IV SA/Wa 2908/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. L. K., działając przez pełnomocnika J. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych ustanowienie radcy prawnego z urzędu) w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Geodety Kraju z [...] października 2012 r. nr [...]. Skarżący oświadczył, że znajduje się w sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na uiszczenie opłat sądowych w sprawie oraz opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wyjaśnił, jest inwalidą pierwszej grupy i dochód z tytułu renty (w wysokości 1200 zł brutto miesięcznie) jest jedynym źródłem utrzymania jego czteroosobowej rodziny. Skarżący wraz z żoną oraz dwojgiem dzieci (w wieku 20 i 23 lat) mieszka w domu o powierzchni 50 m2. Nie posiada przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Wnioskujący jako stałe wydatki wymienił: opłaty za energię(100 zł), wodę (30 zł.), śmieci (34 zł.), telefony 200 zł., gaz (ok. 50 zł.), węgiel (ok. 400 zł.), leki (100 zł.). Dodał, że "do spłacania ma też raty pożyczek i kredytów łącznie na ok. 600 zł. miesięcznie, których nie jest w stanie obsługiwać". Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 20 lutego 2013 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wezwał pełnomocnika skarżącego do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. do nadesłania: dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez L. K. renty - na przykład odcinka wypłaty renty z grudnia 2012 r., stycznia, bądź lutego 2013 r. albo kopii decyzji właściwego organu rentowego określającej aktualną wysokość świadczenia; zaświadczeń z właściwego urzędu pracy potwierdzających, że żona L. K. i syn (M. K.) są osobami bezrobotnymi oraz wskazujących, czy są oni uprawnieni do zasiłku dla bezrobotnych; wyciągów z posiadanych przez L. K. i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia o sytuacji rodzinnej L. K. wydawanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy, oświadczenia wskazującego, czy L. K., jego żona lub synowie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej - jeżeli tak to z jakich i w jakiej wysokości lub z pomocy finansowej (rzeczowej) rodziny lub znajomych - jeżeli tak to z jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości, oraz czy uzyskują środki finansowe za wykonywanie prac dorywczych - jeżeli tak, to jakie środki uzyskali z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz do nadesłania kopii umów pożyczek i kredytów, których spłata kosztuje L. K. około 600 zł miesięcznie. Pełnomocnik skarżącego (J. K.) w odpowiedzi na wezwanie oświadczyła, że nie jest w stanie przedłożyć żądanych przez Sąd dokumentów, albowiem z uwagi na nieobecność syna nie ma do nich dostępu, zaś urzędy (urząd pracy, urząd gminy) odmówiły wydania stosownych zaświadczeń. Jednocześnie J. K. zwróciła się do Sadu, aby wystąpił do urzędów o potrzebne zaświadczenia (dokumenty). Stwierdzono, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez L. K. nie mógł zostać uwzględniony, albowiem nie został należycie umotywowany. Skarżący nie wykazał bowiem należycie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie wykazał także, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a więc, że zasługuje na otrzymanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z cytowanego przepisu ustawy procesowej wynika, że prawo pomocy przyznaje się osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Prawo pomocy jest instytucją szczególną, mogącą znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Zwolnienie od kosztów sądowych czy przyznanie fachowego pełnomocnika, skutkuje pozbawieniem budżetu państwa należnych dochodów. Wyjątkowość tej instytucji podkreślają bardzo rygorystyczne wymogi przyznania prawa pomocy. Na wstępie podkreślić należy, że w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy ciężar wykazania przesłanek uprawniających do uzyskania tego prawa spoczywa w całości na stronie. Działania śledcze mogą być podejmowane przez wyznaczonego referendarza sadowego wyłącznie w sytuacji, gdy wniosek strony wzbudza wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. W sprawach prawa pomocy postępowanie rozpoznawcze ogranicza się do dokumentów źródłowych i oświadczeń składanych przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy (art. 255 p.p.s.a.). Rozpoznając wniosek referendarz nie może prowadzić postępowania poza granice wyznaczone przez art. 255 p.p.s.a. w tym nie może występować do innych organów i instytucji o dostarczenie dokumentów mogących mieć wpływ na ocenę wniosku strony ubiegającej się o prawo pomocy. Postępowanie w tym przedmiocie opiera się na zasadzie kontradyktoryjności o czy świadczy nie tylko art. 255 p.p.s.a. a przede wszystkim art. 246 tej ustawy. Dokładnemu ustaleniu zdolności majątkowych L. K. oraz członków jego rodziny miało służyć wezwanie skierowane do strony w dniu 20 lutego 2013 r. Pomimo właściwego doręczenia wezwania, skarżący ani jego pełnomocnik nie wykonali w pełni nałożonych na stronę obowiązków. O odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie decyduje brak wymaganej wiarygodności wniosku o prawo pomocy. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód członków gospodarstwa skarżącego, wynosi w skali miesiąca 1 200 zł. brutto. Strona twierdzi, że nie uzyskuje innych dochodów. Rodzina, jak wynika z oświadczenia pełnomocnika skarżącego, nie występuje także o świadczenia z pomocy społecznej. Łączne dochody rodziny podzielone na liczbę jej członków dają kwotę 300 zł. (brutto) miesięcznie. Ta wysokość ma wystarczyć do zakupu żywności, lekarstw, uiszczenia opłat stałych (prąd, telefon, woda, śmieci). Jednocześnie strona podaje, że na opłaty stałe (prąd, woda, śmieci, telefony, gaz, węgiel) przeznacza ok.815 zł. miesięcznie. Oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie te dyrektywy oceny zdolności finansowej L. K. nie pozwalają uznać jego wniosku za odpowiadający rzeczywistości. W sytuacji, gdy rodzina, której koszty życia znacząco przekraczają dochody w wysokości niepozwalającej na pokrycie wydatków niezbędnych, nie występuje do organów zatrudnienia lub pomocy społecznej z prośbą o udzielenie jej właściwej do jej sytuacji pomocy, to zachodzi uzasadniona wątpliwość czy fakty powołane w jej wniosku są zgodne z prawdą i czy jej sytuacja nie została opisana w sposób dramatyczny wyłącznie dla potrzeb uzyskania prawa pomocy. Za odmową wiarygodności będą przemawiać względy doświadczenia życiowego, które nakazują przyjąć, że w sytuacji braku niezbędnych środków do życia a także możliwości otrzymania pomocy ze strony rodziny, obywatel zwraca się o pomoc do instytucji publicznych (np. organów pomocy społecznej). Takim założeniem kierował się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2004r., sygn. FZ 331/04, niepubl., a także w postanowieniu z dnia 15 maja 2008r., sygn. II FZ 146/08, niepubl. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości stanowisko, że obok zasadniczej przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy, za którą należy uznać ustalenie przez sąd możliwości faktycznego poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania, alternatywną podstawą tego rodzaju decyzji jest stwierdzenie przez sąd, że fakty, które strona podała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. II OZ 140/09). W tym przypadku, pojawiające się nieścisłości i wątpliwości co do sytuacji majątkowej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy i wysokości faktycznych dochodów uniemożliwiają należytą ocenę jej zdolności do ponoszenia kosztów postępowania w sprawie, co uzasadnia odmowne rozstrzygnięcie o żądaniu podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Ocenienie niniejszego wniosku w powyższy sposób było w rozpoznawanej sprawie wynikiem tego, że informacje przedstawione w urzędowym formularzu okazały się niewiarygodne, jak i nieudokumentowania tej części twierdzeń, które wymagały określonego stopnia uprawdopodobnienia. Wyjaśnienia pełnomocnika skarżącego opierały się zasadniczo bowiem na nieweryfikowalnych podstawach, które mogły zostać przyjęte w postępowaniu sądowych (w znaczeniu "wykazania" istotnych okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, o którym stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) tylko wtedy, gdyby nie stały w rażącej sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego, wiedzy oraz logicznego rozumowania. Należy w tym miejscu zauważyć, że sąd rozpoznający wniosek strony o przyznanie prawa pomocy jest wprawdzie związany przedłożonymi przez tę stronę informacjami i oświadczeniami, jednakże nie jest zwolniony z ich kontroli przejawiającej się w obowiązku ocenienia wiarygodności przedstawianych przez wnioskodawcę faktów. W kontekście przywołanego obowiązku, Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach niejednokrotnie podkreślał, że sąd administracyjny jest uprawniony do zakwestionowania przedstawionych przez stronę danych, gdy okażą się one niewiarygodne w oparciu o logiczną i przejrzystą argumentację, wspartą doświadczeniem życiowym (por. postanowienie NSA z 31 lipca 2007 r., sygn. I FZ 270/08; postanowienie NSA z 30 października 2008 r., sygn. II OZ 952/08). Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę w sposób przejrzysty swojej sytuacji majątkowej skutkuje brakiem możliwości dokonania prawidłowej oceny aktualnej kondycji finansowej strony w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy i uniemożliwia zarazem przerzucenie obowiązku finansowania wszczętego przez skarżącą postępowania na budżet państwa Wypada podkreślić, iż podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., sygn. I FZ 174/09, LexPolonica nr 2256797). Ponieważ skarżący nie odpowiedział w pełni na skierowane do niej wezwanie referendarza sądowego, to nie spełnił przesłanek przyznania prawa pomocy. Strona nie współpracując w wyjaśnianiu swej pozycji majątkowej i osobistej nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Ten sposób oceny wniosku strony, która nie nadesłała żądnych przez sąd dokumentów źródłowych potwierdza stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. II GZ 153/11, że niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, a także przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Z tych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.