III SA/Wa 3399/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za miesiące od marca do listopada 2012 r. oraz w podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r., miesiące od kwietnia do czerwca, miesiące od września do listopada 2012 r., styczeń, lipiec, sierpień 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca – K. M., reprezentowana przez pełnomocnika adw. L. W., wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych argumentując, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Pismem z 21 listopada 2014 r. Skarżąca została wezwana do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu Skarżąca wskazała, że od listopada 2012 r. jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Do maja 2013 r. Skarżąca pozostawała bez zatrudnienia utrzymując się z zasiłku, oszczędności oraz pomocy rodziny. Aktualnie, z uwagi na mnogość prowadzonych wobec niej postepowań (karne, cywilne, skarbowe), pracuje w niepełnym wymiarze godzin i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.394,95 zł netto, z czego jeszcze 445,55 zł potrącane jest w ramach egzekucji. Skarżąca oświadczyła, że ma na utrzymaniu dwóch małoletnich synów. Z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej. Wynagrodzenie Skarżącej przelewane jest na rachunek męża, gdyż obecnie Skarżąca nie posiada własnego rachunku. Skarżąca wskazała ponadto, że nie posiada majątku, poza zabezpieczoną przez organ podatkowy nieruchomością rolną. Oświadczyła, że posiada 200 zł oszczędności. Jako miesięczne wydatki Skarżąca wskazała swój wkład w opłacanie rachunków 300 zł, koszty dojazdu do pracy 200 zł, koszty wyżywienia 500 zł. Wyjaśniła również, że jej rodzice wspomagają ją w wydatkach na odzież dla dzieci i materiały szkolne. Do wniosku Skarżąca załączyła postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, akt notarialny ustanawiający rozdzielność majątkową między małżonkami z dniem 8 sierpnia 2014 r., zeznania podatkowe małżonków za 2012 i 2013 r., oraz wyciąg z rachunku bankowego męża Skarżącej. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że sama okoliczność zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową między małżonkami nie świadczy jeszcze o tym, że nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego., zwłaszcza gdy ponoszą wspólnie koszty utrzymania domu oraz dzieci. Ponadto referendarz wskazał, że Skarżąca oraz jej mąż uzyskują stałe dochody, Skarżąca posiada oszczędności w kwocie 200 zł, a na rachunek bankowy jej męża wpłynęły kwoty 4.000 zł oraz 1.200 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, Skarżąca wskazała, że po zawarciu umowy o rozdzielności majątkowej Skarżąca i jej mąż prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Zamieszkują jedynie wspólnie i wspólnie ponoszą koszty utrzymania domu i koszty wychowania dzieci. Ponadto Skarżąca oświadczyła, że w jej ocenie sytuacja jej męża nie powinna być uwzględniana przy określaniu jej sytuacji majątkowej bowiem zawarli umowę wyłączającą wspólność ustawową. Wyjaśniła jednak, że jej mąż poza dochodem uzyskiwanym z tytułu wykonywanej pracy nie posiada innych dochodów. Natomiast wpłaty na rachunek bankowy kwot 4000 zł i 1200 zł miały charakter incydentalny. W ocenie Skarżącej jej mąż nigdy nie był właścicielem tych środków i nie można ich traktować jako dochodu. Środki te należały do innej osoby i zostały mu przelane na rachunek bankowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wysokość wpisu od skargi w kwocie 500 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). W rozpoznawanej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Natomiast na obecnym etapie postępowania Skarżąca obowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł. W związku z powyższym, oceniając jej możliwości płatnicze odnieść je należało właśnie do tej kwoty. Sąd nie neguje skompilowanej sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącej, związanej z prowadzonymi wobec niej postępowaniami sądowymi, egzekucją oraz zabezpieczeniem na majątku. Niemniej jednak, ocena całokształtu oświadczeń złożonych przez Skarżącą w toku postępowania oraz nadesłanych dokumentów, prowadzi do wniosku, że kwota wpisu sądowego ciążącego na Skarżącej nie jest obciążeniem ponad możliwości finansowe jej rodziny. Przede wszystkim, wbrew twierdzeniom Skarżącej, sama okoliczność zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową między małżonkami nie świadczy jeszcze, że nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego zwłaszcza, że Skarżąca sama wskazuje, że wraz z mężem ponoszą koszty utrzymania domu oraz dzieci. Ponadto Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających ewentualny rozpad rodziny tj. separację lub rozwód. Ponadto przy rozpatrywaniu sytuacji majątkowej Skarżącej, nie sposób również pominąć okoliczności, że wynagrodzenie Skarżącej wpływa na rachunek bankowy jej męża. Tym samym oceniając sytuację finansową Skarżącej należało wziąć pod uwagę nie tylko jej wynagrodzenie, ale i dochody uzyskiwane przez jej męża. Wskazać przy tym należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. Nie zmienia tego fakt istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Powyższe sprawia, że sytuacja Skarżącej jest pochodną sytuacji materialnej jej męża, a zatem jej wykazanie jest w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy absolutnie niezbędne. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że uzyskuje ona dochód ze stosunku pracy w wysokości do listopada 2014 r. – 1.394,95 zł, od listopada 2014 r. – 959, 40 zł (po potrąceniach). Co do dochodów męża Skarżąca nie wypowiedziała się, niemniej jednak z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że uzyskuje on comiesięczne wpływy w wysokości 1.237,20 zł i mniej więcej na tę kwotę spłaca miesięczne raty kredytów. Niewątpliwie mąż Skarżącej posiada również dochody z innych źródeł, o czym świadczą chociażby wpłaty własne na rachunek bankowy dokonane 12 września 2014 r. w wysokości 4.000 zł i 1.200 zł. Wyjaśnień natomiast Skarżącej, zwartych w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, jakoby wpłaty własne na rachunek bankowy kwot 4.000 zł 1.200 zł. należały do innej osoby, Sąd nie uwzględnił i uznał je za niewiarygodne. Skarżąca przy tym, poza stwierdzeniem, że środki te należały do innej osoby, w żaden sposób nie wyjaśniła zaistniałej sytuacji tj. z jakiego powodu pieniądze nienależące do jej męża znalazły się na jego rachunku bankowym. Ponadto, Skarżąca oświadczyła, że jej mąż partycypuje w kosztach utrzymania domu oraz dzieci, tym samym musi dysponować środkami poza otrzymywaną kwotą 1.200 zł, bowiem kwota ta w całości przeznaczana jest na spłatę zaciągniętych kredytów/pożyczek. Z analizy wyciągów z rachunków bankowych wynika ponadto, że mąż Skarżącej posiada samochód, ponosi bowiem wydatki na stacjach benzynowych. Dodatkowo, mimo trudnej sytuacji finansowej, na którą powołuje się Skarżąca, dysponuje ona oszczędnościami w wysokości 200 zł oraz jest w stanie opłacać wynagrodzenie ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Tym samym, sytuacja finansowa rodziny Skarżącej niej jest aż tak trudna jak to wskazuje wnioskodawczyni. W tym miejscu zauważyć również należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Zdaniem Sądu, Skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Zatem oceniając wniosek Skarżącej pod kątem spełnienia przesłanki z wynikającej z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a, Sąd uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie zwłaszcza, że jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest wpis sądowy w wysokości 500 zł. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.