IV SA/Wa 1563/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia kary administracyjnej na przewoźnika postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia kary administracyjnej na przewoźnika. Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 10 lipca 2017 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości 1.028,37 zł miesięcznie. Łączny dochód gospodarstwa domowego określiła jednak na kwotę 5.141,87 zł miesięcznie. Jako osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowy wymieniła wyłącznie dwoje małoletnich dzieci. Wykazała majątek nieruchomy w postaci mieszkania w bloku o powierzchni 37 m2 oraz działkę rolną o powierzchni 0,5 ha. Wykazała ponadto samochód osobowy [...] oraz dwa autokary [...]. Rubryki formularza wniosku przeznaczone na oświadczenie o posiadanych zasobach i wierzytelnościach przekreśliła. Wymieniła następujące wydatki i zobowiązania: raty leasingowe (w sumie 4.597,50 zł), raty pożyczek (w sumie 3.201,95 zł), linia kredytowa (125.100 zł), czynsz (420 zł), energia elektryczna (297,09 zł), telewizja kablowa (182 zł). W uzasadnieniu wniosku M. G. stwierdziła, że wyegzekwowanie nałożonej na nią kary wywoła daleko idące skutki dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, narażając na zagrożenie stanem niewypłacalności. Nadmieniła, że jeden z pracowników celowo działał na jej szkodę. Został on zwolniony dyscyplinarnie. Ponieważ oświadczenie skarżącej z dnia 10 lipca 2017 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 28 sierpnia 2017 r. wezwano ją do złożenia w terminie 21 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, potwierdzających stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: a) wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, a także z wszelkich rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej - z okresu ostatnich sześciu miesięcy; b) zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego wskazującego wykaz rachunków bankowych wskazanych przez M. G. w zgłoszeniu identyfikacyjnym, lub - jeżeli podatnik aktualizował dane w tym zakresie – w zgłoszeniach aktualizacyjnych (aktualny wykaz rachunków bankowych z ich numerami); c) wykazu środków trwałych przedsiębiorstwa M. G. "[...]"; d) odpisu złożonej przez nią deklaracji na podatek od środków transportowych na bieżący rok podatkowy; e) odpisów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i usług złożonych przez nią do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w bieżącym roku i w ostatnim kwartale 2016 r.; f) oświadczenia wyjaśniającego, dlaczego w rubryce nr 6 formularza wniosku (stan rodzinny) pominęła męża (W. G.), który jako dorosły domownik odebrał skierowaną do niej korespondencję z Sądu; g) oświadczenia o dochodach i majątku należącym do jej męża (W. G.); h) wyciągów z wszelkich posiadanych przez męża (W. G.) rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, a także z wszelkich rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej – Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" W. G.; i) zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego wskazującego wykaz rachunków bankowych (numery rachunków) wskazanych przez W. G. w zgłoszeniu identyfikacyjnym, lub - jeżeli podatnik aktualizował dane w tym zakresie – w zgłoszeniach aktualizacyjnych (aktualny wykaz rachunków bankowych z ich numerami); j) odpisów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i usług złożonych przez W. G. do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w bieżącym roku i w ostatnim kwartale 2016 r.; k) oświadczenia wskazującego jednoznacznie (w związku z przekreśleniem rubryk nr 7.2.1. i 7.2.2. formularza wniosku), czy skarżąca lub jej mąż (W. G.) posiadają zasoby (np. oszczędności na rachunkach bankowych lub w gotówce, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe) – jeżeli tak, to należało podać ich wartość; l) odpisów zeznań podatkowych M. G. i W. G. w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ostanie dwa lata podatkowe; m) kopii decyzji właściwego organu (właściwych organów) administracji określającej (określających) wysokość zobowiązań M. G. oraz W. G. z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2017 rok; n) kopii umów pożyczek wskazanych w rubryce nr 11 formularza wniosku wraz z harmonogramami spłat; o) kopii dokumentów (np. rachunków, dowodów wpłat, wyciągów z rachunków bankowych z zaznaczonymi odpowiednimi pozycjami) potwierdzających podane we wniosku wielkości opłat za czynsz, energię elektryczną i telewizję. W odpowiedzi, w dniu 20 września 2017 r., M. G. nadesłała: a) kopię deklaracji na podatek od środków transportowych na 2017 r.; b) kopię umowy majątkowej przedmałżeńskiej z dnia 27 marca 2009 r. zawartej przez nią z W. G., na podstawie której ustanowiono między nimi rozdzielność majątkową małżeńską; c) zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia 26 września 2017 r., zgodnie z którym skarżąca posiada zgłoszone gospodarcze rachunki bankowe o numerach: [...] oraz [...]; d) wykaz środków trwałych prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa; e) kopie złożonych przez nią miesięcznych deklaracji dla podatku od towarów i usług za okres od października 2016 r. do lipca 2017 r.; f) wyciągi z rachunku bankowego o numerze [...] za okres od 1 marca do 31 sierpnia 2017 r.; g) wyciągi z rachunku bankowego o numerze [...] za okres od 1 marca do 31 sierpnia 2017 r. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Treść powołanych przepisów ppsa nie pozostawia wątpliwości co do tego, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W trybie powołanego przepisu wystosowano do M. G. wezwanie z dnia 28 sierpnia 2015 r. Skarżącą zobowiązano do nadesłania dokumentów pozwalających zweryfikować wiarygodność oświadczenia z dnia 10 lipca 2017 r. i uzupełnić je o niepodane przez stronę informacje niezbędne do dokonania oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Ponieważ w oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawczyni wymieniła tylko dwoje małoletnich dzieci, natomiast skierowaną do niej korespondencję z Sądu podjął dorosły domownik (mąż W. G.), a ponadto z informacji ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że pod adresem podanym przez M. G. jako adres zamieszkania W. G. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "[...]", obejmującą m.in. roboty związane z budową dróg i autostrad, wezwaniem objęto m.in. dane dotyczące sytuacji majątkowej i dochodów męża skarżącej. Wezwano zatem do złożenia oświadczenia o dochodach i majątku należącym do W. G. (lit. g. wezwania), wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych (lit. h wezwania), zaświadczenia zawierającego wykaz rachunków bankowych wskazanych przez W. G. w zgłoszeniu identyfikacyjnym lub zgłoszeniach aktualizacyjnych (lit. i wezwania), odpisów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i usług złożonych przez W. G. (lit. j wezwania). Pomimo upływu wyznaczonego terminu, M. G. nie nadesłała żadnego dokumentu dotyczącego stanu majątkowego i dochodów W. G. W dniu 20 września 2017 r. złożyła do akt sprawy kopię umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Dokument ten w żadnym razie nie zwalniał jednak wnioskodawczyni z obowiązku wykazania sytuacji finansowej męża. Po pierwsze bowiem złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie o majątku i dochodach powinno zawierać informacje dotyczące nie tylko wnioskodawczyni, ale także osób, z którymi pozostaje ona w gospodarstwie domowym. Zarówno natomiast fakt odbioru przez W. G.(jako dorosłego domownika) przesyłki pocztowej skierowanej do żony, jak i adres, pod którym prowadzi on działalność gospodarczą, wskazują, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Po drugie zaś, rozdzielność majątkowa sama w sobie nie zwalnia z obowiązku wykazania sytuacji majątkowej małżonki. Zgodnie bowiem z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Nawet więc, jeśli skarżąca nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, a między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, to nadal obydwoje zobowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. W konsekwencji wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, co najmniej w zakresie wystarczającym do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, jest konieczne dla pozytywnego rozstrzygnięcia o żądaniu strony. Skarżąca nie nadesłała także dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować i uzupełnić podane przez nią informacje o stanie majątkowym (tak jej, jak i męża). Nie przedstawiła bowiem kopii decyzji określające wysokość zobowiązań M. G. oraz W. G. z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego (lit. m wezwania), ani nie złożyła oświadczenia jednoznacznie wskazującego, czy ona lub jej mąż posiadają zasoby - np. oszczędności na rachunkach bankowych lub w gotówce, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe (lit. k wezwania). Nie złożyła także do akt sprawy dokumentów, które pozwoliłyby ustalić rzeczywistą wielkość ponoszonych przez nią wydatków na konieczne utrzymanie (lit. n oraz lit. o wezwania). Co więcej, wbrew jednoznacznie sformułowanemu wezwaniu (lit. a), wnioskodawczyni nie nadesłała wyciągów z wszelkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Jak bowiem wynika z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego o numerze [...], skarżąca dokonywała na ten rachunek wpłat własnych z rachunku o numerze [...], a także przelewała środki na ten rachunek (tytułem przykładu: 2 marca – wpłata 6.000 zł, wypłata 15.000 zł; 3 marca - wpłata 10.000 zł, wypłata 8.000 zł; 6 marca - wpłata 10.000 zł, wypłata 12.000 zł; 1 kwietnia – wypłata 8.000 zł; 3 kwietnia - wypłaty 15.000 zł, 3.000 zł i 1.000 zł, wpłata 10.000 zł; 2 czerwca – wpłata 10.000 zł, wypłaty 5.000 zł i 10.000 zł; 8 sierpnia – wypłaty 20.000 zł, 2.000 zł, 500 zł i 15.000 zł, wpłaty 30.000 zł i 18.000 zł). Jak z kolei wynika z wyciągów z rachunku bankowego o numerze [...], skarżąca dokonywała na ten rachunek wpłat własnych z rachunku o numerze [...], a także przelewała środki na ten rachunek (tytułem przykładu: 3 marca – wypłata 4.000 zł, wpłata 10.000 zł; 5 marca – wpłata 6.000 zł; 4 maja – wypłata 2.650,00 zł; 15 sierpnia – wypłata 3.000 zł; 29 sierpnia – wyłata 1.600 zł). M. G. nie złożyła do akt sprawy ani wyciągu z rachunku bankowego o numerze [...], ani wyciągu z rachunku bankowego o numerze [...] Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem M. G., składając do akt sprawy tylko część żądanych dokumentów, w istocie zaniechała tej współpracy. Nienadesłanie dokumentów dotyczących sytuacji finansowej męża (W. G.), dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować i uzupełnić podane informacje o stanie majątkowym, a także wyciągów z wszystkich posiadanych przez M. G. rachunków bankowych, powoduje, że nie ma możliwości ustalenia, jakie są realne możliwości płatnicze skarżącej. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Na marginesie, odnosząc się do wielkości zadeklarowanego przez stronę dochodu z działalności gospodarczej (1.028,37 zł miesięcznie), należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych za miarodajną dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorców uznaje się nie kategorię dochodu, rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz kategorię przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 10/10, z dnia 11 kwietnia 2014 r. sygn. akt I FZ 86/14. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z nadesłanych przez wnioskodawczynię deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7) wynika natomiast, że prowadzone przez nią przedsiębiorstwo nieprzerwanie osiąga obroty w wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych miesięcznie. Najniższą podstawę opodatkowania zadeklarowano w październiku 2016 r. (21.147 zł), najwyższą zaś w grudniu 2016 r. (61.416 zł). W ostatnim z okresów ujętych w nadesłanych deklaracjach (lipcu 2017 r.) podstawa opodatkowania wyniosła 56.630 zł. Przedstawione przez stronę dokumenty nie dają zatem jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania jej i jej rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.