IV SA/Wa 2179/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. P. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W toku postępowania w sprawie ze skargi na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w przedmiocie odmowy uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu warunków zabudowy Z. P. (dalej "skarżący") zwrócił się do Sądu z wnioskiem o ustanowienie adwokata. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem. Posiada dom o pow. 120 m2 i 2 działki. Oświadczył, że uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 2833 zł, jego żona – z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem – 1000 zł, zaś syn – rentę w wysokości 709 zł. Skarżący podniósł, że ze względu na chorobę syna żona nie pracuje, przebywa w domu opiekując się niesamodzielnym synem. Oświadczył, że ponosi wysokie koszty leczenia, lekarstw i rehabilitacji. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) udokumentowanie wysokości dochodów; 2) nadesłanie wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego oraz pozostałych członków rodziny rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie nadesłanie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; 3) kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym (w tym związanych z leczeniem i rehabilitacją syna, na co powołuje się skarżący we wniosku), ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym; Skarżący nadesłał żądane dokumenty (w tym wyciągi na rachunków bankowych, dokumenty dotyczące stanu zdrowia syna, kopie rachunków i faktur m. in. za lekarstwa, energię elektryczną, odpisy zeznań podatkowych za 2014). W dniu 15 kwietnia 2015 r. skarżący złożył kolejny formularz PPF, z którego wynika, że zmodyfikował zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy i domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zadeklarował, że łączny dochód miesięczny wynosi 3122 zł (1784 zł z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, 1200 zł – świadczenie pielęgnacyjne żony z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, 686 zł +150 zł świadczenie rentowe i zasiłek pobierany przez syna). Ponadto ponowienie złożył dokumenty źródłowe dotyczące sytuacji majątkowej Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla sienie i rodziny. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący zadeklarował, że łączny dochód uzyskiwany przez niego (1784 zł – średnia w 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej), jego żonę (1200 zł – świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia) oraz syna (686 zł renta i 150 zł zasiłek) wynosi około 3122 zł miesięcznie. Skarżący jest właścicielem domu o pow. 120 m2 oraz dwóch działek nad P. (o pow. 1800 m2 i 3000m2). Oceniając sytuację materialną skarżącego pod kątem możliwości poniesienia kosztów niniejszego postepowania, należy podnieść, że jak wynika z kopii zeznania podatkowego, łączny przychód skarżącego z działalności gospodarczej w 2014 r. wyniósł 404 001,59 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 371 014,80 zł, dochód wyniósł 32 986,79 zł. , W ocenie referendarza sądowego, o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Dlatego też nie można oprzeć oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie na podstawie wysokości dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego. Prowadzenie nadal działalności gospodarczej oznacza, że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić. Nie można również wykluczyć, iż sytuacja finansowa prowadzonej działalności gospodarczej ulegnie poprawie. Skarżący, jak już wyżej wskazano, zadeklarował, że miesięcznie dochody rodziny wynoszą ok. 3122 zł. Tymczasem z oświadczeń o stałych miesięcznych wydatkach i kopii rachunków wynika, że np. w grudniu skarżący poniósł wydatki w łącznej wysokości 3714,76 zł na leki (1284,76 zł) i leczenie syna (250 zł wizyty domowe lekarza + 480 zł rehabilitacja), spłatę kredytu (1500 zł), opłacenie rachunków za telefon (100 zł), wywóz szamba (100 zł). Przy czym nie zostały wymienione wydatki na wyżywienie. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywa nadwyżkę kosztów utrzymania nad deklarowanymi dochodami. Nic nie wskazuje także aby skarżący miał problemy ze spłatą rat kredytu (ok. 1500 zł miesięcznie), na który powołuje się we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF. Ponadto, należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym ustabilizował się pogląd, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która obliguje do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Spłata kredytów nie może być uznawana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe dane świadczą o tym, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest krytyczna, jest właścicielem domu, dwóch działek, prowadzi działalność gospodarczą. Brak jest podstaw aby można było zaliczyć skarżącego do grona osób ubogich, niebędących w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.