IV SA/Wa 2445/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia " [...]" z siedzibą w W., od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 maja 2018 r. odmawiającego prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia " [...]" z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 maja 2018 roku Postanowieniem z dnia 29 maja 2018 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu "[...]" z siedzibą w W. w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Opisane orzeczenie zostało wydane na skutek wniosku Stowarzyszenia, które wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że działalność Stowarzyszenia oparta jest na pracy społecznej członków. Stowarzyszenie nie ma żadnego majątku, nie prowadzi żadnej działalności, z której mogłoby czerpać dochody. Postanowieniem z dnia 29 maja 2018 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił wnioskującemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w żądanym zakresie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz podniósł, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na budżet państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do naruszenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie złożyło sprzeciw od zapadłego orzeczenia referendarza sądowego z dnia 29 maja 2018 r. W sprzeciwie tym Stowarzyszenie podniosło, że nie posiada majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - zwana dalej jako: "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Odnosząc się do zarzutów wniesionego sprzeciwu, w pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W przekonaniu Sądu, rozstrzygnięcie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy i zaprezentowana na jego poparcie argumentacja zasługują na uwzględnienie. Sąd, dokonując ponownej oceny wniosku nie widzi podstaw prawnych do zmiany zaskarżonego postanowienia i w rezultacie przerzucania ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, a to poprzez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim zauważyć należy, że Stowarzyszenie środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich. Z faktu, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, a jego członkowie – jak twierdzi skarżący - działają pro publico bono, ponosząc z tego tytułu bliżej nieokreślone koszty, nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie obranej działalności, w tym na prowadzenie sporów sądowych. Dostrzec bowiem należy, że ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017 r. poz. 210, ze zm.) w art. 42 ust. 2 i 3 przewiduje stosowne instrumenty prawne w tym zakresie. Zauważyć trzeba, że każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, że ma charakter uproszczony i działa na zasadzie non profit, zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. Opłacanie składek przez członków stowarzyszenia należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, iż określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów, czy też ustala składki na bardzo niskim poziomie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 321/08; z dnia 22 stycznia 2009r., sygn. II OZ 22/09; z dnia 30 września 2009r., sygn. akt II OZ 801/09 – wszystkie na CBOSA). Innymi słowy, dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich zasad finansowania działalności, które powodują, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych stanowi zaprzeczenie zasady, zgodnie z którą stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II OZ 1076/10 - CBOSA). Zdaniem Sądu, z powyższego obowiązku nie zwalnia podnoszona przez Stowarzyszenie okoliczność, że składa się ono z trzech osób. Działający w stowarzyszeniu członkowie winni mieć świadomość konieczności finansowego zasilenia funduszy stowarzyszenia przez uiszczanie składek w wysokości umożliwiającej możliwość uczestniczenia w ewentualnych postępowaniach sądowych. Poza tym skarżące stowarzyszenie powinno przewidzieć skutki swojej działalności, tak aby zapewnić odpowiednie środki finansowe na prowadzenie swojej działalności statutowej, w tym np. przez zwiększenie ilości członków lub przez zwiększenie wysokości składek członkowskich. W przywołanych okolicznościach nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca Stowarzyszeniu zgromadzenie odpowiednich środków finansowych. Organizacja, która sama rezygnuje ze źródeł finansowania, pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, naraża się na odmowę udzielenia prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie obranej działalności (por. m.in.: postanowienie NSA z dnia 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W związku z powyższym Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada przesłankom z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. i wobec tego, działając na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 maja 2018 r