organy podatkowe i egzekucyjne sparaliżowały jej działalność. Podkreśliła, iż organy podatkowe paraliżują jej działalność, zajmując majątek, blokując rachunki bankowe itp., przez co nie może ona bronić się przed sądem, nie dysponuje bowiem odpowiednimi w tym zakresie środkami finansowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 11.769 zł. Jak słusznie wskazał referendarz, spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14). Potwierdzić też należy słuszność twierdzeń zgodnie z którymi brak jest priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych i dlatego nawet wszczęcie postępowania likwidacyjnego nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy (postanowienie z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, CBOSA). Co więcej słuszne wydają się tezy, że deklarowany przez stronę fakt sparaliżowania działalności spółki przez zablokowanie zwrotu podatku VAT, nie stanowi okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Tym samym okoliczność, nieprowadzenia obecnie działalności i wykazywanie straty nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Regulowanie należności wobec kontrahentów oraz organów podatkowych jest bowiem normalnym przejawem rzetelnego prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był przy tym jej końcowy wynik finansowy za 2014 i 2015 r., tj. odpowiednio straty na poziomie 128.912,15 i 10.409.947,81 zł. Jak bowiem wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd w pełni aprobuje powyższe poglądy i stwierdza, że oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy Skarżącej, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca posiada również wysoki kapitał zakładowy ([...] zł). Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż za 2014 r. przychody wyniosły 701.402, 29 zł. Odnośnie nadesłanych wyrywkowych wyciągów z rachunków bankowych za okres od stycznia do kwietnia 2015 r., wynika z nich, ze Skarżąca regulowała zobowiązania, ale też odnotowywała wpływy odpowiednio, na kwotę [...] zł i [...] zł). Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z akt sprawy, nie wynika, aby spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe. Co więcej brak jest też danych, aby była podjęta uchwała o dopłatach wspólników na udziały. Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza , że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2016 r., co orzekł jak w sentencji.