III SA/Wa 326/17

Dnia 27 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.B. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 8 czerwca 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. M.B. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Stroną") złożyła skargę na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Zarządzeniem z dnia 7 lutego 2017 r. wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku Strona wskazała, że nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, a w 2017 r. nie uzyskała żadnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Wydatki na utrzymanie siebie oraz firmy pokrywa z pożyczek. Skarżąca posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o powierzchni 50,16 m² i samochód marki [...], rok produkcji 2005. Skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Do swoich miesięcznych wydatków zaliczyła: koszty związane z eksploatacją mieszkania 741,21 zł, opłaty abonamentowe – 95 zł, ubezpieczenia, ZUS, OC oraz majątkowe – 1 117,31 zł oraz wyżywienie, rehabilitacja, ubranie, środki czystości – 1 385,67 zł. Łączne miesięczne wydatki Skarżąca określiła na kwotę 3 339,19 zł. W odpowiedzi na wezwanie Starszego Referendarza Sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących sytuację majątkową Skarżącej, Strona przedłożyła zeznanie podatkowe PIT-36L, z którego wynika, że w 2016 r. z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychód w kwocie 23 100 zł, a w 2015 r. przychód w kwocie 80 022,73 zł. Skarżąca przedstawiła także wyciąg z rachunku bankowego oraz deklaracje VAT-7. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżąca złożyła sprzeciw, zarzucając Referendarzowi Sądowemu zaniechanie oceny dowodów przedłożonych przez Stronę, a w szczególności wyciągów bankowych i deklaracji VAT, jak również naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "Ppsa") w zakresie, w jakim przedstawione przez Stronę dowody zostały pominięte w ocenie jej trudnej sytuacji, w tym brak dochodów. Skarżąca podkreśliła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy dostatecznie wyjaśniła, że wpływy na jej rachunku bankowym pochodzą z pożyczek, co potwierdza złożone przez nią oświadczenie w tym przedmiocie oraz przedłożone przez nią wyciągi z rachunków bankowych, z których wynika, że tytułem wpłaty jest pożyczka. Ponadto Strona zauważyła, że podstawą oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy powinny być dochody Skarżącej, a nie udzielone jej pożyczki. Strona zaznaczyła, że w 2017 r. nie uzyskała żadnych przychodów i stan ten trwa do chwili obecnej oraz że nie posiada żadnych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Ppsa rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle art. 199 Ppsa zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, mająca na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 Ppsa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Zgodnie z art. 245 § 1 Ppsa prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 Ppsa). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Ppsa). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, którymi aktualnie jest kwota wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W ocenie Sądu, opisana przez Skarżącą sytuacja majątkowa i osobista nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Sąd podziela stanowisko Starszego Referendarza Sądowego, iż Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia dla adwokata. Wskazać należy, że wbrew stanowisku Strony, nie wyjaśniła ona dostatecznie, z jakiego źródła pochodzą wpłaty dokonywane na jej rachunek bankowy tytułem pożyczek. Strona nie wskazała, czy ww. pożyczki zostały udzielone np. przez jej rodzinę. W tym zakresie wyjaśnienia Skarżącej ograniczyły się do oświadczenia, iż wspomniane wpłaty miały charakter pożyczek, co, zdaniem Strony, wystarczająco obrazują wyciągi z rachunków bankowych. Zauważyć jednocześnie należy, że sam fakt utrzymywania się przez Stronę z pożyczek nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, tym bardziej, że, zgodnie z oświadczeniem Skarżącej, przeznaczała ona uzyskane w ten sposób środki również na bieżące prowadzenie działalności gospodarczej. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe miałyby być zaspokajane w ostatniej kolejności po uregulowaniu przez wnioskodawcę innych wydatków np. na bieżące prowadzenie firmy (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09). Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym prowadziłoby bowiem do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów postępowania na Skarb Państwa, czyli współobywateli. Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku Skarżącej pozostaje także okoliczność, iż korzystała ona z pomocy swojej siostry, która w 2016 r. przekazała na jej rzecz darowiznę. W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy nie można bowiem ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów samego wnioskodawcy, lecz uwzględnienia wymaga całokształt jego sytuacji osobistej i majątkowej, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13). Z okoliczności sprawy wynika zatem, iż uzyskanie przez Skarżącą środków na pokrycie kosztów sądowych jest możliwe przy pomocy rodziny. Mając zaś na względzie, iż w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz przychodu wskazać należy, że w 2015 r. Skarżąca uzyskała przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 80 022,73 zł, zaś w 2016 r. – w kwocie 23 100 zł. Ponadto, jak wynika z oświadczenia Skarżącej, w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, z której, jak twierdzi, nie uzyskuje od 2017 r. żadnych przychodów. W tym miejscu wyjaśnić należy, iż ubiegając się o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca prowadzący działalność gospodarczą obowiązany jest wykazać nie tylko, że nie posiada obecnie żadnych środków na uiszczenie kosztów sądowych, ale również, że nie miał możliwości ich zabezpieczenia na ten cel. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika wyraźnie, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem wystąpienia sporu sądowego związanego z tą działalnością, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, iż nie miała możliwości zabezpieczenia w stosownym czasie środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Ustosunkowując się zaś do wniosku w zakresie ustanowienia adwokata Sąd zauważa, że udział zawodowego pełnomocnika nie jest na obecnym etapie postępowania ani wymogiem koniecznym, ani jedyną gwarancją prawidłowości dochodzonych roszczeń. Skoro zatem z okoliczności sprawy wynika, że Strona ma możliwość uzyskania środków finansowych chociażby z prowadzonej w dalszym ciągu działalności gospodarczej lub korzystając z pomocy rodziny, przyznanie prawa pomocy także w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie jest zasadne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 Ppsa, postanowiono, jak w sentencji.