IV SA/Wa 2037/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. zwróciło się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, regulaminu Stowarzyszenia oraz uchwały podjętej przez jego członków w dniu [...] października 2014 r. wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie stowarzyszenie liczy trzech członków. Mocą uchwały z dnia [...] października 2014 r. ustalono wysokość miesięcznej składki członkowskiej na kwotę 50 zł. Dziewięciu byłych członków wyraziło zgodę na wspieranie Stowarzyszenia wyłącznie na zasadach wolontariatu. W październiku skarżący uiścił opłaty sądowe w łącznej wysokości 200 zł. Z braku funduszy nie wniósł opłat na kwotę 400 zł. W ocenie strony, powyższe wyliczenie wskazuje, że obecnie Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków finansowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej jako P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie trzeba przypomnieć, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., nie ma charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.11.2010 r., I FSK 790/2010, LexPolonica nr 2426046). Zdaniem referendarza sądowego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z zaświadczenia wydanego przez Prezydenta W. – wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które według art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich i w odróżnieniu od stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 powyższej ustawy (stwierdzenie rejestrowe), nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywania dotacji, a także korzystania z ofiarności publicznej. W regulaminie stowarzyszenia określono, że działalność Stowarzyszenia [...] opiera się na pracy społecznej członków; w uchwale z dnia [...] października 2014 r. postanowiono, że miesięczna składka wynosi 50 zł., a do uiszczenia składki jest zobowiązany każdy z trzech członków Stowarzyszenia. Zgodnie z punktem 4.5 regulaminu, wnioskodawca działa m.in. poprzez występowanie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. W tym stanie rzeczy, rozstrzygając żądanie strony należy wskazać na przeważający i aktualny a prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, który referendarz rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, zgodnie z którym każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, że ma charakter uproszczony i działa na zasadzie non profit, zobowiązane jest do zapewnienia środków na prowadzenie działalności. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30.09.2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 (publ. baza orzeczeń: www.cbois.nsa.gov.pl) jednoznacznie stwierdził, że opłacanie składek należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, że określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów, ustala składki na bardzo niskim poziomie lub nieadekwatne do zakresu działalności, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa (podobne stanowisko wyrażone zostało m.in. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16.04.2008 r., sygn. akt II OZ 321/08, publ.: LEX nr 479098 oraz z dnia 22.01.2009 r., sygn. akt II OZ 22/09, publ.: LEX nr 551904, z dnia 25.07.2014 r., sygn. akt II OZ 723/14). Dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich zasad finansowania działalności, które powodują, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych stanowi zaprzeczenie zasady, w myśl której stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.10.2010 r., sygn. akt II OZ 1076/10). Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze stowarzyszeniem liczącym zaledwie 3 członków (minimum ustawowe). Nie jest rzeczą referendarza ocena przyczyn zmniejszenia składu osobowego organizacji społecznej (jeszcze wiosną tego roku stowarzyszenie liczyło 13 osób). Niemniej jednak jego władze, zdaniem referendarza sądowego, nie zapewniają i nie zabezpieczają odpowiednich środków na realizowanie regulaminowych celów stowarzyszenia np. poprzez pozyskanie nowych członków. Działania podejmowane przez stowarzyszenie nie są adekwatne do skali jego działalności, w szczególności zaś do ilości skarg wnoszonych przez nie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (tylko od oczątku bieżącego roku w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie zarejestrowano trzydzieści spraw, w których Stowarzyszenie [...] występuje jako skarżący). Podniesienie składki członkowskiej (z 10 zł. do 50 zł. miesięcznie) przy jednoczesnym znacznym zmniejszeniu ilości członków Stowarzyszenia, nie tylko nie bilansuje zmniejszenia stanu osobowego organizacji, ale również powoduje, że środki, którymi dysponuje organizacja społeczna (150 zł. miesięcznie) nie przystaje do zakresu aktywności Stowarzyszenia. Trzeba jeszcze raz podkreślić, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Ustalając taki przedmiot działalności członkowie stowarzyszenia powinni przewidzieć, że będzie jej towarzyszyła konieczność ponoszenia stosownych należności publicznoprawnych, w tym stosownych kosztów postępowań sądowych. Zważywszy powyższe, stwierdzić należy, że każde stowarzyszenie, a zatem także stowarzyszenie zwykłe, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone, a co za tym idzie, powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez ustalenie i pobieranie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać, ewentualnie przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, może uzyskiwać dochody z innych niż składki źródeł. Jak już powyżej wskazano przyznanie prawa pomocy, w tym wypadku jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, ma charakter fakultatywny, jest więc następstwem oceny wielu czynników, które, zdaniem referendarza sądowego pozwalają na ocenę czy takie prawo pomocy może być przyznane czy też nie. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Na koniec trzeba dodać, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z tych względów na mocy art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.