III SA/Wa 422/15

08.05.2015 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 08..05.2015 r po rozpoznaniu wniosku G. sp z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] .12.2014 r nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień i styczeń 2012 r p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie G. Sp. z o.o., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (formularz PPPr z 14.01.2015 r). W uzasadnieniu wniosku przedstawiła historię działalności gospodarczej i historię sporu sądowego. Wyjaśniła, że: - aby móc wystąpić o zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym spółka musiała uregulować wszystkie zobowiązania wobec kontrahentów; - spodziewając się zwrotu VAT pozbawiła się wszelkich środków finansowych; - do czasu zawieszenia działalności gospodarczej ponosił wyłącznie koszty wynajmu lokalu i z tytułu zatrudnienia dwóch pracowników; - w 2012 r wykazała zysk ok 63 tys zł; - wypowiedziano jej umowy rachunków bankowych; - nie posiada środków trwałych, nie sporządzała bilansu za 2013 r; Spółka, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego, poinformowała o tym, że: - spółka zawiesiła swoją działalność do dnia 1 września 2014 r, a po tej dacie nie podjęła już działalności; - w ciągu ostatnich sześciu miesięcy nie wystawiła żadnej faktury; - nie jest możliwe przekazanie dokumentacji finansowej (m.in. faktur, wyciągów z rachunków bankowych) za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności, ponieważ dokumentacja została zajęta przez organy ścigania; - w wyniku zajecia dokumentów finansowych działalność spółki została sparaliżowana; - wspólnicy nie są w stanie przedłożyć wyciągów z rachunków bankowych za okres od maja do września 2012 r; - z uwagi na treść art. 231 § 6 ksh sprawozdanie finansowe spółki za 2013 r nie zostało sporządzone – powinno być sporządzone, wraz ze sprawozdaniem za 2014 r, do końca marca 2015 r; - z uwagi na nieprowadzenie działalności gospodarczej przez spółkę w latach 2013-2014 r, sprawozdanie finansowe za ten okres nie zawiera żadnych nowych informacji; - dane zawarte w sprawozdaniu finansowym za 2012 r nie są aktualne obecnie; - wspólnicy nie wnieśli dopłat z uwagi na brak majątku u wspólników, zablokowanie zwrotu kwoty VAT, zajęcie przez organy ścigania dokumentacji rachunkowej; - obecnie spółka nie ponosi żadnych kosztów działalności, - uprzednio zatrudniony księgowy zgodził się sporządzić dokumentację finansową, podobnie jak pełnomocnik prowadzi sprawy spółki w ramach wynagrodzenia uiszczonego uprzednio. Spółka wniosła o przedłużenie terminu do złożenia wszystkich wymaganych dokumentów o dziesięć dni. Załączyła postanowienie prokuratury o żądaniu wydania rzeczy, skrócony bilans na 31.12.2012 r, rachunek zysków i strat za 2012 r, dodatkowe informacje i wyjaśnienia, wyjaśnienie do rzis, porozumienie spółki z pełnomocnikiem w sprawie rozwiązania umowy o stałą obsługę prawną. Zgodnie z ustawą o rachunkowości, na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych sporządza się sprawozdanie finansowe. Składają się na nie dokumenty takie jak: bilans, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa obejmująca wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. W piśmiennictwie uznaje się, ze jeżeli sprawozdanie finansowe nie zostanie złożone w terminie, jednostka dopuszcza się popełnienia wykroczenia skarbowego. Powinna wówczas złożyć je jak najszybciej wraz z oświadczeniem o popełnieniu wykroczenia skarbowego. Podobnie niezłożenie sprawozdania w KRS podlega karze grzywny lub karze ograniczenia wolności, co wynika bezpośrednio z ustawy o rachunkowości. Zdaniem referendarza sądowego, spółka nie powinna wywodzić pozytywnych skutków z niewypełniania przez nią obowiązków nałożonych prawem, zwłaszcza, że – jak wskazała – dysponuje obsługą księgową, uprzednio opłaconą. W ocenie referendarza sądowego, nie może być skuteczne powoływanie się przez spółkę na okoliczność zabezpieczenia dokumentacji księgowej przez organy sciągania (jako okoliczności wyłączającej możliwość dostarczenia dokumentów), ponieważ nie pozwala to zobrazować w jakiej kondycji finansowej znajduje się spółka. Nieprawdopodobne jest twierdzenie, że nie dysponuje dokumentami dotyczącymi aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej. W orzecznictwie przyjmuje się, ze dokumenty takie jak (deklaracje podatkowe, informacja o wysokości osiągniętego dochodu bądź straty, czy zaświadczenie o zamknięciu prowadzonego rachunku bankowego) można przecież uzyskać zwracając się do urzędu skarbowego i banku (postanowienie z 27.09.2012 r I FZ 296/12, CBOSA). Rozwiązanie umowy rachunku bankowego nie zwalnia banków z obowiązków archiwizacyjnych, jednak warunkiem uzyskania wnioskowanych informacji jest jednak podjęcie stosownych działań. Tym samym należało uznać, w braku wskazanych dokumentów, że kondycja finansowa spółki nie została wykazana, ponieważ wyrywkowo złożona dokumentacja nie przedstawia sytuacji spółki. Referendarz sądowy wykazuje szacunek dla dorobku prawnego nie tylko sądów administracyjnych, ale tez sądów w ogóle w zakresie zabezpieczenia przez spółkę środków na poczet kosztów postępowania wskutek podjęcia dodatkowych działań. Spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14). Deklarowany przez stronę "fakt sparaliżowania działalności spółki przez zablokowanie zwrotu podatku VAT", jak też "zajęcie dokumentacji rachunkowej" nie są okolicznościami dotyczącymi braku wniesienia dopłat, które przecież wnoszą wspólnicy a nie spółka. Podobnie nie została wykazana kondycja majątkowa wspólników uniemożliwiająca wniesienie takich dopłat. Referendarz sądowy zarazem, jako dysponent środków publicznych, jest zobowiązany do uwzględniania poglądów wyrażonych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którymi: jeśli spółka zrezygnowała z bycia "przedsiębiorcą" i w konsekwencji nie uzyskuje przychodów oraz nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (np. postanowienie z 17.12.2014 r I FZ 459/14, CBOSA). Oczywistym też jest, ze w państwie prawa dozwolona jest każda działalność gospodarcza, która jest zgodna z prawem, zatem nie mogą zostać uwzględnione w tym postepowaniu przekonania spółki o uniemożliwianiu jej prowadzenia działalności przez organy podatkowe. Wbrew poglądom spółki wyrażonym w formularzu PPPr oraz w piśmie przewodnim z 29 kwietnia 2015 r, okoliczność, ze spółka "musiała uregulować wszystkie zobowiązania wobec kontrahentów i tym samym pozbawiła się środków finansowych" nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Regulowanie należności wobec kontrahentów jest bowiem normalnym przejawem rzetelnego prowadzenia działalności gospodarczej, a nie – jak sugeruje skarżąca – "pozbawianiem" środków finansowych. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika nadto obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z ta działalnością, tj ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17.04.2014 r I OZ 304/14,). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Wydaje się, ze specyfika działalności prowadzonej przez stronę, która w kalkulacji tej działalności uwzględniała – jak wskazała - w większym zakresie spodziewane wpływy ze zwrotu VAT (np. wynikających z obrotu "prętami ożebrowanymi") wymagała od strony szczególnej zapobiegliwości w uwzględnianiu kosztów ewentualnych sporów sądowych. Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/ 2010 r nr 1783/04, Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce). Pogląd o zbliżonej treści wyraża Minister Sprawiedliwości: w ramach finansowej kalkulacji kosztów prowadzenia działalności przedsiębiorca powinien przewidywać również środki na ewentualne dochodzenie należności i spory sądowe (odpowiedź podsekretarza stanu w ministerstwie sprawiedliwości - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 4754 w sprawie zwolnień od kosztów postępowania sądowego). Dlatego, zdaniem referendarza sądowego, spółka nie wykazała zaistnienia którejkolwiek przesłanki z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) i należało odmówić przyznania prawa pomocy. Dla odmowy przyznania prawa pomocy wtórne znaczenie ma niedochowanie, pomimo profesjonalnej obsługi prawnej, lojalnej współpracy z sądem zakresie ustalania stanu majątkowego (szczegółowe wyciągi z rachunków bankowych, nadesłanie zestawienia faktur VAT, dokumentacji finansowej). Nieprzedstawienie wymaganych dokumentów świadczy o niedochowaniu przez stronę staranności przy ubieganiu się o zwolnienie od kosztów sądowych. Strona, która nie wykonuje zobowiązań sądu, w zakresie ujawnienia jej majątku i nie przedstawia sądowi dokumentów finansowych, których sąd żąda, nie może powoływać się na naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji (wyrok z 17 /2/2009 roku w sprawie Gospodarczyk p.Polsce, skarga nr 6134/03; wyrok z 19 /4/2011 roku w Elcomp sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 37492/05). Z tych powodów referendarz sądowy ze smutkiem uznaje, że pomimo podjęcia przez niego starań i wystosowania wezwania do spółki nie znalazł on – przy obecnym sposobie argumentacji spółki - powodów, które umożliwiłyby korzystne dla spółki rozstrzygniecie o prawie pomocy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.