III SA/Wa 3473/14

Dnia 12 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Marek Krawczak, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie S. sp. z o.o. w O. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Spółką") zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że w 2012 r. środki pieniężne, jakimi dysponowała zostały zablokowane, a towar sprzedany. Uzyskana z tej sprzedaży kwota wpłynęła na rachunek organu egzekucyjnego, podobnie jak należności od klientów. W 2014 r. zajęcie zabezpieczające przekształciło się w zajęcie egzekucyjne. To wszystko spowodowało, że Skarżąca nie prowadzi działalności zarobkowej. Zajęcie rachunków bankowych uniemożliwia bowiem terminowe regulowanie zobowiązań. Działania organów egzekucyjnych doprowadziły nadto do utraty zaufania u kontrahentów. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych określiła na [...] zł, zaś stratę za ostatni rok obrotowy na 2.859.749,69 zł. Ujawniła też stan swoich rachunków bankowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie cztery miesiące, gdyż nie zostały wygenerowane przez banki. Przesłała natomiast ostatnie posiadane przez nią wyciągi bankowe i oświadczyła, że na rachunki te nie wpłynęły żadne środki. Skarżąca wskazała, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika w kwocie 30.750 zł zostało pokryte ze środków wspólnika w ramach pożyczki. Skarżąca przedstawiła deklaracje VAT, zeznanie podatkowe, bilans, rachunek zysków i strat, zestawienie należności i zobowiązań, zestawienie przychodów i kosztów ich uzyskania, kopie zawiadomień o zajęciu zabezpieczającym, kopie tytułów wykonawczych. Przy piśmie z 14 stycznia 2015 r. Skarżąca przedłożyła także postanowienie, z którego wynika jakie kwoty zostały zabezpieczone. Postanowieniem z 18 lutego 2015 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca złożyła sprzeciw w terminie. W sprzeciwie podniosła, że suma aktywów spółki była niższa, niż suma zajęć egzekucyjnych. Podkreśliła, że nie prowadzi żadnej sprzedaży. A wszystkie konta zostały zajęte przez organ w ramach prowadzonej egzekucji. Wskazała także, że ostania wypłata wynagrodzeń dla członków zarządu miała miejsce 10 lutego 2014 r. Na wezwanie Sądu Skarżąca przedstawiła ponadto wydruki z serwisu internetowego [...] biznes i [...] SA dotyczące rachunków Spółki, zaświadczenie o zamknięciu niektórych rachunków Spółki a także bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm.), - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia referendarza sądowego z 18 lutego 2015 r. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Wskazać należy, że Spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą Skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Wyjaśnić należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie z 17 grudnia 2014 r I FZ 459/14, CBOSA). Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, CBOSA). Sąd podkreśla, że istnieje możliwość pozyskania przez Spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm.) zwanej dalej "k.s.h". Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Z tego też względu, zdaniem Sądu, Skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Sąd podkreślił, że nie kwestionuje sytuacji majątkowej Skarżącej która jest bardzo trudna na co wskazuje wysokość zaległości podatkowych oraz oddalenie wniosku o upadłość przez sąd upadłościowy. Nie zmienia to jednak faktu, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby Skarżąca zwróciła się do swoich wspólników o pomoc finansową konieczną do prowadzenia niniejszego postępowania. W tym miejscu należy podkreślić, że Skarżąca pomimo wezwania Sądu nie udokumentowała, że wypłata wynagrodzeń dla członków zarządu miała w całości miejsce przed 10 lutego 2014 r. Z nadesłanych przez Skarżącą wydruków komputerowych wynika, iż w okresie od marca 2014 r. do końca kwietnia 2015 r. nie dokonywano żadnych operacji na kontach bankowych Spółki. Z pewnością nie stanowią one natomiast potwierdzenia, że ww. wynagrodzenia zostały wypłacone członkom zarządu do dnia 10 lutego 2015 r. Sąd ponownie podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych na równi z koniecznością wynagrodzenia członków organów Spółki. Trzeba zatem zauważyć, że w niniejszej sprawie Sąd podjął działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych Skarżącej, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje. Z obowiązku przesłania tych dokumentów Skarżąca nie wywiązała się w pełni. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż nieprzedłożenie stosownej dokumentacji uniemożliwia weryfikację złożonych przez Skarżącą oświadczeń, co z kolei uznać należy za przeszkodę wykluczającą przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Spółka nie rozwiała bowiem wątpliwości co do jej aktualnej sytuacji finansowej. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.