IV SA/Wa 2570/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 25 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić ze Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) na rzecz skarżącego Stowarzyszenia [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 389/12 oddalił skargę Stowarzyszenia [...] wniesioną na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Powyższy wyrok był przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez Stowarzyszenie [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 2086/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, stwierdzając, że w sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania sądowego wymieniona w art. 183 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem przed merytorycznym rozpoznaniem skargi Stowarzyszenia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zajął się kwestią, czy skarżące Stowarzyszenie jest organizacją społeczną, która ma zdolność procesową w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pomimo tego, że stowarzyszeniu zwykłemu przysługuje zdolność sądowa jako organizacji społecznej, to legitymację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych, w tym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Natomiast przedstawiciel wskazany w regulaminie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe, lecz jedynie wówczas, gdy pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w należytej prawnej formie. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2014 r., II OSK 2525/12 (Lex nr 1488169) i z dnia 14 maja 2014 r., II OSK 2966/12 (dostępne na http://:orzeczenia.nsa.gov.pl), wskazał, że właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. Jednakże źródłem takiego upoważnienia nie można uznać regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 16 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 389/12 odmówił skarżącemu stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. Wynikało to z tego, że skarżące stowarzyszenie nie wykonało zarządzenia Sądu pierwszej instancji z dnia 29 marca 2012 r. w przedmiocie nadesłania żądanych dokumentów. Dotyczyły one w szczególności, co Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, informacji o liczbie członków stowarzyszenia. Z kolei uchwała trzech członków Stowarzyszenia [...] z dnia [...] października 2014 r., która przyznała pełne pełnomocnictwo K. K. – przedstawicielowi stowarzyszenia – do występowania w imieniu stowarzyszenia przed organami administracyjnymi i sądami administracyjnymi była podjęta dopiero po wydaniu w tej sprawie wyroku przez Sąd pierwszej instancji z dnia 28 marca 2013 r., a złożona została na rozprawie także dopiero 4 listopada 2014 r. i to bez informacji o przesłaniu tej uchwały do właściwego organu nadzorczego. Oznacza to, że na dzień złożenia skargi do Sądu pierwszej instancji brak było powyższego umocowania K. K. jako przedstawiciela tego stowarzyszenia do podjęcia takich czynności prawnych w imieniu tego stowarzyszenia zwykłego. W świetle powyższych okoliczności prawnych i faktycznych odnoszących się do kwestii legitymacji procesowej stowarzyszenia zwykłego Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że Sąd pierwszej instancji nie zweryfikował, czy podmiot wnoszący skargę posiada taką legitymację, a zatem czy skarga taka była skutecznie wniesiona, a kwestia ta powinna była być przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy, a w przypadku negatywnej weryfikacji, zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd powinien był skargę odrzucić. Przepis ten stanowi bowiem, że Sąd odrzuca skargę jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej i nie działa za niego przedstawiciel ustawowy, (...) przy czym odrzucenie to jest możliwe gdy brak ten nie zostanie uzupełniony (art. 58 § 2 powołanej ustawy). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w tej sprawie nie dokonał jednak powyższej oceny prawnej. Natomiast brak w tej sprawie takiego umocowania do podpisania skargi (i brak podpisów pozostałych członków tego stowarzyszenia zwykłego) oznacza konieczność uznania, że skarga została wniesiona przez podmiot, który nie posiada legitymacji procesowej. Rozpoznanie merytoryczne skargi dotkniętej takimi wadami stanowi przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienioną w art. 183 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, a to uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji zobligowany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej, co do legitymacji skarżącego stowarzyszenia do wniesienia skargi. Sąd wezwie zatem stowarzyszenie do prawidłowego podpisania skargi lub prawidłowego umocowania osoby, która ją podpisała, a w przypadku nieuzupełnienia tych braków wyda rozstrzygnięcie w oparciu o art. 58 § 1 pkt 5 powołanej ustawy. Mając na względzie wskazania co do dalszego postępowania w tej sprawie wyrażone w powyższym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniem z dnia 8 września 2015 r. wezwał skarżące Stowarzyszenie [...] do uzupełnienia braków formalnych skargi – w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia – poprzez: a) wskazanie z imienia i nazwiska wszystkich członków Stowarzyszenia wraz z ich aktualnymi i dokładnymi adresami zamieszkania, b) nadesłanie stosownego dokumentu potwierdzającego, że wskazane osoby są członkami Stowarzyszenia (np. uchwała, lista, itp.), c) złożenie pełnomocnictwa dla K. K., udzielonego przez wszystkich członków Stowarzyszenia, do reprezentowania przez nią Stowarzyszenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym w niniejszej sprawie, ewentualnie podpisanie skargi przez wszystkich członków Stowarzyszenia lub nadesłanie egzemplarza skargi podpisanego przez wszystkich członków Stowarzyszenia, d) nadesłanie dokumentu, zawierającego informację o przesłaniu uchwały z dnia [...] października 2014 r. (złożonej tegoż dnia na rozprawie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, która to uchwała nie została opatrzona podpisem K. K.) do właściwego organu nadzorczego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, przy piśmie z dnia 18 września 2015 r. Stowarzyszenie złożyło do akt sprawy uchwałę członków Stowarzyszenia z dnia [...] października 2014 r. – jaka złożona została na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym – tyle, że dodatkowo opatrzoną podpisem K. K. – przedstawiciela Stowarzyszenia. W uchwale tej wskazano jedynie inicjały dziewięciu byłych członków Stowarzyszenia bez wskazania daty od kiedy nie są członkami Stowarzyszenia. Ponadto do uchwały nie załączono informacji o przesłaniu tej uchwały do właściwego organu nadzorczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga Stowarzyszenia [...] podlega odrzucenia wobec nieuzupełnienia jej braków formalnych. Zgodnie bowiem z art. 46 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie, będące Stowarzyszeniem zwykłym, wniosło do Sądu skargę opatrzoną jedynie podpisem K. K., przedstawiciela Stowarzyszenia. Zasadniczą kwestią, determinującą prawidłowość przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego skargą tegoż Stowarzyszenia, jest ocena legitymacji procesowej stowarzyszenia zwykłego występującego pod nazwą: Stowarzyszenie [...], przez którego wniesiona została skarga. Oznacza to, że w świetle dyspozycji art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.) osoby fizyczne w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności stowarzyszenia, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Należy podkreślić, że stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, czyli nie ma osobowości prawnej. Ponadto specyfiką stowarzyszeń zwykłych są następujące cechy. Po pierwsze, obniżenie minimalnej liczby osób fizycznych uprawnionych do ich założenia (z 15 do 3 osób). Po drugie, zastąpienie obowiązku uchwalania statutu mającego rozbudowaną treść obowiązkiem uchwalenia znacznie bardziej uproszczonego regulaminu. Po trzecie, zastąpienie wniosku do sądu o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) wnioskiem do organu nadzorującego (starosty), informującym o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego. Po drugie, w świetle art. 25 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stowarzyszeniom zwykłym przysługuje zdolność sądowa czyli zdolność do występowania w postępowaniu, jako strona w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdolność sądowa organizacji społecznych, posiadających osobowość prawną, jak i niemających takiej osobowości, w zakresie ich statutowej lub regulaminowej działalności, wynika również z przyznania takim organizacjom w prawie publicznym prawa do udziału w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Ponadto stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej, co oznacza, że tworzą je wszyscy członkowie, a więc grupa osób fizycznych zorganizowana pod kątem prowadzenia określonej działalności niezarobkowej, zaś regulamin takiego stowarzyszenia reguluje tylko sposób działania tych osób fizycznych, gdyż nie mają tu zastosowania przepisy art. 10 i art. 11 Prawa o stowarzyszeniach, jak w odniesieniu do stowarzyszeń zarejestrowanych w KRS. Dlatego też, co należy jeszcze raz podkreślić, w świetle dyspozycji art. 2 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach, taka grupa osób może działać w ramach wewnętrznej struktury organizacyjnej, lecz nie ma żadnych organów, gdyż nawet przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe nie jest jego organem o czym jednoznacznie stanowi art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 1308/11, dostępny na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z kolei skutkiem prawnym braku osobowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jest brak zdolności do czynności prawnej, jak i brak własnego majątku. Po trzecie, należy także podzielić stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I CSK 234/12 (Lex nr 1307997), że ze względu na nieprzysługiwanie stowarzyszeniom zwykłym osobowości prawnej i niestosowanie do nich przepisów o osobach prawnych, podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych, nie są same stowarzyszenia zwykłe, lecz ich członkowie. Oznacza to, że to właśnie wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków w razie dokonania czynności prawnej przez nich wszystkich lub przez ustanowionego przez nich przedstawiciela, działającego w granicach umocowania. Jednocześnie słusznie Sąd Najwyższy stwierdził, że "Podobnie w zakresie stosunków cywilnoprawnych wynikających z innych zdarzeń niż czynności prawne wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków, jeżeli dane zdarzenie pozostaje w związku z akceptowaną przez wszystkich członków działalnością stowarzyszenia i w odniesieniu do nich wszystkich spełnione są przesłanki odpowiedzialności za skutki tego zdarzenia". Na gruncie przedmiotowej sprawy oznacza to, że ponieważ stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej to, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. Dlatego też także w przedmiotowej sprawie konieczne jest jednoznaczne zweryfikowanie przez Sąd, w oparciu o przedłożone dokumenty, które osoby fizyczne są członkami stowarzyszenia uprawnionymi do złożenia skargi. Ponadto w świetle art. 28 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują w postępowaniu czynności przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Oznacza to, że osoby te mają obowiązek wykazać na mocy art. 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z kolei wykazanie umocowania wymaga formy dokumentu, czyli jest to dokument urzędowy (odpis z KRS) lub prywatny (statut, umowa spółki, regulamin stowarzyszenia). Z akt sprawy wynika, że skargę w imieniu Stowarzyszenia [...] podpisała K. K. – przedstawiciel Stowarzyszenia, podczas gdy z art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach nie wynika żeby jeden z członków stowarzyszenia, czy nawet przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe mógł zaciągać zobowiązania ze skutkiem prawnym dla stowarzyszenia zwykłego, a ponieważ stowarzyszenie zwykłe jest to grupa osób, oznacza to, że zaciągać zobowiązania majątkowe mogą albo łącznie wszyscy członkowie osobiście, albo działając przez pełnomocnika na zasadach i w sposób określony w przepisach Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r., I ACa 214/01, OSA 2003, nr 1, poz. 1). Po czwarte, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności prawne i faktyczne Sąd stoi na stanowisku, że właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa przez stowarzyszenie zwykłe, jest tylko dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia. Oznacza to, że źródłem takiego upoważnienia nie można uznać uchwały z zebrania stowarzyszenia zwykłego podpisanej przez jednego z członków stowarzyszenia, jako przewodniczącego zebrania, czy regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego. W powyższym tonie już wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2687/12 oraz w wyrokach z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 714/14; z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 311/14 i z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1980/13 – wszystkie dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Wobec tego, że stowarzyszenie zwykłe nie posiada osobowości prawnej, to oznacza, że wszyscy jego członkowie są podmiotami praw i obowiązków, w takiej sytuacji albo wszyscy członkowie powinni podpisać skargę wnoszoną do sądu, albo wszyscy członkowie powinni udzielić pełnomocnikowi pełnomocnictwa, pod którym to dokumentem umocowania winny znaleźć się podpisy wszystkich członków stowarzyszenia. W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie odpowiadając na zarządzenie Sądu z dnia 8 września 2015 r., nadesłało do akt sprawy uchwałę członków Stowarzyszenia z dnia [...] października 2014 r., jaka złożona została na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym – tyle, że dodatkowo opatrzoną podpisem K. K., przedstawiciela Stowarzyszenia – która to uchwała w niniejszej sprawie poddana była ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 listopada 2014 r. wyraźnie stwierdził, że na dzień złożenia skargi do Sądu pierwszej instancji brak było umocowania K. K., jako przedstawiciela tego stowarzyszenia, do podjęcia takich czynności prawnych, jak inicjowanie postępowania sądowoadministracyjnego w imieniu tego stowarzyszenia zwykłego, bowiem uchwała trzech członków Stowarzyszenia [...] z dnia [...] października 2014 r., która przyznała pełne pełnomocnictwo K. K. – przedstawicielowi stowarzyszenia – do występowania w imieniu stowarzyszenia przed organami administracyjnymi i sądami administracyjnymi była podjęta dopiero po wydaniu w tej sprawie wyroku przez Sąd pierwszej instancji z dnia 28 marca 2013 r., a złożona została na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym także dopiero 4 listopada 2014 r. i to bez informacji o przesłaniu tej uchwały do właściwego organu nadzorczego. Informacji takiej również nie nadesłano na zarządzenie Sądu z dnia 8 września 2015 r. Ponadto w omawianej uchwale wskazano jedynie inicjały dziewięciu byłych członków Stowarzyszenia bez wskazania ich nazwisk i daty od kiedy nie są członkami Stowarzyszenia. Mając powyższe na uwadze, w myśl art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd odrzuca skargę, jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych, a jak wynika z akt sprawy, Stowarzyszenie nie wykonało zarządzenia Sądu. Z powyższych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 powołanej ustawy, Sąd odrzucił skargę, rozstrzygając o zwrocie wpisu od skargi na mocy art. 232 § 1 pkt 1 powołanej ustawy.