IV SA/Wa 1526/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Małgorzata Leśniewska - po rozpoznaniu w dniu 3 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania P. S. prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący P. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania w wysokości 47 847 zł za przejęcie z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 6 lipca 2017 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 900 zł. W terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką dzieci. Małżonkowie posiadają mieszkanie o powierzchni 52m2 oraz garaż murowany o powierzchni 25m2. Ponadto skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 0,12ha, która nie jest użytkowana, działkę budowlaną o powierzchni 0,25ha, dwa samochody osobowe marki [...], rok produkcji 2010 oraz marki [...], rok produkcji 1996. Zarówno skarżący jak i jego żona są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, miesięczny dochód netto skarżącego to 3000 zł, zaś jego żony 2300 zł. Na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dysponował kwotą 15000 zł oszczędności. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki, skarżący wymienił ratę kredytu konsolidacyjnego w wysokości 350 zł (do spłaty pozostało 20 000 zł), koszty utrzymania mieszkania 400 zł, opłaty za media 300 zł, koszty leczenia skarżącego 350 zł, koszty leczenia żony skarżącego 250 zł, opłatę za przedszkole 150 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności k. 29), żona zaś leczy się na nadciśnienie, a zgromadzone w ramach oszczędności środki nie są znaczną wartością i mogą ulec zmniejszeniu w przypadku pogorszenia stanu zdrowia. Wykonując zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedstawił wyciągi z rachunku bankowego wraz z aktualnym saldem (1057,53 zł) oraz aktualnym saldem lokaty bankowej (13 000 zł), zaświadczenie o wysokości aktualnego wynagrodzenia skarżącego – 3125,41 zł netto, zaświadczenie o wysokości aktualnego wynagrodzenia żony skarżącego 2334,14 zł netto, kopię umowy kredytu gotówkowego – stała rata kredytu 358,31 zł, zadłużenie pozostałe do spłaty zgodnie z harmonogramem na dzień 2 września 2017 r. – 18 891,53 zł. Przedstawił opłaty za przedszkole za maj 75 zł i czerwiec 84 zł, przelewy dotyczące stałych opłaty, kopie paragonu z apteki na kwotę 114,07 zł W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sąd Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, iż z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OZ 770/17 oraz postanowienie z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt II GZ 242/17), zaś z użycia w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego należy ocenić czy przedstawione przez skarżącego możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniają do przyjęcia twierdzenia, że skarżący bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wpis w niniejszej sprawie wynosi 900 zł stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) – zarządzenie Przewodniczącej Wydziału IV o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 6 lipca 2017 r. Inne opłaty sądowe, do których skarżący może być wezwany w niniejszej sprawie to w przypadku oddalenia skargi opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2192) za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczany na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia, w przypadku zaś wniesienia skargi kasacyjnej wpis od skargi kasacyjnej, zgodnie z § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyniesie połowę wpisu od skargi czyli 450 zł, ewentualnie wpis od zażalenia w wysokości 100 zł (jednakże na obecnym etapie postępowania skarżący nie składał wniosków, które Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznałby wydając zaskarżalne postanowienie). Wymienione kwoty poza wpisem od skargi są więc kwotami hipotetycznymi (obowiązek ich uiszczenia może nie powstać, gdy skarżący nie zdecyduje się na wniesienie środków odwoławczych). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09 dokonał analizy pojęcia kosztów "koniecznego utrzymania", o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podniósł, że w rozumieniu tego przepisu taki charakter mają niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Bezspornie za takie koszty można uznać wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych (stałe opłaty z tytułu czynszu, opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci). Z porównania wymienionych wyżej kosztów postępowania z informacjami podanymi przez skarżącego (wniosek o przyznanie prawa pomocy, oświadczenie, dokumenty złożone w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego) wynika, iż nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Zarówno skarżący, jak i jego żona osiągają stałe dochody. Skarżący otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 3125,41 zł netto miesięcznie z tytułu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, natomiast żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2334,14 zł netto miesięcznie również z tytułu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Ponadto Państwo S. dysponują oszczędnościami w kwocie 13 000 zł – przedstawione przez skarżącego aktualne saldo lokaty bankowej. Zauważenia w tym miejscu wymaga, iż wysokość pozostających w dyspozycji Państwa S. oszczędności przekracza wielokrotnie zarówno wysokość wpisu w niniejszej sprawie, jak również ewentualnych innych należnych opłat sądowych. Istotne jest również to, że skarżący nie zostanie wezwany jednocześnie do uiszczenie wszystkich wymienionych wyżej opłat sądowych w niniejszej sprawie, a jedynie do uiszczenia wymaganych na danym etapie postępowania. Tym samym uiszczenie przez skarżącego opłat sądowych zostanie rozłożone w czasie. W ocenie referendarza sądowego kwota pozostająca państwu S. po uiszczeniu stałych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem umożliwia poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tym bardziej, iż małżonkowie otrzymują stałe miesięczne dochody, dysponują oszczędnościami w kwocie 13 000 zł, posiadają mają zapewnione potrzeby mieszkaniowe i bytowe. Powyższe potwierdza chociażby dokonana przez skarżącego dnia 19 lipca 2017 r. transakcja na kwotę 834 zł z odbiorcą [...](wyciąg z rachunku bankowego). Wymieniona kwota zbliżona jest do wpisu sądowego wymaganego w niniejszej sprawie (900 zł), ponadto została dokonana przez skarżącego w dniu kiedy sporządził i nadał na adres Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy (wniosek oraz koperta z datą stempla pocztowego 19 lipca 2017 r. - k.28, 30.), czyli dwa dni po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie (wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący otrzymał 17 lipca 2017 r. – zwrotne potwierdzenie odbioru k. 24 akt). Przy stałym łącznym dochodzie w wysokości ok. 5459 zł, wydatki składają się z: 400 zł utrzymanie mieszkania, 300 zł opłaty za media, 350 zł koszty leczenia skarżącego, 250 zł koszty leczenia żony skarżącego, 150 zł opłaty za przedszkole. Do powyższych wydatków należy doliczyć, niepodane przez skarżącego, wydatki na żywność czy odzież. Odnosząc się zaś do kredytu i wynikającej z tego konieczności uiszczania rat, wskazać należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zalicza się wydatki na żywność, mieszkanie, odzież, środki czystości i niezbędne opłaty. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązków ponoszenia kosztów sądowych. Prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Natomiast skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę rat kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13). Zauważenia w tym miejscu wymaga, iż skarżącemu zostało wypłacone odszkodowanie w wysokości 47 847 zł, o jakim mowa w zaskarżonej decyzji a z oświadczenia skarżącego wynika, że znaczna jego cześć tj. 27 000 zł "pokryło dług u jednego z członków rodziny". Zgodnie z podstawową zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w artykule 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wobec powyższego strona, z której inicjatywy prowadzone jest postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tego postępowania, wyjątkiem jest przerzucanie tego obowiązku na Skarb Państwa (postanowienie NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 150/14). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.