III SAB/Wa 49/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. K. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie C. K. (zwany dalej "Stroną" lub "Skarżącym") pismem z dnia 11 sierpnia 2014 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2013 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego treści wskazał, że dochód uzyskiwany z najmu mieszkania w S. w comiesięcznej kwocie 550 zł nie pokrywa jego bieżących wydatków. Zaznaczył ponadto, że jest zobowiązany do opłacenia czynszu w wysokości 252,09 zł. Do tej kwoty doliczył opłaty za gaz, energię elektryczną w wysokości ok. 35 zł miesięcznie, wydatki na zakup biletów i rozmowy telefoniczne w wysokości ok. 70 zł. Skarżący podkreślił jednocześnie, że główną pozycję w jego budżecie stanowią wydatki na żywność, leki i środki higieny, co powoduje, iż nie płaci on niektórych zobowiązań. Powyższe przyczynia się do wzrostu jego zadłużenia. Do własnego majątku Skarżący zaliczył mieszkanie w W. o pow. 31,06 m2 oraz S. o pow. 25,80 m2. Podkreślił, że od dłuższego czasu pozostaje bezrobotny bez prawa do zasiłku. Dodał, że pogorszył się jego stan zdrowia – obecnie czeka na leczenie sanatoryjne. Skarżący w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów oświadczył, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Przedłożył zaświadczenie z Urzędu Pracy W. o terminie wizyty, wyciągi z rachunku bankowego, tytuły wykonawcze, faktury za energię elektryczną i gaz, zawiadomienie o wielkości zaliczki miesięcznej za mieszkanie w W. , zeznanie podatkowe PIT-28. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 9 stycznia 2015 r. do nadesłania informacji o ciążącym na Skarżącym zadłużeniu w postaci zaległości czynszowych, kredytowych i podatkowych wraz z dokumentami potwierdzającymi to zadłużenie, podniósł, iż jest to kolejna próba wyłudzenia informacji. Uznał, że informacje to mogą zostać wykorzystane przeciwko niemu. Postanowieniem z dnia 6 lutego 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w sprzeciwie z dnia 3 marca 2015 r. zaznaczył, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 lutego 2015 r. błędnie przyjęto, iż czynsz i opłaty za zużycie gazu i energii elektrycznej stanowią wydatki. Za oczywiste uznał, że osoba o dochodzie 550 zł miesięcznie zobowiązana do zapłaty różnych opłat nie jest w stanie wywiązać się z tych zobowiązań. Jego zdaniem uprawdopodobnił fakt, że uzyskiwany dochód nie wystarcza mu na przeżycie poprzez przedstawienie żądanych dokumentów potwierdzających zobowiązania. Skarżący stwierdził, że nie było w jego interesie zwracanie się do wierzycieli z prośbą o wykazanie jego zadłużenia. Końcowo zwrócił uwagę, że nie ma w zwyczaju prowadzić dokładnych statystyk związanych z ponoszonymi wydatkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu sytuacja finansowa Skarżącego nie uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, że jedynym źródłem jego dochodu jest kwota 550 zł miesięcznie uzyskiwana z najmu mieszkania w S. . Zaznaczył ponadto, że jest zobowiązany do opłacenia czynszu za zamieszkiwane przez siebie mieszkanie w W. w wysokości 252,09 zł. Do tej kwoty doliczył opłaty za gaz, energię elektryczną w wysokości ok. 35 zł miesięcznie, wydatki na zakup biletów i rozmowy telefoniczne w wysokości ok. 70 zł. Skarżący podkreślił jednocześnie, że główną pozycję w jego budżecie stanowią wydatki na żywność, leki i środki higieny, co powoduje, iż nie płaci on niektórych zobowiązań. Powyższe przyczynia się do wzrostu jego zadłużenia. Do własnego majątku Skarżący zaliczył mieszkanie w W. o pow. 31,06 m2 oraz S. o pow. 25,80 m2. Podkreślił, że od dłuższego czasu pozostaje bezrobotny bez prawa do zasiłku. Dodał, że pogorszył się jego stan zdrowia – obecnie czeka na leczenie sanatoryjne. Odnosząc się do argumentacji Skarżącego zawartej w złożonym sprzeciwie stwierdzić należy, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją jego działania, gdyż nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej poprzez nadesłanie informacji o ciążącym na nim zadłużeniu w postaci zaległości czynszowych, kredytowych i podatkowych. Skarżący, będąc wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Oświadczył jedynie, że jest to kolejna próba wyłudzenia informacji, uznajc przy tym, że informacje to mogą zostać wykorzystane przeciwko niemu. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należało, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Należy jeszcze raz podkreślić, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli Skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jego sytuację finansową, to należy uznać, że Skarżący nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.