III SA/Wa 4124/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2018 r. UZASADNIENIE: Skarżący P.S. na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że zamieszkuje z matką w domu rodzinnym, która nie osiąga dochodów, a ojciec przebywa w areszcie śledczym bez możliwości zarobkowania. Skarżący wskazał, że nie posiada żadnego lokalu, ani nieruchomości. Oświadczył, że szuka pracy ale jego wykształcenie nie pozwala na szybkie znalezienie zatrudnienia. Zdaniem Skarżącego nawet gdyby znalazł pracę, to z uwagi na jego wykształcenie, wysokość zarobków raczej nie pozwoli na pokrycie kosztów sądowych oraz trwającej egzekucji administracyjnej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z matką, posiada oszczędności w kwocie 11 zł, a z żoną posiada rozdzielność majątkową. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący nadesłał wyciągi bankowe (swoje i matki) za okres od stycznia do czerwca 2018 r., informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach PIT-11 za 2017 r. Ponadto Skarżący oświadczył, że nie osiąga dochodów, poszukuje pracy. Ojciec przebywa w areszcie śledczym i Skarżący nie ma możliwości przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego ojca. Skarżący zadeklarował, że jest w stanie uiścić kwotę 500 zł tytułem kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że Skarżący nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów. Ponadto Skarżący zadeklarował gotowość wpłaty 500 zł, tymczasem koszty sądowe na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (wpis od zażalenia). W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, Skarżący wskazał, że nie ma środków na utrzymanie siebie i rodziny. Oświadczył, że nie ma możliwości przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych ojca, który przebywa w areszcie. Oświadczył również, że nie ma obowiązku badać źródeł przychodów matki, na której utrzymaniu pozostaje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od ogólnej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Ponadto przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 P.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W rozpatrywanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ich ponieść. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że argumentacja Skarżącego nie zasługuje na aprobatę. Obowiązkiem wykazania istnienia przesłanek uzasadniających udzielenie prawa pomocy obarczony jest bowiem zainteresowany. To bowiem w jego interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających złożony wniosek. Strona powinna zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą Sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie tej sytuacji (por. postanowienie NSA z 23 maja 2016 r., II FZ 248/16). Innymi słowy Sąd nie ma obowiązku ustalać jaka jest sytuacja strony. Jeśli nie przejawia ona woli udowodnienia, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy, Sąd powinien jej wniosek oddalić jako nieuzasadniony. Skarżący został wezwany zarządzeniem referendarza sądowego z 9 maja 2018 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących jego stan majątkowy. Z wezwania tego wywiązał się jedynie w części nadsyłając wyciąg z rachunku bankowego swojego i matki oraz informację o dochodach PIT-11. Skarżący nie złożył natomiast kalkulacji kosztów miesięcznego utrzymania. Stwierdził, że matka nie posiada dochodów, wyciągi z rachunków bankowych ojca są niedostępne, a z żoną posiada rozdzielność majątkową. Prawidłowo zatem ocenił referendarz sądowy, że Skarżący nie wykazał w sposób prawidłowy swojej sytuacji majątkowej. Słuszność ma również referendarz sądowy, że spór w sprawie dotyczy tego, czy sposób zagospodarowania przychodem w wysokości niespełna 1 mln. zł z tytułu zbycia nieruchomości uprawnia Stronę do skorzystania z ulgi podatkowej. Jedyny jednakże wymagany na obecnym etapie koszt sądowy, to wpis od zażalenia (od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu) w kwocie 100 zł. Do tego zakresu prawa pomocy, tj. kosztów wymagalnych, należało ograniczyć rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja finansowa Strony może bowiem zmieniać się Skarżący bowiem zadeklarował, że aktywnie poszukuje pracy. Zatem ocena kolejnego wniosku dotyczącego ewentualnych przyszłych kosztów sądowych będzie zapewne dotyczyła odmiennej sytuacji finansowej Skarżącego. Przedwczesne zatem byłoby orzekanie na podstawie nie w pełni wykazanej sytuacji finansowej Strony o jej zdolności do poniesienia wszystkich "potencjalnie" wymaganych kosztów w sprawie. Odnosząc się natomiast do zarzutu podniesionego w sprzeciwie, że Skarżący nie ma obowiązku badać źródeł przychodów matki, na której utrzymaniu pozostaje, należy stwierdzić, że jest to argumentacja nie do zaakceptowania. Z jednej strony Skarżący twierdzi, że jego matka nie osiąga dochodów, a z drugiej, że nie ma obowiązku badania źródeł dochodów swojej matki. Prawidłowo zatem referendarz sądowy ocenił, że Skarżący przedstawił niepełną sytuację majątkową, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Sąd ze swej strony wyjaśnia jednak, że wprawdzie Skarżący nie ma obowiązku badania źródeł dochodu swojej matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, i na której utrzymaniu pozostaje- jednakże tym samym uniemożliwia ocenę sytuacji majątkowej, w której się znajduje. Ponadto w ocenie Sądu niewyjaśniona jest sytuacja majątkowa żony Skarżącego. Skarżący wskazał, że z żoną posiada rozdzielność majątkową przy czym Skarżący nie przedstawił żadnej informacji o pozostawaniu z żoną w separacji lub o orzeczonym rozwodzie. W ocenie Sądu, Skarżący powinien zatem przedstawić oświadczenia i dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej żony. Sąd odnosząc się do kwestii rozdzielności majątkowej wyjaśnia, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. Nie zmienia tego fakt istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Powyższe sprawia, że sytuacja Skarżącego jest pochodną sytuacji materialnej jego żony, a zatem jej wykazanie jest w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy absolutnie niezbędne. Tymczasem ocena sytuacji majątkowej małżonków nie może być odpowiednio zweryfikowana, gdyż Skarżący uchylił się od przedłożenia żądanych dokumentów (np. wyciągu z rachunku bankowego żony, zeznań podatkowych żony itp.), które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest ich sytuacja majątkowa. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazane bowiem zostały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.