III SA/Wa 3781/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia 1) przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych i sześćdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 27,60 zł (dwadzieścia siedem złotych i sześćdziesiąt groszy 2) odmówić zwrotu wydatków w kwocie 8,40 zł (osiem złotych i czterdzieści groszy) Postanowieniem z 13 lutego 2015 r. ustanowiono na rzecz Skarżącego W.R. adwokata, którym wyznaczony został K. P. . Postanowieniem z 9 czerwca 2015 r. Sąd odrzucił skargę Skarżącego z uwagi na jej nieopłacenie. Postanowienie to pełnomocnik zaskarżył skargą kasacyjną, w której zawarł wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za postępowanie kasacyjne. Wniósł także o zwrot wydatków w kwocie 4,20 zł stanowiących koszt wysłania listu poleconego. Oświadczył jednocześnie, że koszty te nie zostały poniesione w całości, ani w części. W piśmie z 5 sierpnia 2015 r. pełnomocnik zwrócił się o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Wobec konkurencyjności złożonych środków prawnych, tj. skargi kasacyjnej i wniosku o przywrócenie terminu postanowieniem z 8 października 2015 r. Sąd odrzucił wspomniany wniosek jako przedwczesny. Na postanowienie to pełnomocnik wniósł zażalenie, w którym zawarł wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za postępowanie zażaleniowe i postępowanie przed Sądem I instancji. Wniósł także o zwrot wydatków w kwocie 4,20 zł stanowiących koszt wysłania listu poleconego. Oświadczył jednocześnie, że koszty te nie zostały poniesione w całości, ani w części. Dwoma postanowieniami z 21 marca 2016 r. (II FSK 3508/15 i II FZ 1077/15) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił złożoną przez pełnomocnika skargę kasacyjną oraz zażalenie. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") wyznaczony adwokat (...) otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów (...) w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustala się na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461; dalej: "rozporządzenie"). Przepisy te mają zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801). Przed przystąpieniem do oceny wniosku pełnomocnika należy w pierwszej kolejności przypomnieć dominujący w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym Sąd ma obowiązek oceniać rzetelność udzielonej pomocy prawnej. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 czerwca 2015 r. (I OZ 648/15) wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości świadczonych usług. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Przepis ten nie nakłada na Sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu takiej pomocy oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to też konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (zob. też przywołane tam orzeczenia). Stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej jest również prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia SN przytoczone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2013 r., SK 14/13). Analizując stopień aktywności pełnomocnika oraz podjęte przezeń czynności referendarz sądowy doszedł do przekonania, że należy mu się wynagrodzenie jedynie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Wynagrodzenie to wynosi 120 zł, o czym stanowi § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest bowiem postanowienie wydane w postępowaniu podatkowym, nie zaś należność pieniężna. Jednocześnie wynagrodzenie to podlega podwyższeniu o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług (§ 2 ust. 3 rozporządzenia). Referendarz sądowy nie znalazł natomiast podstaw, by wynagrodzenie to przyznać także – jak chciałby tego pełnomocnik – za postępowanie przed Sądem I instancji oraz za postępowanie zażaleniowe. Po pierwsze niesporne w niniejszej sprawie jest to, iż ustanowienie pełnomocnika nastąpiło jeszcze przed zakończeniem postępowania w I instancji. Co prawda niezwłocznie po jego wyznaczeniu przejrzał on akta sprawy, niemniej jednak nie sposób czynności tej uznać za rzeczywiste udzielenie pomocy prawnej. Stanowisko to jest konsekwentnie prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Tytułem przykładu wystarczy wskazać na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 7 kwietnia 2015 r., I FZ 60/15; 2 października 2014 r., I FZ 321/14. Po drugie niesporne jest też to, że po otrzymaniu postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi Skarżącego z powodu jej nieopłacenia, pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną, w której zakwestionował sam obowiązek uiszczenia wpisu, wskazując w związku z tym na niekonstytucyjność stosownych przepisów rozporządzenia. Następnie wystąpił on z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, powołując się na fakt pozbawienia wolności Skarżącego w okresie od 13 marca do 31 lipca 2015 r. Skutkowało to tym, że z jednej strony pełnomocnik nie mógł skontaktować się ze Skarżącym, z drugiej zaś Skarżący nie miał wiedzy ani o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu, ani o konieczności opłacenia skargi. Ze względu na wykluczający się charakter obydwu złożonych przez pełnomocnika środków prawnych, tj. skargi kasacyjnej oraz wniosku o przywrócenie terminu, Sąd postanowieniem z 8 października 2015 r. odrzucił wspomniany wniosek jako przedwczesny. Te wszystkie okoliczności rzutują na ocenę działań ustanowionego w sprawie pełnomocnika, zwłaszcza na zasadność i celowość wniesionego przezeń zażalenia. Analiza ogółu okoliczności sprawy, w tym lektura przywołanego wyżej postanowienia z 8 października 2015 r. powinna bowiem skłonić go do rozważenia, jaka będzie realna skuteczność inicjowania postępowania zażaleniowego, w sytuacji, gdy w złożonej skardze kasacyjnej zdecydował się on zwalczać postanowienie odrzucające skargę zarzutem niekonstytucyjności rozporządzenia. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć mianowicie należy, iż skoro pełnomocnik w tej skardze kasacyjnej wskazywał na niekonstytucyjność przepisów dotyczących ustalenia wysokości wpisu od skargi, to logicznie rzecz biorąc, należy przyjąć, że tym samym uważał, iż Skarżący nie był w ogóle zobowiązany do uiszczenia takiego wpisu, bowiem ustalenie wysokości tego wpisu nastąpiło w sprzeczności z normami ustawy zasadniczej. W takim przypadku w ogóle nie mogło być zatem mowy o uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu, o przywrócenie którego pełnomocnik wnioskował (zob. wydane w stosunku do Skarżącego postanowienie NSA z 21 marca 2016 r., II FZ 1077/15). Mając na uwadze powyższe uwarunkowania faktyczne, w tym złożoną skargę kasacyjną i przedstawioną w niej argumentację oraz uwarunkowania prawne towarzyszące sprawie, w tym ugruntowane orzecznictwo dotyczące konkurencyjności powyższych instytucji procesowych uznać należało, iż pełnomocnik powinien był się spodziewać, że inicjowanie – w świetle ogółu okoliczności - postępowania zażaleniowego i w rezultacie podtrzymywanie – na tamtym etapie - wniosku o przywrócenie terminu nie przyniesie zamierzonego efektu. W tej sytuacji referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by za postępowanie to przyznać mu wynagrodzenie. Odmownie również referendarz sądowy załatwił wniosek pełnomocnika o zwrot wydatków stanowiących koszt wysłania korespondencji. Użyte w § 19 pkt 2 rozporządzenia pojęcie niezbędnych wydatków nie zostało bliżej sprecyzowane. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że nie wszystkie wydatki podlegają zwrotowi. Część z nich rekompensowana jest już bowiem w ramach przyznanego pełnomocnikowi wynagrodzenia, mimo iż granica pomiędzy wydatkami, które powinny być wynagrodzone w ten sposób, a tymi, które wymagają "odrębnego" zwrotu, postrzegana jest dość płynnie (P. Zaborniak [w:] W. Maciejko, M. Rojewski, P. Zaborniak, Zarys metodyki pracy referendarza sądowego, Warszawa 2009, s. 270-271 i przywołane tam orzecznictwo). Za ugruntowane można jednak uznać stanowisko, że wynagrodzenie powinno stanowić źródło pokrycia wydatków drobnych i zwykle występujących przy okazji procesu sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 marca 2012 r., II FZ 31/12). Zdaniem referendarza sądowego do takich właśnie wydatków zaliczyć należy koszty korespondencji. W tym stanie rzeczy, uwzględniając powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.