IV SA/Wa 278/10

Dnia 21 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2010 roku sprawy ze skargi M. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...]; II. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. L. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 169, poz. 1071 ze zm. - dalej K.p.a.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm. - dalej zwana ustawą meldunkową) po rozpatrzeniu odwołania M. L. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2009 r. orzekającej o wymeldowaniu M. L. z miejsca pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż jedyną przesłanką, jaką bada organ meldunkowy w sprawie wymeldowania z pobytu stałego, jest opuszczenie lokalu przez określoną osobę. W ocenie organu odwoławczego ustalony w sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, iż M. L. opuściła lokal nr [...] przy ul. [...] w W. w październiku 2008 r. w sposób trwały i dobrowolny z zamiarem założenia nowego ośrodka życiowego w innym miejscu. Organ nie dał tym samym wiary twierdzeniom M. L. z których wynika, iż sporny lokal opuściła ona dopiero w maju 2009 r., tj. wtedy gdy jej mąż wymienił zamki w drzwiach. Te informacje zaprzeczają bowiem wcześniejszym oświadczeniom skarżącej, z których wynika, że już od października 2008 r. w ww. lokalu przebywała rzadziej. Powyższe - w ocenie organu - potwierdza również treść uzasadnienia postanowienia Prokuratury Rejonowej w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie kradzieży sprzętu RTV z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., w którym wskazano, że w dniu [...] listopada 2008 r. M. L. wraz ze swoim ojczymem udała się do tego mieszkania, aby sprawdzić, czy nie ma do niej jakiejś korespondencji. Organ podkreślił, iż skarżąca nigdy nie dochodziła swoich praw do lokalu na drodze sądowej, nie próbowała dostać się do lokalu w asyście policji, nie podejmowała też żadnych innych prób, aby ponownie tam zamieszkać. Ponadto organ odwoławczy nie dał wiary zarzutom skarżącej odnoszącym się do nagannego zachowania jej byłego męża, ponieważ - jak wynika z treści wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego –W. w W. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] stycznia 2009 r., sygn. akt [...] C [...], związek małżeński S. L. i M. L. został rozwiązany bez orzekania o winie. Dodatkowo organ podniósłjż wyrokiem z dnia [...] lutego 2009 r. sygn. akt [...] K [...] Sąd Rejonowy dla W. will Wydziale Karnym umorzył wobec S. L. postępowanie karne o to, że w dniu [...] września 2008 r. i w dniu [...] października 2008 r. groził pozbawieniem życia M. L. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. L. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji zarzuciła: - błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej; - naruszenie art. 77 § 1 K.p.a. polegające na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę, jej czasowego opuszczenia mieszkania, co w efekcie miało decydujący wpływ na treść zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi M. L. wskazała, iż do opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...] została zmuszona. Obawiała się bowiem agresji i przemocy fizycznej ze strony byłego męża. Podniosła, że ma zamiar zamieszkania w spornym lokalu, ale jej były mąż – S. L. skutecznie jej to utrudnia. Podała ponadto, iż obecnie przebywa tymczasowo u rodziców, jednak nie jest tam ani zameldowana, ani nie nosi się z zamiarem zamieszkania w lokalu rodziców na stałe. Wskazała, iż jej centrum życiowe w dalszym ciągu znajduje się w lokalu przy ulicy [...]. Zarzuciła organom administracji, iż nie rozpatrzyły jej sprawy wnikliwie, nie ustaliły przyczyn opuszczenia przez nią spornego lokalu, jak również charakteru tego opuszczenia. Nie wykazały również, że nastąpiło zerwanie więzi z dotychczasowym lokalem oraz, że jej centrum życiowe znajduje się w innym miejscu. Wskazała, iż w mieszkaniu przy ulicy [...] pozostawiła swoje rzeczy osobiste, całoroczną odzież i obuwie, biżuterię, ozdoby, ulubione przedmioty, książki, pomoce naukowe, poradniki, sprzęt gospodarstwa domowego oraz meble. Skarżąca zarzuciła również, iż organom administracji znany był wyrok Sądu Rejonowego dla W. Wydziału Karnego z dnia [...] lutego 2009 r. sygn. akt [...] K [...], zapadły w sprawie o występek z art. 190 § 1 kodeksu karnego mocą, którego warunkowo umorzono wobec S. L. postępowanie karne na okres jednego roku próby. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania S. L., w odpowiedzi na skargę przyłączył się do wniosku Wojewody [...] o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2010 r. pełnomocnik uczestnika podniósł, iż aktualnie toczy się postępowanie o podział majątku między skarżącą, a uczestnikiem postępowania. W postępowaniu tym skarżąca wyraziła zgodę, aby sporne mieszkanie zostało własnością byłego męża, pod warunkiem otrzymania przez nią odpowiedniej spłaty, co do wysokości której istnieje między stronami spór. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji, jak również utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] października 2009 r. Prezydenta W. uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wskazany akt prawny przewiduje ewidencjonowanie przez właściwe organy miejsca pobytu osób, nakładając na nie obowiązek meldunkowy. Obowiązek ten polega, zgodnie z art. 4 tej ustawy, m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, jak i na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Regulacja ta wyraża funkcję, jaką spełnia ewidencja ludności, będąca instytucją służącą do odzwierciedlenia stanu faktycznego i jednocześnie źródłem informacji co do rzeczywistego i aktualnego miejsca pobytu konkretnej osoby, jak również charakteru tego pobytu. O zameldowaniu przesądza zatem stan faktyczny, polegający na rzeczywistym zamieszkaniu danej osoby pod określonym adresem. Z kolei zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy meldunkowej, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do tego przepisu, uznanie pobytu za stały uzależnione jest od łącznego spełnienia określonych przez ustawodawcę przesłanek tj.: faktycznego przebywania pod określonym adresem oraz jednoczesnego zamiaru stałego pobytu w tym miejscu połączonego z wolą koncentracji w nim swoich spraw życiowych. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza zatem o stałym jego charakterze. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez "zamiar" należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. Bez znaczenia przy tym w świetle ww. art. 6 pozostaje fakt, iż przebywanie w oznaczonym miejscu przerywane jest okresami czasowej nieobecności, skoro dana osoba wyraża zamiar stałego w nim przebywania. W przypadku osoby opuszczającej miejsce pobytu stałego lub czasowego, obowiązek meldunkowy polega na dokonaniu wymeldowania (art. 15 ust. 1 ustawy meldunkowej). Jeżeli strona takiego obowiązku nie dopełni, wówczas zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy organ gminy, wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślić należy, iż przesłanką wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie przez osobę miejsca stałego zameldowania. Jest to zatem jedyna przesłanka ustawowa, gdyż przepis art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej nie określa dodatkowych uwarunkowań dotyczących sposobu opuszczenia lokalu, a w szczególności nie określa przyczyn jego opuszczenia. Na tle omawianego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowany został pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2009 r., w sprawie II OSK 1256/08, wyrok z dnia 7 grudnia 2005 r., w sprawie II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok z dnia 23 kwietnia 2000 r., w sprawie V SA 3169/ 00 LEX 51023). Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Przejawem takiej dobrowolności jest niewymuszona wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z innym miejscem poprzez urządzenie w nim swego trwałego centrum życiowego. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma natomiast to, czy okoliczności faktyczne istniejące w dacie opuszczenia lokalu potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00 opubl. System Informacji Prawnej LEX nr 50123 oraz z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88 ONSA 1989 nr 2, poz. 72). Dodać także należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa przebywania w lokalu może nastąpić również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2006r. II OSK 1069/05 LEX 360269, podobnie wyrok tego Sądu z 1 kwietnia 2008r. II OSK 330/07). Ustalenie wyżej opisanych materialnych przesłanek wymeldowania, istotnych z punktu widzenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, nastąpić winno w postępowaniu administracyjnym, w toku którego organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające z zachowaniem zasad określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie podstawowe znaczenie zyskuje ustalenie czy opuszczenie lokalu przez skarżącą miało charakter trwały i dobrowolny. Tymczasem organy tej kwestii w sposób należyty nie wyjaśniły, nie podejmując niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Postępowanie dowodowe prowadzone przez organ administracji publicznej w ramach postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania danej osoby winno zatem zmierzać do jednoznacznego ustalenia, czy opuściła ona dany lokal w sposób wskazujący na dobrowolne i trwałe zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, nie był wystarczający do przyjęcia, że skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuściła sporny lokal. Przeprowadzona przez Sąd analiza przedstawionych akt administracyjnych sprawy uprawnia do stwierdzenia, iż w zasadzie postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie organy ograniczyły do przyjęcia wyjaśnień stron postępowania tj. wnioskodawcy i skarżącej. Podkreślenia przy tym wymaga, iż stanowiska byłych małżonków w kwestii okoliczności opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego lokalu są skrajnie odmienne. Skarżąca jako przyczynę opuszczenia lokalu wskazała obawę o swoje życie wywołaną groźbami kierowanymi w stosunku do jej osoby przez S. L. podnosząc, iż popełnienie przez wymienionego czynu karalnego określonego w art. 190 § 1 Kodeksu karnego zostało potwierdzone wyrokiem z dnia [...] lutego 2009 r, sygn. akt [...] K [...], w którym to Sąd Rejonowy dla W. [...] Wydział Karny uznał S. L. winnym. Zauważyć należy w tym miejscu, iż organ odwoławczy stwierdził, iż omawianym wyrokiem Sąd karny umorzył wobec S. L. prowadzone postępowanie, co oznacza, że okoliczności opuszczenia lokalu podnoszone przez uczestniczkę nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Natomiast ze znajdującego się w aktach administracyjnych odpisu wyroku w/w Sądu Rejonowego wynika, iż postępowanie karne prowadzone przeciwko S. L. oskarżonemu o to, że w dniu [...] września 2008r. i w dniu [...] października 2008r. groził pozbawieniem życia M. L., a groźby te wzbudziły w niej uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione, tj. o czyn z art. 190 § 1 kk na podstawie art. 66 § 1 i § 2 oraz art. 67 § 1 kk zostało warunkowo umorzone na okres próby jednego roku. Zasadnym jest wskazać, iż stosownie do treści art.66 § 1 kk sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy, jego warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Sąd ten uznał zatem uczestnika postępowania winnym popełnienia zarzucanego mu czynu, a postępowanie wobec niego warunkowo umorzył na okres próby. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż organ odwoławczy z naruszeniem art. 80 k.p.a. dokonał ustalenia stanu faktycznego w sprawie nie dając wiary wyjaśnieniom M. L. odnoszącym się do nagannego zachowania jej byłego męża. Jako okoliczności mające argumentować taką ocenę wyjaśnień skarżącej, organ odwoławczy wskazał na wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego - [...] w W. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] stycznia 2009r., sygn. akt [...] rozwiązujący związek małżeński S. L. i M. L. bez orzekania o winie oraz na umorzenie postępowania karnego wobec S. L. powołanym powyżej wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. Podkreślić należy, iż rozwiązanie związku małżeńskiego stron postępowania bez orzekania o winie nie stanowi dowodu wykluczającego naganne zachowanie uczestnika postępowania w stosunku do skarżącej, które według jej wyjaśnień było przyczyną opuszczenia przez nią wspólnie zamieszkiwanego lokalu, zwłaszcza w sytuacji, gdy uprzednio właściwy sąd w postępowaniu karnym ustalił, że okoliczności popełnienia przez S. L. czynu polegającego na grożeniu M. L. pozbawieniem życia nie budzą wątpliwości. Wskazać należy ponadto, iż w wyjaśnieniach złożonych w dniu [...] września 2009 r .skarżąca podała, iż obecnie czasowo mieszka u matki, jednak chce powrócić do spornego lokalu, ponieważ lokalu, w którym obecnie przebywa nie traktuje jako swojego centrum życiowego. Organy obu instancji nie odniosły się do wyjaśnień skarżącej. Przyjęły tezę o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu spornego lokalu przez skarżącą jedynie na podstawie wyjaśnień wnioskodawcy – S. L., który jest bezpośrednio zainteresowany wynikiem sprawy. Organy nie ustosunkowały się również do rozbieżności jakie znalazły się w wyjaśnieniach wnioskodawcy, który we ww. wniosku o wymeldowanie byłej żony oświadczył, iż opuściła ona sporny lokal w dniu 1 października 2008 r., zaś do protokołu z dnia 7 września 2009 r. oświadczył, iż wymieniona wyprowadziła się w dniu 1 października 2007 r. Jednocześnie przyznał, iż w miesiącu kwietniu 2009r. wymienił zamki w drzwiach wejściowych do przedmiotowego lokalu, nie udostępniając kluczy skarżącej, bowiem wymiany zamka dokonał celem zabezpieczenia przed byłą żoną składników wspólnego majątku. Z wyjaśnień skarżącej wynika również, iż nie zabrała ona ze spornego lokalu wszystkich przedmiotów służących do życia. Okoliczność ta nie została przez organy wyjaśniona. Nie zostały podjęte jakiekolwiek czynności procesowe zmierzające do dokonania ustaleń stanu faktycznego również w tym zakresie. Organ odwoławczy stwierdzając, iż M. L. opuściła miejsce stałego zameldowania trwale i dobrowolnie wskazał, iż wymieniona swoje życie skoncentrowała w innym miejscu. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, ażeby organy zgromadziły jakiekolwiek dowody na podstawie, których można byłoby przyjąć, iż faktycznie centrum życiowe skarżącej ma miejsce pod innym adresem. Podnieść przy tym należy, iż wszelką korespondencję organy do skarżącej kierowały na adres dotychczasowego miejsca jej pobytu stałego i korespondencja ta była przez nią odbierana. Miejsca pobytu skarżącej nie potrafił wskazać także wnioskodawca, który wyjaśnił, iż prawdopodobnie M. L. zamieszkuje u swoich rodziców, jednakże organy nie uczyniły przedmiotem postępowania wyjaśniającego ustalenia, czy rzeczywiście skarżąca przebywa w lokalu rodziców z zamiarem pobytu stałego w rozumieniu art.6 ustawy meldunkowej. Organy nie skorzystały w tym zakresie z dowodów osobowych, dokonując przesłuchania w charakterze świadków osób zameldowanych w tymże lokalu jak również ewentualnie sąsiadów. Organy nie ustaliły nawet adresu tego lokalu. Skoro organy orzekły o wymeldowaniu skarżącej z miejsca jej pobytu stałego, to ich obowiązkiem było wyjaśnić i zgromadzić materiał dowodowy, który pozwalałby w sposób jednoznaczny przyjąć, iż skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego dobrowolnie i na trwałe, z zamiarem koncentracji swojego życia w innym miejscu, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego w postaci wymeldowania się z miejsca pobytu stałego. Organy nie mogły poczynionych ustaleń faktycznych oprzeć jedynie na wyjaśnieniach osoby domagającej się wymeldowania skarżącej, tym bardziej, że są one rozbieżne z wyjaśnieniami złożonymi przez skarżącą. Wszystkie te okoliczności prowadzą do wniosku, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art., 7, art. 77§ 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkuje koniecznością wyeliminowania decyzji obu instancji z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym orzeczeniu. W szczególności podejmie czynności mające na celu zgromadzenie materiału dowodowego niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zwłaszcza okoliczności związanych z opuszczeniem przez skarżącą dotychczasowego miejsca pobytu stałego i wolą koncentracji swojego życia w nowym, wybranym przez nią miejscem pobytu. Po zebraniu wyczerpującego materiału dowodowego i jego rozpatrzeniu dokona ustalenia zaistnienia bądź nie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej, tj. dobrowolności, trwałości i zamiaru opuszczenia przez skarżącą spornego lokalu. W efekcie sporządzi uzasadnienie decyzji odpowiadające wymogom z art. 107 § 3 K.p.a. i czyniące zadość zasadzie przekonywania wynikającej z art. 11 K.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 P.p.s.a..- orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art.200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.