IV SA/Wa 1831/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. i A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. M. i A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o ustaleniu renty planistycznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie T. M. i A. M. (dalej: "skarżący") zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z 12 grudnia 2013 r. skarżący podali, że prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Jako jedyne źródło dochodu wskazali działalność gospodarczą prowadzoną przez T. M., która przynosić ma dochód w wysokości 5.000 zł brutto miesięcznie. Zaznaczyli, że dane o dochodzie dotyczą 2012 r. W latach 2010 i 2011 skarżąca miała ponieść stratę, a środki uzyskane z działalności gospodarczej w 2012 r. zostały przeznaczone na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań kredytowych i opłat. Skarżąca oświadczyła, że w 2013 r. do dnia złożenia przedmiotowego wniosku nie uzyskała przychodu. Zgodnie z oświadczeniem z 12 grudnia 2013 r. A. M. jest osobą bezrobotną i przewlekle chorą, przy czym schorzenie, na które cierpi wymaga stałej opieki lekarskiej i sprawia trudności w poruszeniu się. Skarżący podali, że nie posiadają jakiegokolwiek majątku nieruchomego. W złożonym do akt sprawy ww. piśmie wskazali, że mieszkają na terenie budowy położonej na skraju wsi, przy lesie, w małym drewnianym domu. Jako majątek ruchomy wskazali samochód osobowy [...] z 1998 r. Pismem z 19 grudnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, dotyczących stanu rodzinnego, majątku i dochodów. Skarżących zobowiązano do nadesłania: wyciągów z wszelkich posiadanych przez skarżących rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; odpisów zeznań podatkowych skarżących za 2012 r.; dokumentów potwierdzających okoliczność uzyskania przez T. M. przychodu z działalności gospodarczej w 2012 r. oraz wskazujących jego wysokość, a także potwierdzających, że w bieżącym roku skarżąca nie uzyskała dochodu z działalności gospodarczej; zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że A. M. jest osobą bezrobotną i wskazującego, czy otrzymuje on zasiłek dla bezrobotnych; zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżących wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy; kopii umowy (lub umów) kredytu (lub kredytów) wraz z harmonogramem spłat, którego (lub których) raty – wedle uzasadnienia wniosku z 12 grudnia 2013 r. – zostały zapłacone m.in. z dochodu uzyskanego w 2012 r.; oświadczenia wyjaśniającego, do kogo należy nieruchomość, na której - wedle pisma skarżących z 12 listopada 2013 r. - prowadzona jest budowa oraz do kogo należy drewniany dom, w którym obecnie mieszkają, a także do kogo należy nieruchomość pod adresem: ul. [...] w W., pod którym - zgodnie z informacją podaną w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP – T. M. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [...]; kopii decyzji ustalającej wysokość zobowiązania skarżących z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r.; oświadczenia wyjaśniającego, jaka budowa realizowana jest na nieruchomości, którą zamieszkują, czy są oni inwestorami, a jeżeli tak, to w jaki sposób pokrywają koszty prowadzenia robót budowlanych; kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym za miesiące: październik, listopad i grudzień 2013 r., ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich stałych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - do złożenia oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, stałych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym wnioskodawców w okresie ostatnich trzech miesięcy, ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości. W odpowiedzi na opisane wezwanie skarżący złożyli do akt sprawy: a) kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od października 2012 r. do grudnia 2013 r. dla firmy [...]; b) kopie dokumentacji lekarskiej dotyczącej A. M.; c) kopie faktur VAT za energię elektryczną wystawionych na D. M. (adres: ul. [...], S., [...] G.) na kwoty 569,95 zł i 1.034,06 zł - obie za okres miesięczny; d) kopię zeznania podatkowego T. M. za 2012 r., zgodnie z którym przychód osiągnięty z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2012 r. wyniósł 191.357 zł, a dochód 89.839 zł; e) kopię ugody z 3 sierpnia 2011 r. pomiędzy T. M. a [...], zgodnie z którą skarżąca zobowiązała się do spłaty zadłużenia wobec wierzyciela w 29 miesięcznych ratach po 1.400 zł, poczynając od sierpnia 2011 r. Wedle harmonogramu ostatnia rata przypadła na 30 grudnia 2013 r.; f) kopię umowy pożyczki z 7 listopada 2008 r. zaciągniętej przez T. M. w [...] na kwotę 17.758,23 zł do 30 października 2013 r. Wedle § 3 umowy pożyczka przeznaczona była na cele konsumpcyjne w kwocie 15.000 zł, a zgodnie z § 5 jej wypłata miała nastąpić na podany w treści umowy rachunek bankowy (EUROKONTO/rachunek bieżący); g) kopię zawiadomienia [...] z dnia 23 września 2013 r. o najbliższej spłacie kredytu na kwotę 425,91 zł; h) kopię umowy kredytu na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej, zaciągniętego przez T. M. w [...] na kwotę 40.000 zł. Rata spłaty kredytu wedle § 3.07. umowy wynosi 660 zł miesięcznie; i) wydruki zawierające informacje o stanie środków na rachunkach bankowych w [...]. Wedle tych informacji, na 14 stycznia 2014 r. saldo rachunku bieżącego wyniosło: 316,31 zł, saldo rachunku kredytu dla podmiotów gospodarczych: -35.380,00 zł, saldo Konta24 Prestiż: 987,44 zł, a saldo rachunku karty kredytowej: -5.145,66 (dostępne środki 854,34 zł); j) wydruki zawierające zestawienie operacji na dwóch rachunkach bankowych za okresy od 9 października 2013 r. do 10 stycznia 2014 r. (rachunek bieżący) i od 13 września 2013 r. do 11 stycznia 2014 r. (Konto24 Prestiż). Wraz z opisanymi dokumentami źródłowymi skarżący złożyli do akt sprawy pismo z 18 stycznia 2014 r., w którym oświadczyli, że: a) A. M. nie ma rachunków bankowych, nie uzyskał w 2012 r. jakiegokolwiek dochodu, a ponieważ gmina nie wyraziła zgody na zameldowanie, nie może on otrzymać zaświadczenia z urzędu pracy; b) ponieważ nie mogli uzyskać z [...] wymaganego zaświadczenia o stanie zdrowia A. M., składają kopie książeczki zdrowia oraz skierowań na badania; c) z kredytu na działalność gospodarczą w [...] został spłacony kredyt gotówkowy zaciągnięty w tym samym banku w kwocie 10.472,06 zł; d) właścicielami działki i budowanego obecnie domu są A. i D. M. Drewniany dom, w którym mieszkają skarżący jest własnością inwestorów i został postawiony tymczasowo; e) opłaty miesięczne wynoszą: rata kredytu w [...]: 436 zł, rata kredytu [...]: 1.385 zł, rata kredytu [...]: 1.000 zł, karta kredytowa [...]: 100 – 300 zł w zależności od ilości wykorzystywanych środków, utrzymanie miesięczne i leki: około 4.000 zł; f) ponieważ inwestorzy zgodzili się na zamieszkanie skarżących na terenie budowy, skarżący płacą rachunki za energię elektryczną. Ogrzewanie jest elektryczne, ponieważ nie ma gazu. Postanowieniem z 28 stycznia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1831/13 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wyjaśnili, że: - kwota 1303,81 zł widoczna na koncie Prestiż i koncie karty kredytowej została przeznaczona na pokrycie zobowiązań za grudzień 2013 r. nieuregulowanych w terminie, - spłacanie kredytów w [...] i [...] spowodowało zmniejszenie wydatków skarżących, ale dopiero od listopada 2013 r. o 436 zł, a w styczniu 2014 r. o 1385 zł, - pozycje uwidocznione na koncie jako "zasilenie konta", "przekazanie środków" to pomoc udzielana skarżącym przez rodzinę i przyjaciół, którzy znając sytuację skarżących zechcieli im pomóc, - Eurokonto w banku [...] służyło jedynie do spłaty zaciągniętego kredytu i zostało zamknięte (na potwierdzenie skarżący załączyli potwierdzenie jego zamknięcia), - nieprzedstawienie przez A. M. zaświadczenia z Urzędu Pracy wynikało z błędnej informacji uzyskanej od pracownika urzędu. Obecnie skarżący podjęli ponowne starania w Gminie o uzyskanie stałego meldunku. Końcowo wskazali, że nie ubiegali się dotychczas o pomoc społeczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej też "p.p.s.a.") wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek Skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie SN z 24 września 1984 r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. , sygn. akt. OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012r., sygn. akt I FZ 561/11). Podkreślenia wymaga, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009 r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Warunkiem przyznania prawa pomocy są więc takie okoliczności faktyczne, które odpowiadają hipotezie normy zawartej w art. 246 § 1 p.p.s.a., przy założeniu, że przedstawione twierdzenia strony skarżącej odzwierciedlają jej rzeczywistą sytuację majątkową. Muszą one być zatem zgodne z prawdą. W ocenie Sądu skarżący nie wykazali, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Złożone przez skarżących oświadczenia w konfrontacji z nadesłanymi na wezwanie dokumentami źródłowymi nie mogą być uznane za wiarygodne. Zauważyć należy, że skarżący oświadczyli, że jedynym źródłem ich utrzymania jest prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza. Działalność ta przyniosła dochód w 2012 r. i został on przeznaczony na spłatę zaciągniętych wcześniej długów, rat kredytowych i opłaty. W 2013 r. ww. działalność nie przyniosła dochodu. Z drugiej strony skarżący powołują się na znaczne wydatki w budżecie domowym. Wskazali, że znaczna część wydatków stanowi spłata zobowiązań kredytowych (zgodnie z pismem z 18 stycznia 2014 r. miesięczne obciążenia z tego tytułu wynoszą ok. 3000 zł). Skarżący podali także, że ponoszą wydatki na opłatę elektryczną w wysokości 600-1000 zł. Ponadto oświadczyli, że miesięczny koszt ich utrzymania (w tym zakup leków) wynosi ok. 4000 zł. Zdaniem Sądu, skoro skarżący wskazują, iż miesięczne ich wydatki wynoszą ok. 8000 zł, to nie sposób uznać za wiarygodne ich oświadczeń w zakresie, w jakim wskazują brak uzyskiwania przychodu. Nawet przy przyjęciu, zgodnie z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie z 21 lutego 2014 r., że pozycje uwidocznione na rachunku bankowym skarżącej jako "zasilenie konta", "przekazanie środków" to pomoc udzielana skarżącym przez rodzinę i przyjaciół, którzy znając sytuację skarżących zechcieli im pomóc, to i tak suma kosztów utrzymania skarżących pozostaje wyższa od ich dochodów. Sytuacja taka poddaje pod wątpliwość wiarygodność twierdzeń skarżących. W takim przypadku z kolei nie może być mowy o finansowaniu z publicznych pieniędzy kosztów prowadzenia postępowania przez skarżących. Ponadto odnosząc się do oświadczenia z 18 stycznia 2014 r., zgodnie z którym miesięczne wydatki skarżących związane ze spłatą kredytów wynosić mają od 2.921 zł do 3121 zł, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają więc pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z pewnością brak jest jakichkolwiek podstaw, aby przy określeniu wielkości niezbędnych kosztów utrzymania dwuosobowej rodziny uwzględniać koszty spłaty kredytu zaciągniętego na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej. Koszty te stanowią wszakże koszty prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, a nie koszty koniecznego utrzymania skarżących. Jeżeli zaś chodzi o wykazywane przez skarżących obciążenia związane ze spłatą karty kredytowej, stwierdzić należy, że nie można wziąć ich pod uwagę, ponieważ fakt korzystania z karty kredytowej umożliwia skarżącym dokonywanie operacji nie mających pokrycia w środkach posiadanych w momencie dokonywania płatności. Chociaż więc skarżąca comiesięcznie pokrywa koszty spłaty karty kredytowej, to najpierw, korzystając z przyznanego limitu, może nią kredytować wydatki gospodarstwa domowego, jak chociażby koszty wyżywienia, czy leków. Zdaniem Sądu nie znajduje też uzasadnienia w przepisach powszechnie obowiązującego prawa argumentacja skarżących mająca wyjaśniać nieprzedstawienie zaświadczenia potwierdzającego, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Należy wskazać, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 listopada 2012 r. w sprawie rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 1299) w celu dokonania rejestracji osoba ubiegająca się o zarejestrowanie jako bezrobotny zgłasza się do powiatowego urzędu pracy, właściwego ze względu na miejsce zameldowania stałego lub czasowego, a jeżeli nie jest zameldowana - do powiatowego urzędu pracy, na którego obszarze działania przebywa. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania wobec skarżących instytucji prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.