III SA/Wa 574/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2016 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca K. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, powołując się m. in. na nieumiejętność porozumienia się z sądem. Skarżąca wskazała, że od 15 lat sąd nigdy nie przyznał jej prawa pomocy poza jedną sprawą, gdzie przyznano Skarżącej pełnomocnika z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 54 m2. Posiada również oszczędności, które "pochodzą z ciężkiej i uczciwej pracy, które mi jeszcze pozostały po skandalicznych wyrokach, także WSA". Skarżąca posiada ponadto zabytkowy samochód z 1954 r. "doszczętnie, świadomie i celowo zrujnowany przez bezkarnych urzędników państwowych, w tym przy pomocy sądów, także WSA". Skarżąca oświadczyła, że jej dochód stanowi emerytura w wysokości 2.600 zł, natomiast zobowiązania i stałe wydatki wynoszą ok. 1.500 zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że dane zwarte w formularzu wniosku były niewystarczające do oceny możliwości finansowych strony, zarządzeniem referendarza sadowego z dnia 2 sierpnia 2018 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a."), wezwano Skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: - oświadczenia o wysokości posiadanych przez Skarżącą oszczędności, - wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach, - wyszczególnienia w przybliżeniu kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem mieszkania (opłaty stałe, prąd, gaz, podatki, telefon, woda, ubezpieczenie, inne) i utrzymania własnego (żywność, ubrania, leki, itp.). Na wykonanie wezwania zakreślono termin 7 dni. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, Skarżąca nie nadesłała żądanych informacji i dokumentów. Skarżąca wskazywała, że w wezwaniu z dnia 2 sierpnia 2018 r. Sąd pomylił lub zapomniał, że Skarżąca nie należy do "nadzwyczajnej kasty" a jej "miesięczne dochody, pochodzące z uczciwej, rzetelnej, odpowiedzialnej i ciężkiej pracy, nie stanowią i nigdy nie stanowiły wysokości nawet kieszonkowego nadzwyczajnej kasty". W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych i ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku wykazania przez wnioskującego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby, które nie osiągają żadnych dochodów lub osiągają dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest również stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno następować w przypadkach, gdy ubiegający się o pomoc wykaże, że jego sytuacja życiowa nosi cechy ubóstwa. Chodzi tu więc o osoby praktycznie pozbawione środków do życia, których sytuacja materialna utrudnia godną egzystencję (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 398/11). Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie Skarżąca podała, że uzyskuje dochód w wysokość 2.600 zł, natomiast jej zobowiązania i stałe wydatki wynoszą miesięcznie 1.500 zł. Posiada ona również oszczędności, jednak nie wskazała ich wielkości. Ponieważ dane zwarte w formularzu nie wskazywały w pełni na rzeczywistą sytuację majątkową Skarżącej, wezwano Skarżącą do nadesłania informacji dotyczących wysokości zgromadzonych oszczędności, wyszczególnienia ponoszonych wydatków oraz nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Celem wezwania referendarza sądowego było ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącej poprzez zestawienie wysokości posiadanego dochodu z wysokością i rodzajem ponoszonych wydatków, jak również wyjaśnienie wielkości posiadanych przez Skarżącą oszczędności. Szczątkowe dane dotyczące sytuacji majątkowej zawarte w formularzu nie dają bowiem podstaw do uznania, że Skarżąca spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W odniesieniu do powyższego referendarz sądowy zauważa, że to w interesie wnioskodawcy jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem (referendarzem sądowym), który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (por. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12). Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Zdaniem referendarza sądowego, brak nadesłania żądanych dokumentów, w szczególności oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędności oraz wyszczególnienia w przybliżeniu kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem mieszkania i utrzymania własnego, uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy Skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Jednocześnie, jak już wyżej wskazano, prawa pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane jedynie osobom ubogim, których sytuacja materialna utrudnia godną egzystencję. Natomiast z przedstawionych przez Skarżącą szczątkowych danych wynika, że Skarżąca uzyskuje dochód w wysokości 2.600 zł natomiast jej miesięczne wydatki wynoszą 1.500 zł. Z tak przedstawionych przez Skarżącą danych wynika, że Skarżącej pozostaje miesięcznie kwota 1.100 zł. Skarżąca posiada nadto oszczędności, których wielkości jednak nie wskazała. Zauważyć wobec tego należy, że posiadanie majątku, w tym oszczędności pieniężnych, w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy. Powyższe potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, uznając fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10, Lex nr 742485, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 724/11, Lex nr 965945). Z uwagi na fakt, że Skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji materialnej w sposób nie budzący wątpliwości, brak jest możliwości przyznania jej prawa pomocy. Milczenie Skarżącej w kwestiach odnoszących się do jej sytuacji należy potraktować jako odmowę ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, uniemożliwiające ustalenie istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.