III SA/Wa 767/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, , po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych S. sp. z o.o. (dalej zwana: "Spółką") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] stycznia 2015r. w przedmiocie podatku od towarów i usług (dalej zwany: "VAT") za poszczególne okresy 2012r. Spółka, w odpowiedzi na wezwanie od uiszczenia wpisu od skargi, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, oświadczając, iż środki, którymi dysponowała, przelała na rachunek urzędu skarbowego. Wskazała, że wydano wobec niej decyzję o zabezpieczeniu zobowiązania na ponad 27 mln zł. W wyniku wykonania ww. decyzji wszelkie środki na rachunkach bankowych Spółki zablokowano, a należność za towar - sprzedany w drodze licytacji (1.500.000 zł) - przekazano organowi egzekucyjnemu, podobnie, jak należności od klientów. Zajecie zabezpieczające przekształciło się 19 listopada 2014r w zajęcie egzekucyjne, co skutkowało egzekucją środków objętych zajęciem zabezpieczającym. Spółka od daty zajęcia nie prowadzi działalności zarobkowej, z uwagi na działania organów administracji, jej rachunki bankowe są zajęte, co uniemożliwia terminowe wykonanie zobowiązań, a Spółka utraciła zaufanie niezbędne w działalności gospodarczej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż Spółka poniosła stratę za ostatni rok obrotowy - 583.202,09 zł. Do wniosku załączyła wykaz posiadanych rachunków bankowych, z którego wynika, iż środki na nich zgromadzone nie przekraczają kwoty 144 zł, 10 euro i 1 dolara amerykańskiego. Spółka, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego, poinformowała, że w ciągu ostatnich sześciu miesięcy nie wystawiła faktur sprzedażowych i w związku z tym, nie jest w stanie sporządzić zestawienia należności pieniężnych, a wspólnicy nie wnieśli dopłat. Na skutek blokady ekonomicznej, w związku z toczącą się egzekucją administracyjną na 16.815.878 zł, nie prowadzi jakiejkolwiek działalności gospodarczej i nie ponosi jej kosztów. Na czas niewykonywania działalności gospodarczej koszty obsługi prawnej, związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym, ustalone na 1 zł plus VAT, pokryli wspólnicy, udzielając Spółce pożyczki w wysokości 30.750 zł (4 września 2010r.) i przez zwrot pobranych środków 10.000 zł (15 stycznia 2015r.) i 2.000 zł (5 marca 2015r.). Wspólnicy mają do zwrotu 15.469,98 zł. Spółka dodała, iż nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości. W załączeniu przedstawiła decyzję z [...] października 2014r. określającą nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za I i II kwartał 2012r. i należny VAT podlegający wpłacie na rachunek urzędu skarbowego za okres od stycznia do czerwca 2012r., stan rachunków bankowych: na 27 kwietnia 2015r. w banku [...] (obecnie [..] ), na 28 kwietnia 2015r. w banku [...] S.A. O/O. , informację z 28 kwietnia 2015r. o zamknięciu rachunków w [...] O/O. w latach 2013-2014 i sprawozdanie finansowe za 2013r., bilans za 2013r. i 2014r., rachunek zysków i strat za 2013r. i 2014r., zestawienie należności i zobowiązań wobec osób trzecich, tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i postanowienie z 19 listopada 2014r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z 21 października 2014r. W tak przedstawionym stanie faktycznym referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 8 maja 2015r. odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od ww. postanowienia Spółka w ustawowym terminie złożyła sprzeciw, zarzucając brak kultury w stosowaniu prawa oraz nieodróżnianie procesu normotwórczego od odtwarzania obowiązującej normy prawa. Spółka, odnosząc się do zastosowania art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej zwana: "P.p.s.a.") stwierdziła, iż należy uwzględnić możliwości zarobkowe Spółki, biorąc pod uwagę specyfikę branży, w której prowadziła działalności gospodarczą i postępowanie zabezpieczające dotyczące ponad 29 mln zł, a następnie egzekucyjne na ponad 23 mln zł. Wyjaśniła, że w takiej sytuacji, w ramach normalnie prowadzonej działalności gospodarczej, nierealne jest zaspokojenie organu egzekucyjnego, bowiem kontynuacja działalności nie ma ekonomicznego sensu, gdyż wszelkie zapłaty za sprzedany towar byłyby natychmiast zajęte przez organ egzekucyjny, co uniemożliwiłoby regulowanie zobowiązań z tytułu zakupów. Skoro egzekucja miała i ma pierwszeństwo, Spółka nie mogła pozyskać środków z działalności gospodarczej, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Zgodnie z umową Spółki, mogłaby wystąpić do wspólników o udzielenie dopłat do 25.000 zł. Ze sprawozdania finansowego wynika, że nie ma udziałów w podmiotach trzecich, zatem nie mogła finansować wydatków dywidendą, a różnice kursowe są tylko "czysto księgowym zapisem" na stosownym koncie ksiąg rachunkowych. Spółka odnosząc się do wypłaty wynagrodzenia stwierdziła, że było wypłacane na podstawie art. 81 § 4 w związku z art. 164 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zatem mogła finansować wyłącznie wynagrodzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 1 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 2 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu (art. 199 P.p.s.a.). Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Sąd, oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia bierze pod uwagę interes ogółu (Skarbu Państwa) i słuszny interes jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy zatem uwzględnić sytuację majątkową Spółki oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100.000 zł. Sąd wskazuje również, iż znana mu jest z urzędu okoliczność, że Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 3473/14, w której również zobowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100.000 zł. Z nadesłanego bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2014r. wynika, że Spółka posiadała na ten dzień aktywa obrotowe w wysokości 10.686.803,36 zł, w tym należności krótkoterminowe - 10.595.924,57 i środki pieniężne w kasie na rachunkach - 45.656,35 zł. Z rachunku zysków i strat sporządzonego na 31 grudnia 2014r. wynika, iż na usługi obce przeznaczono 25.491,54 zł, a na wynagrodzenia 341.046,21 zł. Z wydruków komputerowych (w niniejszej sprawie i w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 3473/14) przedstawionych przez Spółkę wynika, iż Spółka nie dokonywała operacji na kontach bankowych, a zatem ww. wynagrodzenia nie przekazano za pośrednictwem rachunków bankowych. Spółka wskazuje, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, ale nadal pozostaje w obrocie prawnym, jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności Spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany jej postawą, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Sąd wyjaśnia, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2014r. sygn. akt I FZ 459/14, dostępne na www.nsa.gov.pl). NSA w postanowieniu z 21 marca 2006r. sygn. akt II FZ 196/06 wskazywał, że obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane, jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. NSA w postanowieniu z 1 sierpnia 2013r. sygn. akt I FZ 327/13 stwierdził zaś, m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Oba ww. orzeczenia dostępne na www.nsa.gov.pl. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego i wskazuje, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym, w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013r. sygn. akt II GZ 42/13, dostępne na www.nsa.gov.pl). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011r. sygn. akt I OZ 191/11, dostępne na www.nsa.gov.pl). Sąd wskazuje, że istnieje możliwość pozyskania przez Spółkę środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), na co zwróciła również uwagę sama Spółka we wniesionym sprzeciwie. Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Skoro Spółka otrzymała już raz dopłatę od wspólników w wysokości przekraczającej zapis zawarty w umowie Spółki - 30.750 zł - nic nie stoi na przeszkodzie, aby Spółka ponownie zwróciła się do swoich wspólników o pomoc finansową, konieczną do prowadzenia niniejszego postępowania. Spółka może również zwrócić się o pożyczkę do banku w celu zgromadzenia środków potrzebnych do uiszczenia ww. wpisu, który w przypadku uwzględnienia skargi, będzie skarżącej Spółce zwrócony wraz z kosztami postępowania sądowego, w sytuacji, gdy sąd uzna racje skarżącej Spółki w sporze sądowym. Sąd ponadto za okoliczność niemającą przesądzającego znaczenia w sprawie uznał wynik finansowy Spółki - poniesioną stratę, gdyż w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Tym samym, jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 1 sierpnia 2013r. sygn. akt I FZ 327/13; 22 marca 2011r. sygn. akt II GZ 112/11; 19 listopada 2004r. sygn. akt I FZ 436/04, dostępne na www.nsa.gov.pl). Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że Spółka nie spełniła w sposób należyty przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.