III SA/Wa 4090/17

21/11/2018 r Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 21/11/2018 r po rozpoznaniu wniosku R. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]/09/2017 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie R. Sp. z o.o. złożyła w wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w formularzu PPPr z 9/11/2018 r. Wyjaśniła, że "nie" (- prowadzi działalności gospodarczej, - sporządza sprawozdania finansowego, - ponosi kosztów, -uzyskiwała środków ze źródeł zewnętrznych, ponosi kosztów związanych z obsługą księgową itd.). Jeżeli chodzi o przesłanki "pozytywne" (zawierające informację) wskazała, że jej przedmiotem działania był "olej" (rzepakowy), co stało się źródłem sporów administracyjnych i – jak się okazuje – również sądowych. Należy zaznaczyć, że w wezwania urzędnika sądowego z 16/10/2018 r. o przedłożenie dokumentacji finansowej za wskazany w wezwaniu okres, deklaracji podatkowych, wykazania czynności w celu zgromadzenia środków na poczet kosztów sądowych podjętych po wszczęciu postępowania w zakresie podatku od towarów i usług i in. Skarżąca nie wykonała, lecz powołała się, co sygnalizowano powyżej, na działalność o charakterze "nie". Urzędnik sądowy z mocy sprawowanej funkcji jest zobowiązany do poszanowania dorobku prawnego, w tym wskazówek z orzecznictwa. Z tego samego powodu musi mieć na uwadze racje Strony i sposób ich przedstawienia: tak by postępowanie o prawo pomocy oparło się zarzutom arbitralności, dowolności postępowania i niejednolitości rozstrzygnięć, jak też uwzględniało stworzone Stronie możliwości do przygotowania prowadzenia sporu sądowego. Z dorobku prawnego organów władzy publicznej wyższej rangi – tj. Naczelnego Sądu Administracyjnego – do poszanowanie dorobku których urzędnik sądowy jest zobowiązany tak mocą autorytetu, jak mocą imperium, wynika, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych i wyczerpujących wyjaśnień, musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. postanowienie NSA z dnia 18.12.2012 r., II FZ 1010/12, publ. LEX nr 1240471). W szczególności, jeżeli strona nie przedstawia dokumentacji potwierdzającej istniejący stan, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (por. postanowienie NSA z dnia 22.7. 2014 r., I FZ 226/14, publ. LEX nr 1492476). Natomiast Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Referendarza sądowego nie przekonuje odmowa przekazania sprawozdania finansowego przez Skarżącą, ponieważ nie wykazała ona odmowy udostępnienia jej dokumentów finansowych przez organy państwa i zadeklarowanej niemożności sporządzenia sprawozdania. Dla oceny wniosku Strony znaczenie mają, obok deklaracji "niemożności" i "braku", również przewidziane prawem środki i analiza sposobu działania Strony w obrocie gospodarczym (factum non fabula). Obowiązek sporządzenia i złożenia sprawozdania finansowego, o które urzędnik wnioskował, spoczywa na spółkach, które są związane, m.in., regulacjami ustawy o rachunkowości (np. por. art. 4 i n. ustawy o rachunkowości, Dz.U. z 2018 r., poz. 395 t.j.). Nawet w sytuacji, gdy nie doszło do zatwierdzenia sprawozdania finansowego do uznanej daty (np.30 czerwca), to należy je złożyć w KRS. Za nieprowadzenie ksiąg rachunkowych grożą stosowne sankcje (grzywna, kara pozbawienie wolności). Tym bardziej niezrozumiała jest niechęć strony do sporządzenia nawet, nie wspominając o złożeniu dokumentów, które powinna posiadać. W każdym natomiast razie nikt, w tym Skarżąca, nie powinna wywodzić pozytywnych skutków z nieprzestrzegania (wybiórczego przestrzegania) prawa - w tym wypadku, przede wszystkim, przepisów ustawy o rachunkowości i u.p.p.s.a. (art. 243 i n). Dokumenty finansowe Strony, które strona ma obowiązek sporządzać, czy deklaracje podatkowe są jednym z fundamentalnych i niezbywalnych źródeł oceny jej sytuacji, zaś przekazanie informacji w nich zawartych leży w interesie Strony (is fecit, cui prodest), nie wspominając już o obowiązku ich posiadania. Nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca: inny stan nie wynika z odpisu KRS złożonego do akt. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17/12/2014 r. I FZ 459/14 w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi (zob. też postanowienie NSA z 14/10/2015 r., II GZ 559/15). Jeszcze dobitniej zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24/3/ 2015 r. II FZ 36/15 wskazując, iż przedsiębiorstwo, które nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie zaprzestało prowadzenia działalności, nie wszczęło postępowania upadłościowego czy naprawczego powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. W podobnym duchu wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 4/9/ 2014 r. (V SAB/Wa 5/14). Zauważył mianowicie, że celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.