III SA/Wa 3163/15

Dnia 25 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.P. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 28 czerwca 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi P.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za miesiące od stycznia do września 2013 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. P.P. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Stroną") złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za miesiące od stycznia do września 2013 r. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3163/15, tut. Sąd oddalił skargę w niniejszej sprawie. Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc m.in. o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym kwotę 500 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca wskazała, że jej sytuacja finansowa jest konsekwencją działań organu podatkowego, który dokonał zabezpieczenia na jej majątku poprzez blokadę rachunków bankowych. To z kolei doprowadziło do zawieszenia działalności gospodarczej Skarżącej w grudniu 2015 r. Skarżąca podkreśliła, iż aktualnie wszystkie zobowiązania reguluje z pożyczek uzyskanych od swojej matki. Póki co pożyczki te nie są spłacane. Jako źródło utrzymania wskazała wynagrodzenie wynoszące 763,24 zł netto, które w całości przeznaczane jest na utrzymanie, na które składają się wydatki na zakup żywności i środków czystości. Skarżąca zamieszkuje w lokalu użyczonym jej przez brata. Skarżąca przedstawiła zaświadczenie o dochodach, zeznania podatkowe, zestawienie pożyczek, informację na temat statusu posiadanej wierzytelności, wyciągi bankowe, notę odsetkową. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżąca złożyła sprzeciw, zarzucając Referendarzowi Sądowemu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "P.p.s.a.") poprzez niepełne i arbitralne rozważanie przedstawionych przez Skarżącą dokumentów, okoliczności i wyjaśnień dotyczących jej sytuacji majątkowej i możliwości finansowych. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca podtrzymała wszystkie wnioski i twierdzenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, mająca na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym kwotę 500 zł. Zdaniem Sądu, opisana przez Skarżącą sytuacja majątkowa i osobista nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Sąd podziela stanowisko Starszego Referendarza Sądowego, iż Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na pokrycie kosztów sądowych związanych ze swojej udziałem w sprawie, na co wskazuje regulowanie przez nią zobowiązań cywilnoprawnych, w tym głównie wymagalnych zobowiązań handlowych. Zauważyć należy, że po wniesieniu skargi kasacyjnej, od której wpis sądowy jest aktualnie jedynym kosztem sądowym, Skarżąca uregulowała zobowiązanie wobec M. w kwocie 10 000 zł. W tej samej kwocie Skarżąca dokonała wpłaty na rzecz ww. wierzyciela także w lutym 2017 r. Podkreślić należy, na co zwrócono uwagę również w zaskarżonym postanowieniu, że w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe miałyby być zaspokajane w ostatniej kolejności po uregulowaniu przez wnioskodawcę należności cywilnoprawnych (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09). Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym prowadziłoby bowiem do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów postępowania na Skarb Państwa, czyli współobywateli. Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Obowiązek ten jest tym bardziej oczywisty, gdy z okoliczności sprawy wynika, iż uzyskanie przez Skarżącą środków na pokrycie kosztów sądowych jest możliwe przy pomocy rodziny. W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy nie można bowiem ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów samego wnioskodawcy, lecz uwzględnienia wymaga całokształt jego sytuacji osobistej i majątkowej, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13). Z dokumentów przedłożonych przez Stronę (umowy pożyczki, wyciągi z rachunków bankowych) wynika tymczasem, że pokrywanie przez nią zobowiązań cywilnoprawnych miało miejsce ze środków uzyskanych z pożyczek udzielonych przez jej matkę. Sąd zauważa, że w zaskarżonym postanowieniu trafnie zwrócono także uwagę na wątpliwości co do zupełności przesłanych przez Skarżącą rachunków bankowych, jak również na fakt stosunkowo niskiego wynagrodzenia Skarżącej i brak osiągania przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej w związku z jej zawieszeniem. Zaznaczyć należy, że Skarżąca nie wyjaśniła w sprzeciwie w jakikolwiek sposób powyższych wątpliwości, podtrzymała jedynie wnioski i twierdzenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie sposób zatem uznać, że Skarżąca przedstawiła w sposób przekonujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Istotne z punktu widzenia prowadzenia postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy jest bowiem użyte w art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać", które oznacza: dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11,). Odnosząc się z kolei do argumentu Skarżącej co do przyznania jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 5 000 zł zaznaczyć należy, że Sąd dokonując oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy każdorazowo bierze pod uwagę aktualną sytuację osobistą i majątkową Strony, zatem rozstrzygnięcie w tym przedmiocie na wcześniejszym etapie postępowania nie może automatycznie przesądzać o zasadności kolejnego wniosku Skarżącej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz 260 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.