IV SA/Wa 2383/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. O. o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. B. O., pismem z dnia 24 sierpnia 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w części, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 września 2015 r. skarżąca została wezwana do nadesłania dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W piśmie z dnia 27 października 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), skarżąca złożyła wyjaśnienia oraz nadesłała dokumenty i oświadczenia, które zostały wymienione w zarządzeniu. Następnie, skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, odmawiającego przyznania jej prawa pomocy w części. Wskazała w nim, że wbrew założeniom referendarza, posiadanie przez nią nieruchomości nie jest tożsame z możliwością osiągania z nich dochodu i z uzasadnioną odmową przyznania jej prawa pomocy. Skarżąca nie zgodziła się także z oceną referendarza, że spłacane przez nią kredyty, same przez się, nie mogą przesądzać o jej trudnej sytuacji materialnej. Wskazała, że kredyt na zakup nieruchomości przeznaczonej do prowadzenia działalności gospodarczej był wydatkiem koniecznym, aby mogła ją prowadzić zgodnie z obowiązującymi przepisami. Skarżąca podkreśliła, podobnie jak we wniosku, że uzyskiwany przez nią dochód musi wystarczyć na spłatę kredytów i utrzymanie całej rodziny, w tym córki studiującej w [...], co sprawia, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – dalej w skrócie: "P.p.s.a."], w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych wyjaśnień i dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i trojgiem dzieci. Skarżąca osiąga dochód w wysokości 4 000 zł miesięcznie z prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca, razem z mężem, jest właścicielem domu jednorodzinnego w miejscowości J. (120 m2), mieszkania w I., w którym mieszkają jej rodzice (62 m2) – obie te nieruchomości są obciążone kredytem hipotecznym, nieruchomości rolnej w miejscowości W. (0,26 ha) oraz gospodarstwa rolnego z budynkami gospodarczymi (1,17 ha). Ponadto, skarżąca wraz z mężem posiada trzy samochody osobowe ([...], [...] oraz [...]). Skarżąca wskazała we wniosku, że jej mąż oraz synowie mają status osoby bezrobotnej, a najmłodsza córka studiuje w [...]. Skarżąca dodała, że razem z mężem wzięła kredyt na wykup działki przeznaczonej na założenie stacji demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji, zabezpieczony hipoteką, ustanowioną na ich mieszkaniu w Iławie, oraz że spłacają także raty kredytu hipotecznego, zaciągniętego na zakup domu. Skarżąca wymieniła także ponoszone przez nią opłaty miesięczne i roczne, co w części znalazło potwierdzenie w przesłanych później dokumentach. Z analizy przesłanych dokumentów wynika też, że synowie skarżącej – M. i S. oraz jej mąż – J. utracili status osoby bezrobotnej w związku z otrzymaniem jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej (decyzje odpowiednio z [...] września, [...] sierpnia i [...] września 2015 r.). W ocenie Sądu, okoliczności przedstawione przez skarżącą, nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy w części, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wykazała, że wraz z mężem posiada wystarczająco dużo składników majątkowych, które nie tylko powinny zaspokoić potrzeby jej i rodziny w zakresie utrzymania, ale również pozwolić na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, że "posiadanie przez rodzinę strony zdolności zaciągania kredytów konsumpcyjnych sprawia, iż strona ta nie znajduje się w tak trudnej sytuacji by uzasadnione było zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1112/12, LEX nr 1 240 814). Skarżąca spłaca obecnie, razem z mężem, dwa kredyty, co świadczy o jej możliwościach płatniczych i już z tego powodu wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w części (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 409/10, LEX nr 621 858). Ponadto, ponoszone przez skarżącą koszty prowadzenia działalności gospodarczej, na które też powoływała się we wniosku i oświadczeniach, nie mogą mieć pierwszeństwa w zaspokojeniu przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 124/14, LEX nr 1 426 680; z 15 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 300/14, LEX nr 1 485 574). Należy również dodać, że zgodnie z art. 91 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082), dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez skarżącą, oraz na podstawie kopii decyzji właściwego Urzędu Pracy, dwaj pełnoletni synowie skarżącej, mieszkający z nią i jej mężem, nie tylko nie posiadają już statusu osoby bezrobotnej, ale również rozpoczęli prowadzenie własnej działalności gospodarczej, na którą też dostali środki finansowe z Urzędu Pracy. Słusznie wskazuje skarżąca, że muszą one zostać wykorzystane na prowadzenie działalności, jednak nie ma przeszkód, by synowie, osiągając dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, przeznaczali je na utrzymanie swoje oraz rodziny, odciążając tym samym skarżącą w jej bieżących wydatkach. Skarżąca, wnosząc skargę do tutejszego Sądu musi mieć również świadomość, że postępowanie sądowe wiąże się z ponoszeniem kosztów (na co też sama zwróciła uwagę w sprzeciwie od postanowienia referendarza), a wyjątkiem od zasady odpłatności za wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego jest możliwość uzyskania zwolnienia np. z obowiązku uiszczenia wpisu. Jednak "prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412). Ani oświadczenia skarżącej, ani złożone przez nią dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego nie wskazują na to, aby nie była ona w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., oraz art. 245 i 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.