III SA/Wa 3528/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA(spr) Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi A. E. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o podatek od towarów i usług za poszczególne okresy od sierpnia do grudnia 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie . A. E. (dalej "Skarżący" lub "Wnioskodawca" albo "strona") zwrócił się na formularzu PPF z 30 sierpnia 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał na następujące okoliczności: - działalność gospodarcza, którą prowadził, została "zawieszona"; - z prac dorywczych uzyskuje średnio ok. 1000,- zł miesięcznie; - samotnie utrzymuje dwójkę dzieci w wieku po 7 lat; - nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Sąd wezwał skarżącego o nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2012 r, zestawienie dochodów i wydatków, nadesłanie bilansu i zestawienia faktur VAT oraz wyciągów z rachunku bankowego za wskazany okres prowadzenia działalności gospodarczej, dokumentu, z którego wynika ustanie małżeństwa skarżącego, oznaczenie powierzchni domu i nakładów ponoszonych na jego utrzymanie, udokumentowanie nakładów, które skarżący ponosi na dzieci. Odpowiadając na wezwanie Sądu z 9 września 2013 r. skarżący poinformował, że: prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie; - w 2013 r. całkowity dochód wyniósł ok. 7600 zł; - złożył deklarację podatkową za 2012 r, ale nie dysponuje kopią; - załączył potwierdzenie wpłaty podatku dochodowego PIT; - nie posiada rachunku bankowego; - wszystkie dochody strony pochłaniają koszty utrzymania; - za ostatnie trzy miesiące osiągnął 3200 zł dochodu (redakcja pism procesowych – 1000 zł, lekcje języka angielskiego – 2200 zł); - nie złożył wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej; - nie sporządzał bilansu i rachunku zysków i strat z uwagi na nieprowadzenie działalności gospodarczej; - nie posiada rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą; - zaległości alimentacyjne matki wobec dzieci wynoszą 7200 zł; - nie posiada tytułu prawnego względem domu o pow. 600 m. kw., który zajmuje, z uwagi na sporny charakter własności; - jedyne nakłady związane z utrzymaniem domu, które ponosi, to wydatki na energie elektryczną; - ponosi koszty opłat za obiady dla dzieci, wydatki na żywność (1000 zł), odzież letnią (700 zł), energię elektryczną (680 zł), leki (100 zł), opłaty "lato w mieście (270 zł). Strona przedłożyła kopie faktur za energie elektryczna i opłaty za obiady. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należy oddalić. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 ustawy z 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r, poz 270 z późn. zm, dalej jako p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r., I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r., II FZ 1005/12). Sąd zauważa, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12 CBOSA). Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, w ostatnio złożonym formularzu PPF z 30 sierpnia 2013 r., zwracała się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd wskazuje, że z Sąd wskazuje, że z § 3 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221 poz .2193 ze zm.) wynika, że wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej niż 100 zł, czyli w obu badanych przez Sąd sprawach III SA/Wa 3528/12 i III SA/Wa 3529/12 – 200,- zł. Wysokość tej kwoty, obok należności wobec pełnomocnika z urzędu, należy przede wszystkim uwzględniać przy ocenie zdolności finansowej strony do poniesienia kosztów w sprawie, czyli przy ocenie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że spór zawisły przed Sądem ma swoje źródło w działalności gospodarczej prowadzonej przez stronę (uchybienie terminu do wniesienia odwołania w sprawie dotyczącej podatku od towarów mi usług), zatem także środki uzyskane w trakcie prowadzenia tej działalności powinny być badane podczas analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności został wezwany o przedstawienie dokumentów obrazujących wskazany okres "czynnego prowadzenia działalności gospodarczej" (pkt 6, 7, 8 wezwania Sądu), którego to wezwania nie wykonał, uniemożliwiając tym samym pozytywną ocenę jego sytuacji finansowej. W ocenie Sądu, szczątkowe i wybiórcze informacje przekazane przez skarżącego na temat jego sytuacji majątkowej nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z dokumentami księgowymi (danymi wynikającymi z bilansu czy z rachunku zysków i strat i in), ponieważ to z tych dokumentów wynika – co do zasady - sytuacja finansowa i majątkowa podmiotu gospodarczego, którego funkcjonowanie, jak wynika z deklaracji strony z 2 października 2013 r (karta 60 akt sądowych), nie zostało zawieszone. Nie zostały przekazane także dokumenty dotyczące osobistej sytuacji finansowej podatnika, tzn. nie przedstawił on kopii zeznania podatkowego przedkładając w zamian potwierdzenie wpłaty do urzędu skarbowego. Zdaniem Sądu, ze złożonej kserokopii polecenia przelewu na rzecz urzędu skarbowego nie wynika ani tytuł wpłaty, ani wysokość zobowiązania podatkowego strony, zatem ta kserokopia przelewu nie jest dokumentem skutecznie zastępującym kopię zeznania podatkowego, nawet jeżeli chodzi o szczątkowe informacje podatkowe. Sąd zauważa, że z art. 70 Ordynacji podatkowej wynika, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku: z przepisu tego wynika obowiązek strony przechowywania dokumentów finansowych przez wskazany okres. Tym samym należało uznać, że okoliczność wysokości opodatkowanego dochodu pozostała niewykazana zwłaszcza, że odpis złożonego zeznania wydaje także organ podatkowy na żądanie podatnika. Zdaniem Sądu, niewyjaśniona przede wszystkim pozostaje kwestia osób zamieszkujących ze skarżącym pod wskazanym adresem. Wprawdzie skarżący zadeklarował samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego, w skąd którego wchodzi dwójka dzieci, jednakże, jak wynika z akt sprawy – kierowaną do niego korespondencję odbiera "B. E. – matka" (chociażby zwrotne potwierdzenie odbioru, karta 10 akt sądowych). Okoliczności tej skarżący nie wyjaśnił. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14 listopada 2011 r. (II FZ 553/11) w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Sąd zauważa, że skarżący, pomimo wezwania, nie nadesłał dokumentu, z którego wynika ustanie małżeństwa strony. Okoliczność ta jest tym istotniejsza, że ustalenie jej stanowi etap wstępny do orzeczenia o odpowiedzialności alimentacyjnej i stopniu wykorzystania dochodów z tego źródła przez stronę. Należy zauważyć nadto, że pomimo dodatkowego wezwania, zabrakło także pełnych danych na temat kosztów utrzymania skarżącego. Przykładowo, wśród wydatków nie wymienił on takich chociażby pozycji jak gaz, czynsz, woda, edukacja dzieci, które to wydatki i konieczność ich poniesienia wpływają na ocenę sytuacji finansowej skarżącego. Skarżący nie przesłał dokumentów, z których wynikałoby, że rzeczywiście nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej. Nie przedstawił chociażby wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, ani nie udokumentował korzystania ze zwolnienie z obowiązku jej prowadzenia (§ 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, Dz. U. Nr 152, poz. 1475 z późn. zm.). Warunkiem tym jest zaistnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza takich jak: rodzaj i rozmiar wykonywanej działalności, wiek oraz stan zdrowia, a decyzję w tej sprawie podejmuje organ podatkowy. Sąd zauważa, że skarżący ani nie przedłożył deklaracji VAT, ani nie wykazał, by był zwolniony z obowiązku ich składania (art. 99 ust. 7a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.). Zawieszenie to następuje na wniosek przedsiębiorcy o wpis informacji o tym zawieszeniu. Także zważywszy na deklaracje strony o tym, że zajmuje się – odpłatnie – "tworzeniem pism procesowych", czy "lekcjami języka angielskiego" nie sposób uznać twierdzenia skarżącego o tym, że działalności gospodarczej "(...) w istocie nie prowadzi" za wystarczające do przyznania mu prawa pomocy. W tej sytuacji Sąd nie mógł uznać za uprawdopodobnione twierdzeń skarżącego, o zawieszeniu prowadzonej działalności gospodarczej. Wobec niewykazania sytuacji majątkowej strony brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Nadto, nawet uznając za zupełne deklaracje strony o jej źródłach utrzymania, Sąd zauważa, że przyjmuje się w doktrynie i judykaturze ramy swobodnej oceny dowodów, które muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Pomijając już kwestię uwzględnienia w zadeklarowanym przez stronę w wykonaniu wezwania zestawieniu wydatków związanych z edukacją, czynszem, wodą wydaje się niemożliwe, także przy zadeklarowanej przez stronę strukturze wydatków, pokrywanie kosztów związanych z utrzymanie domu o powierzchni 600 m.kw. Same przeciętne koszty ogrzewania tej powierzchni bowiem, niezależnie od stosowanej metody ogrzewania, przekraczają kwotę dochodu strony w 2013 r., w zadeklarowanej wysokości 7600 zł. Skutkuje to uznaniem, że skarżący nie wykazał należycie sytuacji majątkowej. Sytuacja finansowa strony i zdolność strony do uczestnictwa w kosztach postępowania była już oceniana przez Sąd Administracyjny (por postanowienia z 18 września 2013 r, III SA/Wa 596/13 i III SA/Wa 597/13 CBOSA), który zwolnił stronę od kosztów sądowych i ustanowił radcę prawnego z urzędu. W ocenie Sądu, okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby Sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, Lex nr 551930, z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Stąd, w ocenie Sądu, okoliczność przyznania stronie prawa pomocy we wskazanych powyżej sprawach jest – co najwyżej – okolicznością uzasadniającą pogląd o zmniejszeniu obciążeń finansowych strony. Mając to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.