III SA/Wa 3333/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w sprawie ze skargi V. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca V. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od opłat sądowych. Podkreśliła, że od 2015 r. jej obroty uległy sukcesywnie obniżeniu, co spowodowało wystąpienie strat za lata 2015-2016. Obecnie nie osiąga żadnych przychodów. Rachunki bankowe zostały zajęte przez urząd skarbowy. W 2016 r. bank rozwiązał jednostronnie umowy rachunku bankowego ze względu na brak na nich środków. Skarżąca oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, środki trwałe [...] zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy 46.400,11 zł. Wskazała, że wspólnik nie ma możliwości dalszego finansowania wpisów sądowych. W toku postępowania Skarżąca nadesłała m.in. deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe, rachunek zysków i strat, wypowiedzenie umowy rachunku bankowego, decyzję o zabezpieczeniu. Dodatkowo Skarżąca wyjaśniła, że ze względu na toczący się spór dotyczący rozliczeń podatkowych, nie prowadzi obecnie aktywnej działalności gospodarczej, w tym nie osiągnęła żadnych przychodów w 2017 r. Jednocześnie nie zostały podjęte kroki zmierzające do likwidacji spółki, gdyż planuje ona prowadzenie działalności gospodarczej w przypadku pozytywnego zakończenia spraw podatkowych. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Powtórzyła, że wspólnik rozdysponował wszelkie zaoszczędzone środki pieniężne i nie jest w stanie ponieść kolejnych opłat. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od opłat sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego przesłanki tej Skarżąca nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak sukcesywne obniżanie obrotów trwające od 2015 r., nieprowadzenie aktualnie aktywnej działalności gospodarczej, nieosiąganie przychodów. Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że mimo, iż Skarżąca obecnie nie uzyskuje przychodów, to jednak nie podjęto kroków w celu zawieszenia jej działalności. Ponadto w stosunku do niej nie wszczęto, ani postępowania upadłościowego, ani postępowania likwidacyjnego. Wręcz przeciwnie Skarżąca – jak sama oświadczyła - liczy na dalszą możliwość prowadzenia działalności po pozytywnym zakończeniu spraw podatkowych. W ocenie referendarza sądowego, spółka prawa handlowego, przedsiębiorca pozostający w obrocie prawnym, nawet jeśli nie prowadzi statutowej działalności obowiązany jest partycypować w kosztach wszczętego postępowania. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). W tej sytuacji w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia akcentowany przez Skarżącą zerowy dochód czy stan kasy. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Dla oceny zaistnienia tych przesłanek istotna jest bowiem także jej sytuacja we wcześniejszym okresie. Pogląd ten referendarz sądowy w pełni podziela. Jak natomiast wynika z dokumentów finansowych, jeszcze w 2015 r. przychody Skarżącej wyniosły [...] zł. W trakcie tego roku dysponowała również środkami pieniężnymi w wysokości [...] zł. Taki bowiem stan tych środków wykazała na koniec 2014 r. Dane te pozwalają na wniosek, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu. Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu, w jaki środki te wykorzystała (wyłącznie jej decyzją jest na jaki cel środki te przeznaczyła), niemniej nie może ona obecnie skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji gdy mogła przygotować się na ich poniesienie. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W orzecznictwie tym akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż Skarżąca jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. (I FZ 160/16) zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr. 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. przywołane tam orzeczenie i literatura). Jakkolwiek w niniejszej sprawie Skarżąca wskazała, iż wspólnik (a konkretnie jeden z dwóch wspólników) rozdysponował wszelkie zaoszczędzone środki pieniężne i nie jest w stanie ponieść kolejnych opłat, to jednak nie wykazała, że zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od drugiego wspólnika również jest niemożliwe. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie koszty prowadzonego przez Skarżącą postępowania sądowoadministracyjnego przerzucać na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.