IV SA/Wa 2243/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rząsa, , po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu T. G. od postanowienia 19 czerwca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od zażalenia w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postepowania administracyjnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie T. G. ("skarżący") wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2243/16 o odrzuceniu skargi kasacyjnej, domagając się jednocześnie zwolnienia od wpisu od przedmiotowego zażalenia. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną oraz dwoma małoletnimi synami. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że środki finansowe które posiada w pierwszej kolejności przeznaczane są na inwestycje związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, wskazał także na ogólne problemy finansowe związane z "aktualną sytuacją na rynku". Jest właścicielem mieszkania o pow. 68 m2 o wartości ok. 300.000 zł oraz działki budowlanej – 34a o wartości ok. 200.000 zł. Posiada oszczędności pieniężne w wysokości 50.000 zł. Skarżący zadeklarował, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości 25.000 zł miesięcznie. Jako wysokość zobowiązań i stałych wydatków miesięcznych wskazał kwotę 3.000 zł. Postanowieniem z 19 czerwca 2017 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uzyskiwanie stałych comiesięcznych dochodów w podanej wyżej wysokości oraz fakt posiadania tak dużych oszczędności, nie pozwalają na uwzględnienie wniosku, bowiem brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że uiszczenie wpisu od zażalenia (100 zł) spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika podniósł, że majątek wskazany przez skarżącego stanowi współwłasność małżeńską, zaś wpis od zażalenia będzie pochodzić z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Będą to zatem środki niezbędne do prowadzenia działalności, które są na bieżąco wydatkowane i rozliczane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 z późn. zm. dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12, CBOISA). Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również wysokość wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł, jak i okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie z 17 czerwca 2017 r. prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał bowiem m. in., że mieszka wraz z żoną i dwoma małoletnimi synami w mieszkaniu o powierzchni 68 m2 posiada działkę budowlaną o znacznej wartości (ok. 200.000 zł), oszczędności pieniężne (50.000 zł) a jego miesięczne dochody wynoszą ok. 25.000 zł. Zadeklarował także, że miesięczne wydatki wynoszą ok., 3000 zł. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku o zwolnienie skarżącego od wpisu od zażalenia w przedmiotowej sprawie. Odnosząc się do zarzutu sprzeciwu – że koszty zażalenia zostaną poniesione z pieniędzy rozliczanych przez skarżącego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej - wyjaśnić należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FZ 459/14, CBOSA). Analogiczne stanowisko wyraził również NSA w postanowieniu z 21 marca 2006 r. sygn. akt II FZ 196/06 (CBOSA). Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. NSA w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 (CBOSA) stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, CBOSA). Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania i stwierdza, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.