III SA/Wa 3974/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Trochim -Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2014r., nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty różnicy podatku do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od września 2011r. do października 2012r. oraz do zwrotu na rachunek bankowy za listopad 2012r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - Skarżąca - B. sp. z o.o. w W. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wyjaśniła, że została powołana do realizacji projektu budowlanego na zakupionej w tym celu działce. Z uwagi na błąd urzędniczy nie uzyskano jednak niezbędnego do tego finansowania. Dodatkowo przyjęty w 2012r. miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego ograniczył obszar zabudowy działki. Skarżąca wskazała, że istniejący projekt nie może być zrealizowany, a przygotowanie nowego jest ograniczone i niekorzystne finansowo. To wszystko rzutuje na wartość nieruchomości, którą Skarżąca od 3 lat próbuje bezskutecznie sprzedać. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych określiła na [...] zł, zaś stan rachunku bankowego na kwotę 47,49 zł. Wskazała, że za ostatni rok obrotowy według bilansu poniosła stratę w wysokości około 1.200.000 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Przedstawiła ponownie okoliczności, w jakich doszło do zaprzestania realizacji projektu inwestycyjnego. Przesłała zeznania podatkowe, zestawienie przychodów i kosztów ich uzyskania w 2015r., wyciągi bankowe, bilans, rachunek zysków i strat, deklaracje VAT-7, zestawienie należności i zobowiązań. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 22 kwietnia 2015r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowany zakresie. W piśmie z 18 maja 2015r. stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, Skarżąca wskazała na jego wadliwość. Podniosła, że nie dokonywała zakupów a jedynie ponosiła koszty wynikające z zaciągniętych wcześniej zobowiązań i z obowiązku prowadzenia księgowości. Wskazała, że wszelkie wydatki zostały ograniczone. Końcowo odwołała się do naruszeń prawa skutkujących brakiem możliwości rozpoczęcia planowanej inwestycji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek Skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Podkreślenia wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jemu prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi on wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także, iż nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 424 zł. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych, Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był przy tym jej końcowy wynik finansowy za 2013r. i 2014 r., tj. odpowiednio straty na poziomie 91.809,74 zł i 41.260,57 zł. Jak bowiem wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004r. o sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd w pełni aprobuje powyższe poglądy i stwierdza, że co prawda Skarżąca za lata 2013-2014 wykazała niewielki przychód na poziomie odpowiednio 87,88 zł i 11,31 zł, zaś w deklaracjach VAT-7 za okres październik 2014r. – marzec 2015r. sprzedaż na poziomie "0", jednak okoliczność ta nie może mieć decydującego znaczenia przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje wartość należącego do spółki majątku trwałego (aktywa trwałe w 2014r. – [...] zł). Skarżąca posiada również kapitał zakładowy ([...] zł). Jak wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia NSA z 19 listopada 2004r., sygn. akt FZ 463/04; z 23 lutego 2010r., sygn. akt I FZ 5/10 i z 13 września 2011r., sygn. akt I FZ 215/11), nie można uznać, że Skarżąca, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania. Posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (zob. postanowienie NSA z 2 października 2014r., II OZ 1012/14, LEX nr 1530778). Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000r. Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Wobec powyższych okoliczności należy także podkreślić, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienia NSA z 29 marca 2011r., I OZ 191/11 oraz z 17 lutego 2015r., I FZ 40/15). W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania. Sąd podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Raz jeszcze podkreślić należy, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności nie pozwalają zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała – jak wymaga tego art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. – iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243 § 1, art. 245 § 1- 2, art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.