IV SA/Wa 38/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski,, sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant ref. Paweł Jastrzębski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi Z. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] listopada 2018 r. Nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...]. [...] Prezydenta [...] [...] z [...] sierpnia 2018 r., nr [...] orzekającej o wymeldowaniu Z.H. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] [...] w [...]. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. 29 marca 2018 r. wszczęto z urzędu postępowanie o wymeldowanie Z.H. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] [...] w Warszawie. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że najemcą lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] [...] w [...] jest B.H.. Umowa najmu omawianego lokalu została wypowiedziana Z.H. 30 listopada 2012 r. i wygasła z dniem 31 grudnia 2012 r. Wymieniony jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] [...] w [...]. Również sam Z.H. w piśmie skierowanych do ZGN przyznał, że nie zamieszkuje w lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] [...] w [...]. Wobec powyższych ustaleń Prezydent [...] [...] orzekł o wymeldowaniu Z.H. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] [...] w [...], gdyż doszedł do wniosku, że wymieniony opuścił trwale i dobrowolnie dotychczasowe miejsce stałego zameldowania, czym wypełnił ustawową przesłankę wymeldowania, wynikającą z art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej: ustawa o ewidencji ludności). Powyższą decyzję administracyjną zakwestionował Z.H., składając, w przewidzianym terminie, odwołanie do Wojewody [...].. Decyzją z [...] listopada 2018 r. (o numerze jak wyżej) Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] [...]. W uzasadnieniu, wskazując na ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ I instancji, wyjaśniono, że Z.H. trwale i dobrowolnie opuścił lokal nr [...] przy ul. [...] [...] w [...]. Organ odwoławczy ustalił, iż postanowieniem Prokuratury Rejonowej [...] w [...] z [...] września 2017 r., został orzeczony zakaz zbliżania się Z. H. do B.H.. Pismem z 15 października 2018 r. Sąd Rejonowy dla [...] [...] w [...] [...] Wydział [...] sygn. akt [...] ([...]) poinformował, że stosowany wobec oskarżonego Z.H. środek zapobiegawczy w postaci oddania pod dozór policji połączony z zakazem kontaktowania się w jakikolwiek sposób z pokrzywdzoną B.H. i zakazem zbliżania się na odległość mniejszą niż 100 m nadal obowiązuje. Organ uznał zatem, że nie budzi sporu kwestia, iż lokal nr [...] przy ul. [...] [...] w [...] nie stanowi dla odwołującego centrum życiowego, odwołujący pod ww. adresem nie zamieszkuje. Okoliczność ta nie jest przez niego kwestionowana. Upadła zatem pierwsza z przesłanek zameldowania, tj. fizyczne zamieszkiwanie pod omawianym adresem. Pan H. podnosi natomiast, że opuszczenie przedmiotowego lokalu nie ma charakteru dobrowolnego, było bowiem wynikiem orzeczonego przez sąd zakaz zbliżania się do B.H.. W tym zakresie organ wyjaśnił, że ocena, czy wystąpiła dobrowolność opuszczenia mieszkania pozbawiona jest swej doniosłości, jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zmuszona do opuszczenia lokalu przez organy ścigania. Okoliczność, że odwołujący nie opuścił dobrowolnie swojego miejsca pobytu, lecz opuszczenie to było następstwem środka zapobiegawczego, nie stanowi przeszkody do wydania decyzji o jego wymeldowaniu. Z decyzją tą nie zgodził się Z.H. i wywiódł do tutejszego Sądu skargę, zarzucając decyzji: naruszenie art. 35 w zw. z art. 25 i art. 28 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności przejawiające się w błędnym uznaniu że wystąpiły przesłanki wymeldowania. Naruszenie to było skutkiem błędnego ustalenia, że opuszczenie miejsca pobytu ma charakter dobrowolny i trwały, oraz że Skarżący nie ma zamiaru stałego przebywania w tym miejscu, a wszystkie sprawy życiowe i bytowe koncentruje on w innym miejscu zamieszkania – podczas gdy Skarżący przebywa obecnie w innym miejscu jedynie z uwagi na czasowe pozbawienie możliwości zamieszkiwania w lokalu nr [...] przy ul. [...] [...] w [...], wbrew jego oczywistemu i wyraźnie eksponowanemu zamiarowi powrotu do tego lokalu; naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 75, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie całokształtu okoliczności faktycznych występujących w niniejszej sprawie, polegające na: pominięciu ustalenia rzeczywistej daty opuszczenia lokalu przez Skarżącego; nieprawidłowych ustaleń co do dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu. Skarżący wyjaśnił raz jeszcze, że fizyczne nieprzebywanie w lokalu nie było połączone z zamiarem opuszczenia tego lokalu na stałe i nie było powiązane z założeniem przez Skarżącego w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów, a było wymuszone poprzez zastosowanie środka zapobiegawczego; błędnym ustaleniu, że całokształt zachowań Z.H. wskazuje na to, że lokal nr [...] przy ul. [...] [...] w [...] nie stanowi dla niego centrum życiowego; błędnym ustaleniu, że brak dobrowolności w opuszczeniu lokalu pozbawiona jest doniosłości wobec faktu, iż Skarżący został zmuszony do opuszczenia lokalu przez organy ścigania wskutek własnych bezprawnych działań; poczynieniu błędnych ustaleń, że w omawianej sprawie wydanie decyzji o wymeldowaniu Skarżącego stanowi również przejaw prewencyjnej ochrony konstytucyjnych praw i wolności jego domowników, podczas gdy organ pominął okoliczność długotrwałego (wieloletniego) nagannego postępowania B.H., związanego z jej alkoholizmem, wielokrotnego wszczynania awantur domowych, przemocy B.H. wobec członków rodziny, interwencji Policji wywołanych jej zachowaniem, pobytów B.H. w Izbie Wytrzeźwień, które to okoliczności nie powinny pozostawać bez wpływu na ocenę istotnych okoliczności niniejszej sprawy, w tym przede wszystkim ocenie rzekomego zawinienia przez Skarżącego sytuacji pozbawienia go możliwości zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji wykazała, że odpowiadają one prawu. W konsekwencji Sąd uznał, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozpoznania skargi stanowi ustawa z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz.1382, zwana dalej "ustawą") – Zgodnie z art. 35 ww. ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Istotę rozpoznawanej sprawy stanowiło rozstrzygnięcie, czy zaistniały w sprawie przesłanki uzasadniające wymeldowanie Z.H. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] [...] w [...]. Warunkiem orzeczenia o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest bowiem zaistnienie przesłanek zawartych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a więc przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Wskazać przy tym trzeba, że pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przyjmuje się, że zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby i jednocześnie stanowi podstawę obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności. Tak rozumiany pobyt stały wiąże się z elementem faktycznego przebywania w danym miejscu, z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05). Z kolei opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Opuszczenie przez osobę zameldowaną miejsca stałego pobytu, stosownie do przywołanego przepisu art. 35 ww. ustawy, stanowi materialną przesłankę wydania przez organ decyzji o wymeldowaniu. Przy tym należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się, że opuszczenie musi być trwałe i dobrowolne. Mimo, że w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże – w pewnych przypadkach – wola osoby zameldowanej nie ma wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Brak dobrowolności nie zawsze zatem stanowi przeszkodę do wymeldowania. Sąd orzekający w niniejszej sprawie, podziela wypracowane w orzecznictwie stanowisko, iż jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać nie tylko sytuację gdy z własnej woli osoba opuszcza lokal, ale także sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu bądź przymuszona do opuszczenia tego lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 346/14, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., II SA/Ol 674/11). Rezygnację z zastosowania tych środków uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. W orzecznictwie również wskazuje się, że na równi z dobrowolnością należy traktować sytuację, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem działania stosownych organów, bądź właściwych sądów. Przytoczyć w tym miejscu należy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17, LEX nr 2695729: "Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć (...) ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania skarżącego (...), prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej." Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należało uznać, że organy obu instancji zasadnie orzekły o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżący opuścił lokal, w związku z wydaniem zakazu kontaktowania się i zbliżania do jego byłej małżonki, która w tym lokalu zamieszkuje. Uwzględniając jednocześnie, że postanowienie w sprawie środka zabezpieczającego zostało wydane we wrześniu 2017 r. i po jego wydaniu skarżący opuścił lokal, opuszczenie to nabrało trwałego charakteru. Okoliczności powyższe są bezsporne, nie zostały podważone przez skarżącego, który jedynie nie godzi się z wyrażoną przez organy oceną, że opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny. Tymczasem, jak wykazano powyżej, opuszczenie lokalu będące skutkiem prawomocnego postanowienia o zakazie kontaktowania i zakazie zbliżania do byłej żony, traktowane jest jako wyraz dobrowolnego ("na równi z dobrowolnym") opuszczenia miejsca zamieszkania. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania. Organy administracyjne przeprowadziły bowiem w sposób prawidłowy postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Tym bardziej, że istotne okoliczności, tj. opuszczenie lokalu przez skarżącego, zostało przez niego wielokrotnie potwierdzone. Kwestionowanie zaś oceny i wniosków wyciągniętych z ustalonych okoliczności nie stanowi podstawy do stwierdzenia, że fakty zostały nieprawidłowo ustalone. Na marginesie podkreślić trzeba – co już było zresztą uwypuklane w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji – że zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Literalne brzmienie art. 35 ustawy o ewidencji ludności sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu, a która to czynność ma charakter czynności materialno-technicznej i ma na celu potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego. Wymeldowanie w żaden sposób nie dotyczy ani nie niweczy praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Tych ostatnich należy dochodzić w postępowaniu przed sądem powszechnym. Postępowanie o wymeldowanie ma na celu jedynie doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Decyzja o zameldowaniu nie daje żadnych praw do lokalu ani też takich praw, jeśli strona jest w ich posiadaniu, nie pozbawia (np. prawa własności czy prawa użytkowania). Natomiast organy właściwe w sprawach ewidencji ludności nie są powołane do dokonywania ocen, czy osoba w stosunku do której toczy się postępowanie o wymeldowanie jest właścicielem jeszcze innej nieruchomości, czy określony obiekt budowlany, z którego ma zostać wymeldowana nadaje się na miejsce pobytu ludzi w rozumieniu prawa budowlanego i uzależnienia od tych oceny możliwości zameldowania lub wymeldowania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2018 r., II OSK 2853/17) . Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).