IV SA/Wa 1566/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. na uchwałę Rady [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: 1. ustanowić dla A. K. radcę prawnego w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]; 2. odmówić A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r. odrzucił skargę A. K. na uchwałę Rady [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru [...] w rejonie ul. [...] w [...]. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 21 sierpnia 2017 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach A. K. wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym razem z żoną (J. K.) i pełnoletnią córką (D. K.). Podał, że źródła dochodu trzyosobowej rodziny stanowią: emerytura A. K. w wysokości 2.626,62 zł miesięcznie, wynagrodzenie A. K. ze stosunku pracy w wysokości 2.906,55 zł miesięcznie oraz emerytura J. K. w wysokości 759,13 zł miesięcznie. Oświadczył, że D. K. jest bezrobotna. Wymienił następujące źródła wydatków: kredyty i pożyczki (3.472,43 zł), czynsz za mieszkanie (700 zł), podatek od nieruchomości (179,16 zł), internet, telewizja i telefon (189 zł), energia elektryczna (80 zł), koszty leczenia (700 zł), koszty przesyłek pocztowych (150 zł), koszty wyżywienia (841 zł). Jako posiadany majątek nieruchomy wykazał: mieszkanie po powierzchni 137 m2 i wartości 575.000 zł oraz mieszkanie o powierzchni 58 m2 i wartości 350.000 zł, a także nieruchomość gruntową o powierzchni 3.654 m2 i wartości 4.200.000 zł. Wskazał, że D. K. również posiada mieszkanie (o powierzchni 45 m2 i wartości 330.000 zł), które jest obciążone w związku z zadłużeniem wobec ZUS i banku w łącznej kwocie 420.000 zł, w związku z czym nie można go sprzedać. W dołączonym do wniosku piśmie z dnia 21 sierpnia 2017 r. (karty 210 - 212 akt sprawy) skarżący podał, że jego żona cierpi na poważne schorzenie układu nerwowego, które uniemożliwia jej samodzielne poruszenie się. Zauważył także, że D. K. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia ze względu na konieczność reprezentowania go w postępowaniach cywilnych, karnych i administracyjnych, dotyczących należących do niego nieruchomości, zaś jej majątek został postawiony w stan upadłości. Należy nadmienić, że z informacji ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że działalność gospodarza prowadzona przez D. K. pod nazwą [...], została zawieszona w listopadzie ubiegłego roku, natomiast Sąd Rejonowy dla [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. sygn. akt [...] oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości ze względu na to, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarczał jedynie na zaspokojenie tych kosztów. W rzeczonym piśmie z dnia 21 sierpnia 2017 r. A. K. wskazał również, że mimo podeszłego wieku, w celu zabezpieczenia środków do życia, musiał podjąć zatrudnienie. Zauważył, że cierpi na liczne schorzenia i pozostaje pod stałą opieką lekarzy, a ze względu pogarszający się stan zdrowia będzie w stanie kontynuować zatrudnienie jedynie do końca grudnia bieżącego roku. W piśmie z dnia 21 sierpnia 2017 r., przy którym skarżący złożył przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy (karty 196 – 202 akt sprawy), wyjaśnił, że należąca do niego działka budowlana o powierzchni 3.654 m2 i wartości 4.198.000,00 zł jest przedmiotem sporu pomiędzy nim, a spółką, która nie wywiązała się z umowy przedwstępnej sprzedaży. Toczy się postępowanie o wykreślenie z księgi wieczystej bezprawnego roszczenia spółki w wysokości 400.000 zł. Dlatego obecnie nie może zbyć rzeczonej nieruchomości, ani obciążyć jej zobowiązaniami hipotecznymi. Należy nadmienić, że referendarz sądowy w oparciu o treść księgi wieczystej nr [...] (prowadzonej dla wskazanej nieruchomości skarżącego) ustalił, że na dzień 14 grudnia 2017 r. w dziale IV wpisana jest hipoteka umowna na kwotę 400.000,00 zł na rzecz [...] sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w [...]. We wskazanym piśmie z dnia 21 sierpnia 2017 r. A. K. wskazał także, że w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie toczy się postępowanie w sprawie przejścia z mocy prawa na własność jednostki samorządu terytorialnego nieruchomości drogowej o powierzchni 247 m2. Należy nadmienić, że informacja ta znajduje potwierdzenie w aktach sprawy sygn. akt I SA/Wa 608/17. Jak podał skarżący, w analogicznej sytuacji jest nieruchomość drogowa o powierzchni 279 m2 w [...]. Dalej w piśmie z dnia 21 sierpnia 2017 r. wnioskodawca wskazał, że mieszkanie o powierzchni 58 m2 stanowi miejsce zamieszkania jego oraz jego rodziny, natomiast mieszkanie o powierzchni 137 m2 jest w stanie surowym i zostało wystawione na sprzedaż. Pomimo obniżenia ceny, jak dotąd nie znalazło nabywcy. Ponadto, podobnie, jak nieruchomość gruntowa o powierzchni 3.654 m2, jest ono przedmiotem sporu ze spółką [...]. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 26 września 2017 r. A. K. złożył do akt sprawy dokumenty źródłowe, potwierdzające dochody, wydatki i stan majątkowy. Dokumenty te potwierdzają m.in., że skarżący toczy spór sądowy dotyczący usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości o powierzchni 3,654 m2 ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, w zakresie wykreślenia wskazanej wyżej hipoteki w kwocie 400.000,00 zł. W uzasadnieniu powództwa z dnia 4 października 2017 r., również znajdującego się wśród nadesłanych dokumentów, A. K. wskazał, że wezwał spółkę [...] do nabycia lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w [...] o powierzchni 137 m2, który to lokal został przekazany jemu i jego żonie w ramach rozliczenia części ceny sprzedaży nieruchomości gruntowej o powierzchni 3.654 m2, przy czym nie doszło do zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży wskazanej nieruchomości gruntowej i zapłaty przez wskazaną spółkę reszty ceny sprzedaży. Wśród nadesłanych przez skarżącego dokumentów źródłowych nalazły się także: zeznania podatkowe skarżącego i jego żony oraz D. K.; wyciągi z rachunku bankowego A. K. w Banku [...] za okres od 30 kwietnia do 31 października 2017 r.; oświadczenie D. K. o nieposiadaniu rachunku bankowego; kopia zaświadczenia Banku [...] z dnia [...] listopada 2017 r. potwierdzającego, że skarżący posiada w tym banku cztery kredyty gotówkowe (aktualne saldo zadłużenia wynosi łącznie 64.501,78 zł); skierowane do A. K. wezwanie spółdzielni mieszkaniowej do zapłaty zaległości w wysokości 1.729,16 zł; rachunki za energię elektryczną, telefon, telewizję i internet oraz zestawienie dochodów i wydatków w 2016 i 2017 roku. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób niemających żadnego dochodu lub oszczędności lub mających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Trzeba także zaznaczyć, iż brzmienie art. 246 § 1 ppsa wskazuje, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Analiza przedstawionych przez skarżącego informacji o stanie rodzinnym, majątku, osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach nie daje podstaw do stwierdzenia, że nie jest on w stanie wygospodarować środków pozwalających na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Obecnie, po odrzuceniu skargi A. K. na uchwałę Rady [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], skarżący może być zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, który w przedmiotowej sprawie wyniesie 150 zł (§ 3 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość innych, ewentualnie należnych, opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą A. K., jak wpis od zażalenia, jednorazowo nie przekroczy zaś 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia). W sytuacji natomiast uwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 6 lipca 2017 r., skarżący byłby zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 300 zł (§ 2 ust. 1 pkt 4 powołanego rozporządzenia). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Aktualnie skarżący osiąga dochód z emerytury oraz ze stosunku pracy, zaś jego żona osiąga dochód z emerytury. Jak wynika z wyciągu z rachunku bankowego A. K. w październiku bieżącego roku jego emerytura wyniosła 2.802,75 zł, a emerytura jego żony wyniosła 767,23 zł. Takie wysokości świadczeń skarżący podał też w przedstawionym zestawieniu dochodów i wydatków w latach 2016 i 2017. Z kolei wynagrodzenie A. K. ze stosunku pracy wynosi 2.906,55 zł miesięcznie. Łączna wysokość dochodu trzyosobowego gospodarstwa domowego ze wskazanych źródeł wynosi zatem 6.476,53 zł miesięcznie, co daje prawie 2.160 zł na osobę. Deklarowana przez skarżącego wysokość miesięcznych wydatków, w tym – co istotne - kosztów konsultacji lekarskich, leków, czy dojazdów na wizyty lekarskie, waha się natomiast pomiędzy kwotą 6.311,59 zł (rubryka nr 11 formularza wniosku), a kwotą 6.445,15 zł (zestawienie dochodów i wydatków w 2017 r.). Jakkolwiek wydatki te pochłaniają przeważającą część osiąganego dochodu, to uwzględniając nawet najwyższą ich kwotę nie można stwierdzić, że A. K. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy dochodzie trzyosobowej rodziny kształtującym się na wskazanym wyżej poziomie oraz wykazanej przez skarżącego strukturze wydatków gospodarstwa domowego, można – bez uszczerbku koniecznego utrzymania - wygospodarować 150 zł na wpis od skargi kasacyjnej, a także środki potrzebne do uiszczenia innych, ewentualnie należnych w przyszłości, opłat sądowych. Trzeba mieć wszakże na uwadze, że nie wszystkie wykazywane wydatki obciążają budżet domowy Państwa [...] regularnie, comiesięcznie w takiej samej wysokości. Chociażby opłaty za energię elektryczną, udokumentowane nadesłanym rachunkiem, uiszczane są w cyklu dwumiesięcznym. Co więcej, największą część wykazanych przez skarżącego wydatków stanowią koszty kredytów i pożyczek. Przy czym, jak wynika z nadesłanego zaświadczenia Banku [...], są to kredyty gotówkowe. Należy natomiast podkreślić, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Dlatego wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Możliwość wygospodarowania przez skarżącego środków potrzebnych do uiszczenia opłat sądowych w przedmiotowej sprawie potwierdza także analiza złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego w Banku [...]. Wynika z nich, że skarżący dokonuje za pomocą tego rachunku rozliczeń związanych z bieżącym utrzymaniem. Jakkolwiek najniższe saldo rachunku wyniosło 1,75 zł (16 sierpnia 2017 r.), to przez większość okresu ujętego na nadesłanych wyciągach przynajmniej kilkakrotnie przekraczało wysokość wpisu od skargi, wpisu od skargi kasacyjnej, a także innych opłat sądowych. Na koniec tego okresu (31 października 2017 r.) wyniosło zaś 1.719,89 zł. O braku możliwości uiszczenia przez skarżącego opłat sądowych w przedmiotowej sprawie w żadnym razie nie świadczy natomiast sama w sobie zaległość w spłacie należności wobec spółdzielni mieszkaniowej. W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie radcy prawnego. Wobec stwierdzenia, że A. K. nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymagało, czy spełnia warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie było ustalenie, jaką część kosztów skarżący może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego, jego żony oraz córki. Jak wskazano, analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wysokość wpisu od skargi kasacyjnej, do którego uiszczenia skarżący może być zobowiązany na obecnym etapie postępowania, wynosi 150 zł. Wysokość wpisu od skargi to 300 zł, zaś wysokość innych, ewentualnie należnych opłat sądowych, jednorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł. Ustalono też, że sytuacja finansowa A. K. umożliwia mu poczynienie oszczędności niezbędnych do uiszczenia wskazanych opłat. Biorąc pod uwagę relację wielkości osiąganego dochodu do wysokości niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym skarżącego, należało jednak przyjąć, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego. Jakkolwiek bowiem wnioskodawca ma możliwość tak zarządzić osiąganym dochodem i ponoszonymi wydatkami, aby wygospodarować kwotę 100 – 300 zł, to wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika wiąże się ze znacznie większym obciążeniem finansowym. Należy mieć natomiast na uwadze, że stan zdrowia żony A. K., a także schorzenia, na które cierpi sam skarżący, powodują konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków na leki i leczenie, których wielkość nie zawsze da się przewidzieć. Co więcej, jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy, w związku z pogarszającym się stanem zdrowia, w najbliższej przyszłości zamierza on zrezygnować z zatrudnienia, co może znacząco wpłynąć na jego zdolności płatnicze. Wobec powyższego, należało uznać, że wykazane przez A. K. źródła dochodów i ich wysokość oraz struktura i wielkość ponoszonych wydatków, nie pozwalają na samodzielne poniesienie kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Należy również zaznaczyć, że dokonując oceny możliwości płatniczych A. K., referendarz sądowy wziął pod uwagę wykazane przez niego składniki mienia nieruchomego. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy bowiem brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1170/16, z dnia 17 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 241/16, z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt I OZ 37/16. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W aktualnej, złożonej sytuacji prawnej wykazanych przez wnioskodawcę nieruchomości, należało jednak uznać, że nie pozwalają one na uzyskanie dodatkowych środków, które skarżący mógłby przeznaczyć na koszty postępowania przed Sądem. Jakkolwiek bowiem nie doszło do zawarcia ostatecznej umowy sprzedaży nieruchomości gruntowej o powierzchni 3.654 m2, to w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości nadal wpisana jest hipoteka na kwotę 400.000 zł na rzecz spółki [...], a postępowanie w sprawie jej wykreślenia jest w toku, co niewątpliwie rzutuje na możliwość zbycia przedmiotowej nieruchomości lub zabezpieczenia nią kredytu. Z kolei nieruchomości drogowe są przedmiotem postępowań w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez jednostkę samorządu terytorialnego. Przedmiotem sporu jest także lokal mieszkalny o powierzchni 137 m2, który wedle informacji wnioskodawcy, został mu przekazany na poczet zapłaty ceny sprzedaży ww. nieruchomości gruntowej, do której sprzedaży ostatecznie jednak nie doszło. Ponadto, jak oświadczył skarżący, mieszkanie to jest w stanie surowym i pomimo podejmowanych prób jak dotąd nie zostało sprzedane. Biorąc zatem pod uwagę, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest ocena rzeczywistego, zatem i aktualnego stanu rodzinnego i majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, należało uznać, że wykazany przez A. K. majątek obecnie nie pozwala na uzyskanie dodatkowych środków potrzebnych do pokrycia kosztów sądowych. Wobec powyższego stwierdzono, że skarżący wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.