III SO/Wa 30/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, , po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych A. S. (dalej: "Skarżący") na urzędowym formularzu PPF zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Podał, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 799,18 zł oraz, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni 700 m² (przy czym część mieszkalna to 150 m²) oraz działkę o powierzchni 4.181 m². Zaznaczył, że posiadany dom jest obciążony kredytem na kwotę 1.250.000 zł natomiast działka jest obciążona na kwotę 13.000.000 zł. Na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji o sytuacji materialnej, Skarżący przedłożył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty, z którego wynika, że w 2010 r. Skarżący osiągnął dochód w kwocie 8.413,10 zł, a jego żona dochód w kwocie 15.994,40 zł. Natomiast w 2011 r. Skarżący osiągnął dochód w kwocie 8.694,38 zł., a jego żona dochód w kwocie 16.529,30 zł. Skarżący przedłożył także wyciągi z rachunków bankowych oraz wykaz spłat rat bankowych w kwocie 9.370,05 zł miesięcznie. Skarżący dokonał również wyliczenia wydatków na utrzymanie swoje oraz żony, z którego wynika, że: na gaz Skarżący miesięcznie wydaje 400 zł, na energię – 200 zł, wywóz śmieci – 60 zł, telefon – 120 zł, leki – 400 zł, podatki – 100 zł, wodę i ścieki – 120 zł, ubezpieczenie – 180 zł, wyżywienie – 1.600 zł. oraz ratę kredytu bankowego 9.370 zł. Skarżący wskazał, że utrzymują się z żoną z emerytur uzyskiwanych w kwotach 800 i 1.400 zł oraz z wynajmu garażu w kwocie 150 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podano, że wskazywane wydatki Skarżącego znacznie przewyższają jego i jego małżonki dochody. Nawet jeśliby przyjąć, że środki na spłatę kredytu pochodzą z prywatnych pożyczek, to i tak pozostaje jeszcze kwota 3 180 zł (na wydatki za media i wyżywienie), której Skarżący wraz z żoną, przy łącznych dochodach 2 350 zł nie są wstanie uiszczać. Z analizy nadesłanych wyciągów bankowych również nie wynika, że Skarżący posiada zgromadzone środki, które pozwoliłyby regulować wskazane wydatki. Wskazując na powyższe uznano, że analiza sytuacji majątkowej Skarżącego, nie pozwala oprzeć się wrażeniu, że Skarżący posiada środki, których nie ujawnił na potrzeby niniejszego postępowania. Skarżący w sprzeciwie od ww. postanowienia zarzucił, że Sąd nie dokonał żadnych ustaleń co do tego, że spłaty kredytu bankowego mogą być dokonywane nieregularnie i nie w pełnej wysokości. Wskazał, że w zakresie spłaty ww. kredytu korzysta z pomocy swoich dorosłych dzieci (w miarę ich możliwości finansowych). Dodatkowo podniósł, że w formularzu PPF brak jest rubryki celem opisania ww. okoliczności. Podkreślił, że formularz PPPF opiera się na oświadczeniu Skarżącego i nie zawiera informacji o tym, że należy do niego dołączyć jakiekolwiek dowody. W odpowiedzi na wezwania Sądu dotyczącego Skarżący oświadczył, że nie może nadesłać dokumentów świadczących o zaleganiu ze spłatami kredytu z uwagi, iż raty te, dzięki pomocy jego dzieci, obecnie spłacane są regularnie. Wskazał, że obecnie korzysta z pomocy córki, syna oraz krewnych z zagranicy, którzy przekazują mu ok. 9000 zł. miesięcznie. Podał, że nie korzysta z pomocy społecznej a jedynym jego i jego żony źródłem utrzymania są otrzymywane świadczenia emerytalne (obecnie w stosunku do Skarżącego zajęte przez urząd skarbowy w związku z egzekucją decyzji podatkowej). Następnie podkreślił, że jest współwłaścicielem domu w R.. Dom ten, z uwagi na niemożność spłaty ciążącym na nim kredytu, został wystawiony na sprzedaż 4 lata temu. Stan techniczny domu kwalifikuje go do kapitalnego remontu. Wyjaśnił, że kwota 1 400 000 zł obciążająca hipotekę domu została wydatkowana na zrefinansowanie poprzedniego kredytu obciążającego ten dom. Natomiast poprzedni kredyt został wydatkowany na spłatę przeterminowanych zobowiązań związanych z nabyciem działki w K. oraz wybudowaniem naniesień na tej działce. Działka ta obecnie jest zajęta przez komornika Sądowego w celu przeprowadzenia egzekucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej też "p.p.s.a.") wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek Skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. , sygn. akt. OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012r., sygn. akt I FZ 561/11 ). Podkreślenia wymaga, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt II FZ 703/06). Warunkiem przyznania prawa pomocy są więc takie okoliczności faktyczne, które odpowiadają hipotezie normy zawartej w art. 246 § 1 p.p.s.a., przy założeniu, że przedstawione twierdzenia strony skarżącej odzwierciedlają jej rzeczywistą sytuację majątkową. Muszą one być zatem zgodne z prawdą. W ocenie Sądu Skarżący nie nadesłał dokumentów na podstawie których można by ocenić jego obecną sytuację finansową. Skarżący nie udokumentował bowiem m.in. otrzymywania od rodziny pomocy finansowej. Podał także sprzeczne informacje - z jednej strony Skarżący wskazuje, że spłaty kredytu bankowego są nieregularne i nie w pełnej wysokości (sprzeciw z dnia 10 stycznia 2013 r.), z drugiej zaś, w odpowiedzi na wezwanie Sądu o nadesłanie dokumentów potwierdzających nieregularne i nie pełnej wysokości wpłat na spłatę kredytu bankowego Skarżący przy piśmie z dnia 13 lutego 2013 r. oświadczył, że nie jest wstanie przesłać ww. dokumentów, gdyż spłaty są wyrównane i spłacane są regularnie. Ponadto zauważyć należy, że Skarżący wskazał, że wraz z żoną otrzymują łączny miesięczny dochód w wysokości 2 350 zł (emerytura Skarżącego: 800 zł, emerytura żony: 1400 zł, dochód z wynajmu garażu: 150 zł). Natomiast miesięczne wydatki Skarżący wyliczył na kwotę 12 550 zł (koszty utrzymania: 3 180 zł, spłata kredytu 9 370 zł). Zdaniem Sądu, nawet przy przyjęciu, zgodnie z oświadczeniem, że Skarżący miesięcznie otrzymuje 9 000 zł od rodziny, to i tak suma kosztów utrzymania Skarżącego pozostaje wyższa od jego dochodów. Sytuacja taka także poddaje pod wątpliwość wiarygodność twierdzeń Skarżącego. W takim przypadku z kolei nie może być mowy o finansowaniu z publicznych pieniędzy kosztów prowadzenia postępowania przez stronę skarżącą. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 245 § 3 oraz art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.